برنامه آموزشی ابعاد حقوقی خشونت خانگی


این برنامه مجموعه‌ای از کارگاه‌های آموزشی (آنلاین) است که ابعاد گوناگون قوانین موجود در خشونت خانگی را بررسی می‌کند. شما می‌توانید در یک یا همه جلسه‌ها شرکت کنید.

این برنامه زیر نظر میشل پترسون برگزار می‌شود. سخنرانان مهمان این برنامه خانم آوا مجد، وکیل دادگستری و پژوهشگر حقوق، و  آقای امید میلانی، مدرس و عضو مرکز آموزش و پژوهش حقوق بشر در دانشگاه اُتاوای کانادا، هستند. این برنامه به زبان فارسی است.

مقدمه: پیش‌درآمدی بر کارگاه‌های حقوقی- درک مفهوم خشونت خانگی

کارگاه اول: خشونت خانگی در اسناد بین‌المللی

(سه‌شنبه 24 مرداد/ 15 آگوست- ساعت 9 شب به وقت تهران)

کارگاه دوم: قانون‌گذاری در خشونت خانگی 1

موضوع: خشونت علیه زنان و خشونت جنسی

(سه‌شنبه 14 شهریور/ 5 سپتامبر- ساعت 9 شب به وقت تهران)

شرکت‌کنندگان در این جلسه با تعاریف حقوقی، حقوق، و تکالیف مربوط به خشونت علیه زنان آشنا خواهند شد. به طور ویژه:

کارگاه سوم: قانون‌گذاری خشونت خانگی 2

موضوع: خشونت علیه کودکان، سالمندان، مردان و …

(سه‌شنبه 4 مهر/ 26 سپتامبر- ساعت 9 شب به وقت تهران)

شرکت کنندگان با تعاریف حقوقی، حقوق، و تکالیف درباره کودکان، سالمندان و مردان آشنا خواهند شد. این جلسه به طور خاص دو گفتار را در بر می‌گیرد:

کارگاه چهارم: تاثیرگذاری بر فرآیند قانون‌گذاری در خشونت خانگی

(سه‌شنبه 25 مهر/ 17 اکتبر- ساعت 9 شب به وقت تهران)

کارگاه پنجم: به‌کارگیری قوانین ایران در پرونده‌های خشونت خانگی

(سه‌شنبه 9 آبان/ 31 اکتبر- ساعت 9 شب به وقت تهران)

در این جلسه شرکت‌کنندگان به بررسی قوانین موضوعه‌ ایران در قانون مدنی، خانواده، قانون مجازات و آیین دادرسی کیفری بر اساس موضوع خشونت خانگی خواهند پرداخت. همچنین کاستی‌ها و نواقص نظام حقوقی در این موضوع مورد بحث قرار خواهد گرفت. این جلسه با مرور مطالعه‌ “خانه‌ی امن” بر تهدیدها و راه‌حل‌های احتمالی برای قربانیان پایان خواهد یافت.

ثبت‌نام کنید




« حساسیت جنسیتی » دستورالعمل برگزاری كارگاه آموزشی


B

عکس:  majalla

 هدف و مخاطب کارگاه

اهداف كلی:

–          ارتقاء آگاهی و شناخت درباره تفاوت های جنسیتی

–          ارتقاء آگاهی و شناخت ساختار و علل ایجاد تفاوت ها و نابرابری های جنسیتی

–          ایجاد توانایی تشخیص موارد نابرابری جنسیتی

–          ایجاد توانایی تحلیل نابرابری جنسیتی

اهداف عملیاتی:

–          آشنایی با تعریف جنس و جنسیت و شناخت تفاوت بین آنها

–          آشنایی با فرایند اجتماعی شدن جنسیت

–          آشنایی با تعریف نابرابری و تبعیض جنسیتی

–          آشنایی با تعریف حق، برابری و عدالت جنسیتی

طبق تجربه، مخاطب اصلی كارگاه حساسیت جنسیتی، جوانان تحصیلكرده و كنشگران مدنی هستند. در واقع، محتوای این كارگاه متناسب با دانش و نگرش این قشر تنظیم شده است. همچنین، برگزاری این كارگاه برای مخاطبانی از هر دو جنس ارجحیت دارد، یعنی كارگاه ترجیحاً مختلط باشد.

مقدمات آغاز كارگاه

–          معرفی مخاطبان بصورت تصاعدی: از شركت كنندگان می خواهیم كه نام خود را به همراه یك صفت كه با حرف ابتدای نامشان آغاز می شود به همه بگویند.  مثلا مریم مهربان و سپس نفر سمت راست باید در ابتدا نام و صفت نفرقبلی و بعد نام و صفت خود را بگوید. اینكار تا زمانی كه نفر آخر نام تمامی افراد دیگر را بهمراه صفتشان بگوید وسپس خود را معرفی كند، ادامه می یابد.

–          معرفی تسهیلگران و ارائه كلیاتی درباره كارگاه: ذكر این نكته كه كارگاه مورد نظر زمانی در حدود 4 ساعت خواهد داشت و دارای 4 بخش است. سپس زمانبندی هر قسمت طبق جدول زمان بندی ارائه شود، و در نهایت توضیح اینكه هر تسهیلگر چه بخشی را ارائه خواهد داد.

–          انتظارات و قوانین كارگاه: از مخاطبین خواسته می شود كه برای كارگاه خودشان قوانین مد نظرشان را وضع كنند، تسهیلگر از آنها لیست تهیه می كند و لیست را تا آخر كارگاه در معرض دید قرار می دهد. همچنین، می توان انتظارات پاسخگویان از كارگاه را نیز به صورت فهرستی تهیه كرد.

جنس یا جنسیت؟

–          هدف:  مشخص ساختن تفاوت جنس و جنسیت

–          زمان: 45 دقیقه

–          ابزار و تجهیزات مورد نیاز: فیلیپ چارت، ماژیك، استند داده ها

–          مراحل اجرا:

فعالیت: بارش افكارو طرح سوالات و محورهای بحث: بر روی فیلیپ چارت واژه های زن و مرد نوشته می شود، پس از آن بصورت كاملاً اتفاقی و تصادفی از شركت كنندگان می پرسیم كه وقتی واژه زن را می شنوند چه چیزی به یادشان می آید. باید سعی شود كه شركت كنندگان فرصت فكر كردن و گفتن واژهای از پیش فكر شده را نداشته باشند. پس از نوشتن تمامی كلمات بر روی واژه های زن و مرد خط كشیده می شود و جایشان با هم عوض می شود. سپس از شركت كنندگان خواسته می شود كه اگركلمه ای با این جنس جدید تناقض داشت را مشخص كنند. این كلمات كه موید خصوصیات جنس هستند باید با رنگ متفاوتی از بقیه كلمات متمایز شوند. در این قسمت ذكر مثال جهت تثبیت و تفهیم بیشتر مبحث مفید است.

آیا عضلات پسران در بدو تولد بیشتر از دختران است؟

خیر. تحقیقات نشان می دهد كه نوزادان دختر و پسری كه به دنیا می آیند تعداد تارهای عضلانی شان با هم برابر است و در طول زمان و در طی رشد آنان با توجه به عواملی چون تغذیه، ورزش، نوع كار و… تراكمش با هم متفاوت می شود.

ارائه مطلب: در این قسمت به تعریف جنس و جنسیت پرداخته می شود و با ذكر مثال های بر گرفته ازدارد – « زیست شناختی » فعالیت بالا تمایز آنها مشخص می گردد. به این معنا كه جنس فقط معنایی یعنی شخص از نظر پیكرشناسی مرد است یا زن – اما جنسیت مجموعه ای از صفات و رفتارها است كه به زن یا مرد نسبت داده می شود و ساخته و پرداخته جامعه است. تفاوت های جنس ممكن است طبیعی باشند، اما تفاوت های جنسیتی ریشه در فرهنگ دارند نه در طبیعت و از این رو تغییر پذیرند.

تثبیت مطالب: برای تثبیت تعاریف و تمایز بین جنس و جنسیت عبارت هایی برای شركت كنندگان خوانده می شود و از آنها می خواهیم كه هر وقت جمله خوانده شده موید جنس بود دست راست خورد را بلند كنند و اگر موید جنسیت بود دست چپ خود را بلند كنند. در صورت مشاهده پاسخ های متضاد گروه باید در مورد آن به گفتگو بپردازد.

پرسش و پاسخ و جمع بندی: ذكر این فرمول كه هر چیزی كه برایش استثناء پیدا شود موید خصوصیات جنسیت هستند و هرچیزی كه غیر آن موجود نباشد و خاص یك جنس باشد موید خصوصیات جنسی است.

 پانتومیم

–          هدف: آشنایی با كلیشه های جنسیتی، آشنایی با نهادهای تولید كننده و باز تولیدكننده كلیشه های جنسیتی

–          آشنایی با تفاوت كار تولیدی و بازتولیدی.

–          زمان: 40 دقیقه

–          ابزار و تجهیزات مورد نیاز: كارت های كاغذی

–          مراحل اجرا:

فعالیت: انجام این فعالیت به منظور درك موضوع كلیشه سازی جنسیت در افراد می باشد. بر اساس تعداد افراد شركت كننده ساعت های روز تقسیم و برای هر ساعت دو كارت به زن و مرد اختصاص داده می شود.

بعد به طور اتفاقی بین شركت كننده ها كارت ها را پخش كرده، به شركت كنندگان می گوییم كه براساس اشخاصی كه می شناسند یك یا چند فعالیت را كه در آن زمان آن شخص انجام می دهد را  کارت بنویسند .

جنس یا جنسیت؟

زنان فرزند می زایند، مردان نمی زایند  ( جنس )

دختران كوچك ملایم و كمرویند، پسران خشن و ماجراجویند  (جنسیت )

در بسیاری از كشورها دستمزد زنان 70 درصد مزدی است كه مردان می گیرند  (جنسیت  )

زنان می توانند نوزادان را با پستان شیر بدهند، مردان برای تغذیه نوزادان از بطری استفاده می كنند.

 ( جنس )

   زنان مسئول پرورش كودكانند. (جنسیت)

مردان تصمیم گیرندگانند.  (جنسیت)

 در مصر باستان مردان در خانه می ماندند و به بافندگی مشغول بودند، زنان كسب و كار خانواده را اداره می كردند. ( جنسیت)

صدای پسران در دوره بلوغ دورگه می شود، صدای دختران دورگه نمی شود.  (جنس)

 زنان نگران سطح معلومات فرزندان خویشند.  (جنسیت )

 مهر به فرزند در مادران قوی تر از پدران است.  ( جنسیت )

 سپس كارت ها جمع آوری شده و افراد به نوبت فعالیت نوشته شده را به صورت پانتومیم بازی می كنند. سپس دیگرشركت كنندگان باید حدس بزنند كه چه كاری است و چه كسی داردآن را انجام می دهد. بعد كارت ها به ترتیب زمانبندی روی دیوار چسبانده می شود.

طرح سوالات و محورهای بحث: پس از پایان پانتومیم ها، از شركت كنندگان می پرسیم:

چه ویژگی هایی در کارها و فعالیت ها می بینید ؟

چطور می توانید آنها را تقسیم بندی کنید ؟

هر یک از اینها در چه محیطی اتفاق می افتد ؟

طرح این سوالات و ایجاد بحث در بین شركت كننده ها به منظورایجاد پیش زمینه و درك بیشتر از مفاهیم كلیشه های جنسیتی و نهادها یا در واقع كارخانه های كلیشه سازی  است .

ارائه مطلب: ابتدا، درباره كلیشه های جنسیتی توضیح داده می شود. در این قسمت به این موضوع اشاره  می شود كه بین جنس و جنسیت رابطه وجود دارد، ولی این رابطه خود بزرگترین كلیشه جنسیتی است.

سپس به نهادهای برسازنده جنسیت اشاره می شود. با طرح این سوال كه طبق فعالیتی كه انجام شد، كلیشه های جنسیتی در چه كارخانه هایی تولید می شوند؟ بعد، نهادهای برسازنده جنسیت با آوردن مثال با توجه به موارد اشاره شده توسط شركت كنندگان در فعالیت پانتومیم، توصیف می شوند. در آخر نیز درباره تقسیم كار جنسیتی صحبت می شود. اشاره به این مسئله كه جامعه با توجه به كلیشه جنسیتی، تقسیم كارمبتنی بر جنسیت را از طریق نهادها بوجود می آورد.

پرسش و پاسخ و جمع بندی: پس از ارائه داده ها، از مخاطبان خواسته می شود تا اگر سوال یا ابهامی  دارند، مطرح نمایند تا بتوان به یك جمع بندی نسبتاً مشترك رسید.

 اگر من …!؟

–          هدف: تعریف نابرابری جنسیتی و تبعیض علیه زنان

–          زمان: 40 دقیقه

–          ابزار و تجهیزات مورد نیاز: فیلیپ چارت، ماژیك، استند داده ها

–          مراحل اجرا:

فعالیت و طرح سوالات و محورهای بحث: در این فعالیت بر روی فیلیپ چارت دو دسته سوال نوشته  می شود. باید شركت كنندگان را به دو گروه مرد و زن تقسیم نمود و سوا لها را در اختیارشان گذاشت تا پس از بحث بر روی موارد آن و تجمیع توافق جملات را كامل كنند:

برای گروه زنان: اگر مرد بودم   …

برای گروه مردان: اگر زن بودم   …

اگر رنگ موهایم قهوه ای بود  …

اگر ماشین هیوندا داشتم   …

اگر افغانی بودم  …

اگر معلول بودم  …

پس از آن، از شركت كنندگان پرسیده می شود كه در تكمیل كدام جملات چالش بیشتری داشتند و به بحث پرداختند؟ و تكمیل كدام جمله برایشان آسان تر بود.

ارائه مطلب

 اشاره به تفاوت های موجود بین انسا نها و پس از آن رسیدن به تعریف نابرابری و قدرت سلسله  مراتبی شده، و شكل گیری نظام مردسالاری در جهت تثبیت نابرابری های جنسیتی. و در نهایت اشاره به تعریف و انواع تبعیض جنسیتی و ترسیم ماتریس نابرابری.

پرسش و پاسخ و جمع بندی: در این قسمت برای تعمیق بحث می توان پرسش و پاسخی میان شركت كنندگان به راه انداخت و به تحلیل مباحث پرداخت.

  حق با كیست؟

–          هدف: دستیابی به تعریفی مشترك از حق، برابری و عدالت جنسیتی

–          زمان: 40 دقیقه

–          ابزار و تجهیزات مورد نیاز: كارت های حاوی متن سناریو، استند داده ها

–          مراحل اجرا:

فعالیت و طرح سوالات: شركت كنندگان را به گروه های پنج یا شش نفره تقسیم كنید، سپس به هر گروه  یكی از كارت های حاوی سناریوهای از پیش آماده شده را ارائه دهید. از گروه ها بخواهید كه سناریو را در« برابری » و « حق » داخل گروه بخوانند و درباره آن بحث كنند. پس از آن، تعریفی كه در متن سناریو ازآمده است را مشخص كرده و نظر خود را درباره آن به بحث بگذارند. در آخر، هر گروه باید یك نماینده انتخاب كند و تعاریف استخراج شده و بحث های مطرح شده را به دیگر شركت كنندگان ارائه دهد.

ارائه مطلب: ابتدا محورهای مشترك در تعاریفی كه شركت كنندگان از متن سناریوها استخراج كردند و بحث ها و نقدهای آنها را طبقه بندی و دسته بندی كنید. سپس بر اساس متن موجود در جزوه به ارائه داده های مربوط درباره حق، برابری، و عدالت بپردازید. در این رابطه، برای تعریف حق می توان از مفهوم سلسله مراتب سزار مازلو استفاده کرد.

مجرمین بالفطره لومبروزو!

سزار لومبروزو، یك طبیب نظامی، استاد پزشكی قانونی و روانكاوی در دانشگاه های پاریس و تورن بود که تحقیقات خود را بر روی مجرمین و سربازان ایتالیایی آغاز كرد. « مندل » و « لامارك » با الهام گرفتن از نظریات او بر روی 3830 جمجمه افراد بزهكار و سرباز و اندازه اندام 5907 بزهكار زندانی به مطالعه پرداخت و بعد ازتحقیقات خود، متوجه ویژگی های خاص جسمانی بزهكاران شد كه آنها غالباً دارای كوتاهی قد، پیشانی پس رفته، برآمدگی طاق ابرو، پهنی گیجگاه، رشد آرواره های زیرین هستند كه زاییده توارث است و مانند انسان های اولیه كه در غار زندگی می كردند، تكاملشان به پایان نرسیده كه این عدم تكامل عامل فعل بزهكارانه ایشان است.

لومبروزو اعتقاد داشت بزهكاری این افراد از طغیان و بازگشت آنها به غرایز اصلی است كه در میان حیوانات دیده می شود و مانند مرگ و تباهی امری كاملاً طبیعی است. وی این افعال بزهكارانه را خارج از اراده فرد ویك نوع بیماری تلقی می كرد كه برای درمان و بهبودی باید به یكسری واكنش ها دست زد. اگر این بهبودی حاصل نشد باید آنها را حذف كرد. زیرا حضورشان در جامعه باعث ضرر به دیگران می شود.

چپ دست بودن یكی دیگر از عوامل وراثتی بود كه لومبروزو در تعیین بزهكار از آن استفاده می كرد. او پی برد كه 29 درصد كلاهبرداران، 10 درصد مجرمین اتفاقی، 19 درصد مجرمین بالفطره چپ دست هستند.  او از این جبر صحبت میکند که ناشی از توارث است و فرد دخالتی در جرم ندارد و فاقد مسوولیت است و مجازات بلا وجه است .

پرسش و پاسخ و جمع بندی: در انتها، برای جمع بندی بحث از شركت كنندگان بخواهید درباره راهكارهای عملی تحقق برابری جنسیتی بحث كنند. اینكه چگونه می توان به برابری دست یافت و در این رابطه به مفهوم عدالت به عنوان راه تحقق برابری در بلندمدت اشاره كنید.

–          ضمائم: متن سناریوها

 سناریوی شماره 1

با توجه به تفاوت های جسمی و روانی و عاطفی كه بین زن و مرد وجود دارد آیا می توان همه جا و همه وقت، تكالیف، حقوق و مسئولیت های آنان را برابر دانست؟ آیا مساوات مطلق با وجود تفاوت طبیعی، تعدی در حق زن و یا مرد نخواهد بود؟

همانطوری كه وظائف و مسئولیت های چشم را از گوش خواستن، خلاف عقل و عدالت و عین جهل و ظلم است،انتظار اینكه زن را در جای مرد و یا مرد را در مقام زن در همگی امور قرار دهیم و مسئولیت های هركدام را درموارد خود به دیگری بسپاریم و به اصطلاح مساوات، بین آن دو برقرار سازیم برخلاف عدل و عقل، عمل كرده ایم.

عدالت این نیست كه برای تمام زن و مرد و یا حتی برای تمام مردان در همه امور و در تمام شرائط به دلیل رعایت مساوات تكلیفی یكسان قائل شویم و حقوقی برابر بشناسیم.

مثلا اگر دو میهمان با وجود تفاوت طبیعی در كم و زیاد خوردن غذا، سر سفرهء یك انسان عادل بنشینند آیا صحیح است میزبان به استناد اصلی عدالت و اجرای مساوات، به آن كس كه باید بیشتر بخورد بگوید كمتربخور و به آن كس كه نمی تواند بیشتر بخورد دستور دهد كه باید مانند آن دیگری بخوری تا مساوات رعایت شود و بر خوان میزبانی من عدالت و مساوات برقرار گردد؟ شكی نیست تحمیل در هر دو طرف قضیه برخلاف عدالت بوده و مساوات در چنین شرائط عین ظلم است.

  سناریوی شماره2

عدم تشابه حقوق و تكالیف زن و مرد در برخی از موارد تفاوت است نه تبعیض، و آنچه كه مذموم و ناپسند به شمار می آید تبعیض ناروا می باشد كه ظلم و بی عدالتی است. وجود برخی از تفاو تها و توجه به آنها در وضع حقوق و تكالیف، عین عدالت است و ظلم به زنان محسوب نمی شود. مقتضای عدالت این نیست كه حقوق زن ومرد كاملاً یكسان و مشابه باشد بلكه این ظلم به زن و مرد و نادیده انگاری توانایی ها و تفاوت ها و ویژگی های تكوینی آنان است. نباید هر نوع تفاوتی را تبعیض دانست و همچنین نباید تساوی و برابری زن و مرد در حقوق و تكالیف را به معنای تشابه و یكسانی كامل زن و مرد در حقوق و تكالیف معنا كرد بلكه تساوی به این معناست كه هر یك از زن و مرد از حقوق و تكالیف مناسب با ویژگی های تكوینی شان برخوردار شوند و چیزی بر آنان تحمیل نگردد. كاركردهای متفاوت زن و مرد و نقش تكمیلی آن دو برای یگدیگر و ایجاد توازن و تعادل در نظام هستی، تفاوت های زن و مرد در برخی از حقوق و تكالیف را ضروری می سازد و این عین عدالت است نه ظلم و تبعیض تا سعی در زدودن و از بین بردن آن شود.




زبان بدن و احساس امنیت در کارگاه آموزشی


56756765

در مقاله قبلی قول دادیم که درباره تاثیر زبان بدن در اداره کارگاه ها و کلاس های آموزشی بیشتر صحبت کنیم. در آن مطلب یاد آور شدیم که اگر چه یکی از مهم ترین خصوصیات انسان قدرت تکلم و سخن گفتن است اما درزبان بدن و حرکات بدن قدرتی نهفته است که می تواند احساس و نیت درونی انسان را بهتر از کلام منتقل کند. زبان می تواند از نگاه تا نوع ایستادن و چگونگی حرکات دست ها و پاها تا مدل و رنگ لباس پوشیدن را در بربگیرد. اما آنچه در این میان مهم است تاثیر زبان بدن بر روی احساس امنیت و اعتماد و تاثیر پذیری شرکت کنندگان در کلاس است. چرا که یکی از موانع یادگیری در کلاس های آموزشی فقدان اعتماد به آموزش ر و یا تسهیلگر و مدرسی است که یک دوره آموزشی را اداره می کند.

مهارت در زبان بدن نه تنها برای آموزشگر که برای شرکت کننده نیز دارای اهمیت است و به همین دلیل یک آموزشگر خوب در پروسه تدریس می تواند نامحسوس و با استفاده از بازی های مختلف، زبان بدنی که می تواند برای شرکت کنندگان  مهم باشد را به آنها آموزش دهد. بطور مثال شما در کارگاهی تسهیلگر هستید که مشارکت شرکت کنندگان ضعیف است و کلاس به شکل ملال آوری درآمده است. تسهیلگر می تواند با توجه به موضوع از آنها بخواهد به 3 یا 4 گروه تقسیم شده و هر گروه یک پانتومیم طراحی کنند و یا به وسیله یک تاتر به آنها نشان دهد که چگونه می توان با استفاده از زبان بدن کارگاه را فعال کرد. تسهیلگر می تواند از چند حرکت ورزشی کمک بگیرد و یا از آنها بخواهد تاثیر منفی زبان بدن را در فعالیت های دسته جمعی نشان دهند.

نکته دیگر آنکه زبان بدن می تواند در شرایط و مناطق و کشورها و فرهنگ های مختلف متفاوت باشد. این مورد نیز می تواند از حرکات بدن تا نوع و رنگ لباس را در بگیرد تا از یاد گیری نامطلوب یا غیر موثر جلوگیری شود. اما مراقب باشید در نظر گرفتن این حساسیت ها به پنهان کردن شخصیت خودتان یا نوعی پنهان کاری یا غیر شفاف بودن منتهی نشود.

دربکار گیری زبان بدن می توانید شرایطی را ایجاد کنید که شاگردان به یکدیگر و شما به آنها نزدیک شوید. فرصت ها را برای این منظور ایجاد و با آنها تعامل کنید. در چنین شرایطی مراقب نشستن و ایستادن خود باشید. بهتر است روبروی مخاطب بایستید یا بنشینید و جانب احترام را نگه دارید. برای اشاره به شرکت کنندگان از انگشت استفاده نکنید، زیرا احساس ترس و نگرانی ایجاد می کند. اگر لازم شد با دست به او اشاره کنید.

صدا نیز به اندازه بدن ابزار مهمی در اداره یک کارگاه است. صدا اگر خیلی آرام باشد صلابت آموزشگر خدشه دار می شود و چنانچه خیلی بلند باشد آزار دهنده است. مراقب باشید تمام شدن یک مبحث و شروع مبحث جدید را با  تغییر لحن صدا نشان دهید و زمانی که شروع به دادن تکلیف یا فعالیت جمعی می کنید صریح و قوی باشید. می توانید صدای خود را ضبط کنید تا از تاثیری که صدای شما ایجاد می کند، آگاه شوید.

 همچنین زبان بدن می تواند در شاد نگه داشتن، آرام نگه داشتن، نظم، دقت و حتی شروع و ختم کلاس موثر باشد.

حالا به عنوان یک آموزشگر چک لیستی تهیه کنید و تمامی مواردی که در مطلب قبلی و این مطلب به آن اشاره کردیم را بنویسید و یک نمونه از کارگاه ها یا کلاس های را که اداره کرده اید در نظر بگیرید و خود را ارزیابی کنید. سپس برای هر ارزیابی نکاتی را که فراموش کرده یا باید در نظر بگیرید را یاد داشت کنید و حداقل هفته ای یک بار به آن مراجعه کرده و آن را مرور نمائید. این چک لیست را قبل و بعد از هر کارگاه پر کنید و تلاش نمایید در هر جلسه بهتر از جلسه قبل حضور یابید.

فراموش نکنید بدین ترتیب محاسن و عیب های کلاس داری شما خود بخود روشن می شود. به فهرست بندی و موضوعات ریزتر توجه کنید تا به نتایج بهتری دست یابید.

اولین پله شکست در اداره یک کارگاه زمانی است که ما از ارزیابی خودمان غافل شویم و از آموختن خود را بی نیاز بدانیم در این مسیر به یاد داشته باشیم هر هنر جو و یا شرکت کننده در کارگاه های آموزشی دارای خصوصیات و استعداد های متفاوت هستند و بکار گیری یک شیوه و یک مدل برای اداره کارگاه های مختلف نادرست است. حتی روشی که یک تسهیلگر خوب بکار می گیرد در بسیاری از موارد به تعداد تک تک شاگردان کلاس متفاوت است. در مقاله بعدی به موضوع تنوع استعدادها و چگونگی بکار گیری وهم سویی آنها در جهت خلاقیت بیشتر خواهیم پرداخت.