صفحه اصلی  »  ولی قهری
image_pdfimage_print
اردیبهشت
۱۵
۱۳۹۶
شکایت از ولی قهری یا قیم خشونتگر، چطور و چگونه
اردیبهشت ۱۵ ۱۳۹۶
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , ,
Close between loving supporting mother and sad daughter looking with hope on dark background. Black and white portrait
image_pdfimage_print

Photo: Anastasia_vish/bigstockphoto.com

موسی برزین- پژوهشگر حقوقی

وقتی عملی برخلاف قانون اتفاق می‌افتد، متضرر از این عمل، حق مراجعه به مراجع قضایی و پیگیری قضایی را دارد. این حق یکی از اساسی‌ترین حقوق است. در موارد بروز خشونت خانگی نیز همین قاعده صادق است و قربانی می‌تواند از طریق مراجعه به محاکم قضایی احقاق حق کند. برخی از مصادیق خشونت خانگی در حقوق ایران جرم‌انگاری شده و برخی دارای ضمانت اجراهای مدنی است. اگر فردی علیه عضو خانواده خود مرتکب خشونت خانگی شود، قربانی می‌تواند خود شخصا و یا از طریق وکیل اقدام به پیگیری قضایی نماید اما در برخی موارد قربانی به دلیل کودک بودن و یا معلول بودن و یا کهولت سن قادر به شکایت و طرح دعوی علیه خشونت‌گر نیست.

در مواردی که فردی  به اصطلاح محجور است، خود نمی‌تواند شخصا اقدام به طرح دعوی نماید، بلکه لازم است ولی قهری یا قیم وی این اقدام را انجام دهد. حال این سوال مطرح می‌شود اگر خود ولی قهری یا قیم یا سرپرست طفل یا معلول ذهنی مرتکب خشونت خانگی مجرمانه شود، پیگیری قضایی مساله از چه طریقی خواهد بود؟ به عبارتی از یک طرف شخص محجور شخصا حق طرح شکایت یا دعوی را ندارد و از طرف دیگر خود ولی یا قیم مرتکب جرم یا رفتار خلاف قانون شده است، بنابراین ولی یا قیم قطعا علیه خود طرح دعوی نمی‌کند. همچنین ممکن است به ولی یا قیم دسترسی پیدا نشود و یا در حالی که شخص دیگری مرتکب خشونت علیه محجور شده است، سرپرست محجور اقدام به پیگیری قضایی ننماید. در این گونه مواقع قانون‌گذار چه تدبیری را پیش‌بینی کرده است؟ در این نوشته به این موضوع می‌پردازیم.

قیم خشونت‌گر: دو روش برای شکایت

اگر ولی یا قیم خود مرتکب جرمی علیه کودک شده باشد و یا این‌که شخص دیگری از اعضای خانواده مرتکب جرم شده باشد و ولی یا قیم در دسترس نباشد، به دو صورت می‌توان نسبت به شکایت کیفری اقدام کرد. اولین شیوه تعیین قیم موقت است. هر فردی که مطلع از خشونت خانگی ولی یا قیم علیه محجور است، باید موضوع را به دادستان گزارش دهد. دادستان نیز در صورت فوریت امر قیم موقت برای محجور تعیین کرده و این قیم می‌تواند از طرف کودک یا مجنون قربانی خشونت خانگی به شکایت کیفری اقدام کند. این تدبیر که در قانون آیین دادرسی کیفری جدید پیش‌بینی شده است راهگشایی برای مادرانی خواهد بود که فرزندانشان از طرف پدر مورد آزار و اذیت و خشونت خانگی قرار می‌گیرند. معمولا هنگامی که پدر اقدام به خشونت مجرمانه علیه کودک می‌کند، این مادر است که خود را به حفاظت از کودک و رهایی وی از موقعیت خشونت بار موظف می‌داند. در عمل نیز معمولا مادران برای طرح شکایت علیه پدر خشونتگر اقدام می‌کنند.

روش دومی که قانون‌گذار برای شکایت از ولی یا قیم خشونت‌گر پیش‌بینی کرده است این است که دادستان خود می‌تواند از فردی که مرتکب خشونت علیه فرزند خود یا کودک تحت قیمومیت خود شده است شکایت کند. در ابن گونه موارد دیگر نیازی به تعیین قیم موقت نخواهد بود بلکه دادستان خود به عنوان مدعی‌العموم در مقام شاکی قرار خواهد گرفت. به هر حال در این مورد ماده ۷۰ قانون آیین دادرسی مقرر داشته است که: « در مواردی که تعقیب کیفری، منوط به شکایت شاکی است و بزه‏دیده، محجور است و ولی یا قیم ندارد یا به آنان دسترسی ندارد و نصب قیم نیز موجب فوت وقت یا توجه ضرر به محجور شود، تا حضور و مداخله ولی یا قیم یا نصب قیم و همچنین در صورتی که ولی یا قیم خود مرتکب جرم شده یا مداخله در آن داشته باشد، دادستان شخصی را به ‌عنوان قیم موقت تعیین و یا خود امر کیفری را تعقیب می‌کند و اقدامات ضروری را برای حفظ و جمع‌آوری ادله جرم و جلوگیری از فرار متهم به‌عمل می‌آورد. این حکم در مواردی که بزه‌‏دیده، ولی و یا قیم او به عللی از قبیل بیهوشی قادر به شکایت نباشد نیز جاری است.» همان‌طور که از متن ماده پیداست قانون‌گذار  جرم علیه کودک توسط ولی یا قیم را مورد توجه قرار داده و راهکارهایی را برای طرح شکایت از پدر یا قیم خشونت‌گر پیش‌بینی کرده است.

اگر ولی شکایت از خشونت‌گر را صلاح نداند

علاوه بر مورد فوق ممکن است ولی قهری یا قیم خود مرتکب خشونت مجرمانه علیه کودک نشده باشد و در دسترس نیز باشد و مشکلی برای طرح شکایت نداشته باشد لکن بنا به دلایلی و برخلاف مصلحت کودک، اقدام به شکایت و پیگیری قضایی نسبت به خشونت مجرمانه علیه کودک ننماید. در این گونه موارد نمی توان صلاحدید ولی یا قیم محجور را حجت دانست و از پیگیری قضایی صرف نظر کرد. قانون‌گذار پیش‌بینی کرده است که در این گونه موارد نیز دادستان خود می‌تواند موضوع را تعقیب کرده و از فرد خشونت‌گر شکایت کند. همچنین پیش‌بینی شده است در صورتی که فرد محجور نباشد لکن به دلیل معلولیت جسمی یا ذهنی یا کهولت سن قادر به شکایت از مرتکب جرم علیه خود نباشد، دادستان با رضایت آنان می‌تواند از طرف آنها شکایت کند و پرونده را پیگیری کند. بر اساس ماده ۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری: « در مواردی که تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی است، اگر بزه‏دیده طفل یا مجنون باشد و ولی قهری یا سرپرست قانونی او با وجود مصلحت مولّی‌علیه اقدام به شکایت نکند، دادستان موضوع را تعقیب میکند. همچنین در مورد بزه‌‏دیدگانی که به عللی از قبیل معلولیت جسمی یا ذهنی یا کهولت سن، ناتوان از اقامه دعوی هستند، دادستان موضوع را با جلب موافقت آنان تعقیب می‌کند. در این صورت، در خصوص افراد محجور، موقوف شدن تعقیب یا اجرای حکم نیز منوط به موافقت دادستان است.» این مقرره به خصوص به هنگامی که خشونت علیه سالمند یا معلول اتفاق می‌افتد می‌تواند بسیار مفید باشد. زیرا اکثریت قریب به اتفاق سالمندان و معلولان توانایی لازم برای شکایت نسبت به خشونت خانگی را نداشته و معمولا توانایی اخذ وکیل را نیز ندارند. در این صورت می‌توانند موضوع را به دادستان گزارش داده و خواهان پیگیری مساله شوند.

لازم است توجه شود که موارد مذکور زمانی است که خشونت مجرمانه از جرایم قابل گذشت و یا جرایمی که تعقیب آن منوط به شکایت شاکی است باشد. در جرایم غیر قابل گذشت که جنبه عمومی دارند، قربانی خشونت چه خود بخواهد و یا نخواهد و چه اینکه ولی یا قیم وی مرتکب خشونت بوده یا شخص دیگری، دادستان به محض اطلاع از آن موظف است پرونده قضایی تشکیل داده و مساله را پیگیری کند.

 

خرداد
۱۴
۱۳۹۵
فوت شوهر دلیل قانونی برای سقط جنین؟
خرداد ۱۴ ۱۳۹۵
پرسش و پاسخ قانونی
۰
, , , , ,
girl-218706_960_720
image_pdfimage_print

Photo: Public Domain / pixabay.com

موسی برزین خلیفه‌لو، وکیل خانه امن

پرسشگر: باسلام. زن ۳۵ ساله‌ای هستم که  یک فرزند دختر شش ساله دارم. شوهرم سه هفته قبل در حالی که من باردار بودم در اثر یک حادثه کاری فوت کرد. هم اکنون جنین دو ماهه شده است. بر اساس مشورت با خانواده‌ام به این نتیجه رسیدم که سقط جنین کنم. این مساله را با خانواده شوهرم در میان گذاشتم اما آنان موافقت نکردند. من به پدر شوهرم گفتم که چون شوهرم فوت کرده نمی‌توانم فرزند دیگری به دنیا بیاورم و از او نگهداری کنم. پدر شوهرم می‌گوید که تو کاری نداشته باش ما خودمان از بچه نگهداری می‌کنیم و خرج و مخارجش را می‌دهیم. اما به هر حال مسئولیت فرزند با من خواهد بود. از طرف دیگر شوهرم اموال خاصی نداشت و الان مستاجر هستیم حتی کرایه خانه‌مان عقب افتاده بود که برادر شوهرم پرداخت کرد. بعد از اینکه موضوع سقط جنین را مطرح کردم، مادر شوهرم به بهانه نگهداری از دخترم بیست و چهار ساعته کنار من است. می‌ترسم اگر بچه به دنیا بیاید با مشکلات بیشتری مواجه شوم و نتوانم از هر دو نگهداری کنم. پدر و برادر شوهرم به شدت با سقط جنین مخالف هستند و حتی تهدید کردند که اگر سقط جنین کنم مرا راحت نمی‌گذارند. بسیار نگران و مضطرب هستم. از یک طرف از آینده نگران هستم و از طرف دیگر احساس گناه می‌کنم که می‌خواهم موجودی را از بین ببرم. نمی‌دانم چه کار باید بکنم. می‌خواستم از شما بپرسم که آیا از لحاظ قانونی می‌توانم سقط جنین کنم؟ آیا خانواده شوهرم می‌توانند مانع شوند؟

وکیل خانه امن: سلام خانم محترم و عرض تسلیت! متاسفم از مشکل پیش آمده. قبل از پاسخ حقوقی پیشنهاد می‌کنم با یک روانشناس و مشاوره خانواده نیز صحبت کنید و در مورد تصمیمی که می‌گیرید مشورت کنید. اما خدمتتان عرض کنم که سقط جنین در ایران قانونی نیست. یعنی مادر نمی‌تواند و حق ندارد جنین خود را از بین ببرد مگر در مواردی که جنین بیمار است و پزشکان متخصص در سازمان پزشکی قانونی سقط جنین را تجویز کنند. به عبارتی سقط جنین در مواردی که جان مادر در خطر است و یا جنین دارای بیماریهای خاصی است آن هم قبل از چهار ماهگی امکان دارد. در غیر این صورت نمی‌توان اقدام به سقط جنین نمود.

پرسشگر: یعنی هیچ راه قانونی وجود ندارد؟ اینکه شوهر من فوت کرده است نمی‌تواند دلیل باشد؟

وکیل خانه امن: خیر. اگر جنین سالم باشد هیچ راه قانونی وجود ندارد. فوت شوهرتان در ابتدای تشکیل جنین نیز توجیهی قانونی برای سقط جنین نیست.

پرسشگر: اگر به صورت غیر قانونی جنین را سقط کنم چه می‌شود؟ آیا خانواده شوهرم می‌توانند از من شکایت کنند؟ همچنین آیا می‌توانند حضانت دختر شش ساله‌ام را از من بگیرند؟

وکیل خانه امن: به هر حال با توجه به اینکه سقط جنین ممنوع است چنانچه از طرق غیرقانونی اقدام کنید و از شما شکایتی شود، به پرداخت دیه محکوم می‌شود. در قانون مجازات اسلامی در ماده ۷۱۶ مقدار دیه جنین در مراحل مختلف اشاره شده است. در مورد حضانت لازم به ذکر است که حضانت دخترتان با شماست اما قانون پیش‌بینی کرده است که اگر در اثر انحطاط اخلاقی و عدم مواظبت از طرف مسئول حضانت، وضعیت طفل به خطر بیافتد دادگاه می‌تواند تصمیم مقتضی را در این مورد اتخاذ کند. یعنی قانون در مورد سوال شما پیش‌بینی خاصی نکرده و نمی‌توان گفت که سقط جنین غیرقانونی صلاحیت مسئول حضانت را از بین می‌برد. اما به هر حال ممکن است اگر اقدام به سقط جنین غیرقانونی کنید، خانواده شوهرتان نسبت به سلب حضانت شما اقدام کنند. در این صورت دادگاه در این مورد تصمیم‌گیری می‌کند.

پرسشگر: سوال دیگری داشتم. آیا پس از ۷ سالگی دخترم، پدربزرگش می‌تواند او را از من بگیرد؟ سوال دیگرم اینکه مسئولیت پرداخت کرایه خانه و مخارج من و فرزندم بر عهده کیست؟

وکیل خانه امن: نخیر. این مساله ۷ سال به هنگام جدایی است. در صورت فوت پدر، مادر مسئول حضانت خواهد بود حتی بعد از هفت سالگی. پس از اینکه دخترتان به سن ۹ سالگی رسید خودش می‌تواند تصمیم‌گیری کند. اما به هر حال ولی قهری دخترتان پدربزرگش است و ایشان در مورد امور مالی و غیر مالی دخترتان تصمیم‌گیری می‌کنند. در مورد سوال دومتان عرض کنم که پدر شوهرتان مسئول پرداخت هزینه‌های فرزندتان است اما مسئولیتی در قبال شما نخواهد داشت. به عبارتی هر گونه هزینه دخترتان اعم از خوراک و پوشاک و کرایه خانه بر عهده پدر شوهرتان است.

تیر
۱۶
۱۳۹۳
چگونه می شود ولی قهری را عزل کرد؟
تیر ۱۶ ۱۳۹۳
پرسش و پاسخ قانونی
۰
, , ,
image_pdfimage_print

 

پرسش:

چگونه می شود ولی قهری را عزل کرد؟

شوهرم راننده اتوبوس بود و در سال گذشته فوت کرده ، من و دختر ۵ ساله ام بدون هر نوع پشتوانه ی مالی  در مشقت به سر میبریم. تنها مال متعلق به همسرم همان اتوبوسی بود که با آن تصادف کرد. سند آن اتوبوس در اختیار پدر شوهرم بوده است، بابت سهم من معادل ارزش یک هشتم اتوبوس پرداخت کرد و قرار شد، سه دانگ اتوبوس را پدر شوهرم برای خود بردارد و آنرا تعمیر نماید و بقیه اتوبوس متعلق به دخترم باشد تا از این طریق امکان زندگی داشته باشیم. متاسفانه اخیرا مطلع شده ام که پدر شوهرم سهم خود و سهم دخترم از اتوبوس را فروخته است. در مراجعه به وی مدعی است که شوهرت بدهی داشته است و من از این طریق بدهی او را داده ام. اما هیچ سند یا مدرکی مبنی بر مدیون بودن شوهرم وجود ندارد و هیچ طلبکاری را نمی شناسیم.

پدر شوهرم سهم دخترم را بالا کشیده و هیچ چوابی نمی دهد، چه اقدامی می توانم انجام دهم؟ آیا قانون کمک م یکند تا سهم دخترم از اتوبوس به او مسترد شود؟

پاسخ:

مایه تاسف است که شما و دختر ۵ ساله تان درگیر چنین مشکلی شده اید.

عمل ولی قهری خیانت نسبت به صغیر است و امکان عزل او از ولایت قهری او با اصلاح ماده ۱۱۸۴ قانون مدنی در سال ۱۳۷۹ فراهم شده است. درصورت ناتوانی ولی قهری در ادره امور صغیر نیز امکان ضم امین به او وجود دارد.

پرسش:

ضم امین یعنی چه؟

پاسخ :

“هرگاه ولی قهری طفل رعایت غبطه صغیر را ننماید و مرتکب اقداماتی شود که موجب ضرر مولی علیه گردد به تقاضای یکی از اقارب وی و یا به درخواست رئیس حوزه قضائی پس از اثبات، دادگاه ولی مذکور را عزل و از تصرف در اموال صغیر منع و برای اداره امور مالی طفل فرد صالحی را به عنوان قیم تعیین می نماید.
همچنین اگر ولی قهری به واسطه کبر سن و یا بیماری و امثال آن قادر به اداره اموال مولی علیه نباشد و شخصی را هم برای این امر تعیین ننماید طبق مقررات این ماده فردی به عنوان امین به ولی قهری منضم می گردد.”

همچنین ماده ۱۱۸۶ قانون مدنی در همین رابطه حکم میکند:

” مواردی که برای عدم امانت ولی قهری نسبت به دارائی طفل امارات قویه موجودباشدمدعی العموم مکلف است ازمحکمه ابتدائی رسیدگی  عملیات او را بخواهد محکمه دراین موردرسیدگی کرده درصورتی که عدم امانت اومعلوم شودمطابق ماده ۱۱۸۴رفتارمی نماید.”

پرسش:

راهنمایی کنید چگونه می توانم از این امکانات قانونی استفاده کنم؟

پاسخ:

با احکام و قواعدی که این دو ماده دارند، می توان از دایره سرپرستی دادسرای عمومی محل اقامت خود و کودک درخواست بررسی موضوع را بنمایید، آنها پرونده را به دادگاه خانواده ارسال می کنند و دادگاه خانواده با احراز خیانت حکم به عزل ولی قهری خواهد داد. توجه داشته باشید که باید خیانت پدربزرگ فرزندتان در دادگاه ثابت شود.

پرسش:

برای استرداد مال چه باید کرد؟

پاسخ:

برای فراهم شدن امکان استرداد اموال و سرپرستی کودک، دادگاه باید شما ( مادر) را به عنوان قیم کودک تعیین نماید. مگر اینکه خودتان تمایل نداشته باشید و شخص مورد اطمینان دیگری از فامیل درخواست نماید. با انتخاب قیم دادخواست مطالبه اصل و یا معادل مال فروخته شده را از قیم بنمائید .دادگاه حکم به محکومیت پدربزرگ به استرداد اموال کودک شامل سهم او از اتوبوس و منافع ایامی که مورد استفاده قرار گرفته خواهد داد.