صفحه اصلی  »  موسی برزین خلیفه لو
image_pdfimage_print
دی
۲۴
خشونت اقتصادی تصاحب اموال همسر، قانون چه می‌گوید؟
پرسش و پاسخ قانونی
۰
, , , , , , , ,
Struggle between the two rivals (arm wrestling). Image is black and white toned isolated.
image_pdfimage_print

Photo: SvetaZi/Bigstockphoto.com

موسی‌ برزین خلیفه‌لو، وکیل خانه امن

پرسشگر: سلام! من ۷ سال قبل ازدواج کردم. دو سال پس از ازدواج صاحب یک فرزند شدم اما متاسفانه شوهرم سه سال پیش در اثر بیماری فوت کرد. الان پسرم پنج ساله است. یک سال و نیم قبل دوباره ازدواج کردم. این مرد هم قبلا یک ازدواج ناموفق داشت اما فرزندی نداشت. به هر حال قول و قرارهایی گذاشتیم و ازدواج کردیم. از همسر سابقم مقداری پول مانده بود و یک ماشین و رهن خانه. وقتی با این مرد ازدواج کردم ایشان چون خانه نداشت به خانه من آمد. آن مقدار پولی هم که از همسر سابقم مانده بود به شوهرم دادم تا یک مغازه باز کند. ماشین هم تقریبا در اختیار ایشان است.
پس از مدتی متوجه شدم که ایشان مشکلات رفتاری دارد. مرتبا با پسر من بدرفتاری می کند و حتی یکبار به صورتش سیلی زد. اوایل فکر می کردم اصلاح می شود اما روز به روز رفتارش بدتر شد. مرتبا فحش و ناسزا می دهد. مخارج خانه را نیز به درستی تامین نمی کند. می گوید که من وظیفه ندارم خرجی پسر تو را بدهم. برو از پدربزرگش بگیر در حالی که مغازه اش را با پولی که متعلق به من و پسرم است راه اندازی کرده است.

همچنین مرتبا با دوستانش خوشگذرانی می کند و حتی بعضی شبها به خانه نمی آید از آنجا که خانواده ام نیز مخالف ازدواجم با این مرد بودند به آنها هم نتوانستم مساله را بگویم. خیلی در مضیقه هستم. فکر می کنم اشتباه کردم که با ایشان ازدواج کردم. چند سوال از شما دارم. آیا مسئول تامین هزینه من و پسرم ایشان نیست؟ چطور می توانم پولی را که به او دادم پس بگیرم؟

وکیل خانه امن: سلام خانم محترم. بر اساس قانون مدنی ایران نفقه زوجه بر عهده زوج است. بنابراین شوهرتان موظف به پرداخت هزینه زندگی است. اما از آنجا که پسرتان فرزند ایشان نیست پرداخت نفقه در این مورد بر عهده شوهرتان نمی باشد. نفقه فرزندتان اگر جد پدری اش زنده باشد با ایشان بوده و اگر نباشد با شما است. اما در مورد پولی که به ایشان داده اید می توانید نسبت به مطالبه آن اقدام کنید.

ابتدا با ایشان صحبت کنید اگر آن پول را ندهد به دادگستری بروید و اظهارنامه تنظیم کنید. اظهار نامه برگه ای است دارای دو قسمت. در یک قسمت شما از شوهرتان سوال می کنید. در قسمت مربوطه بنویسید که در تاریخ فلان مبلغ فلان به شما به عنوان قرض داده ام و هم اکنون خواهان دریافت مبلغی که دادم می باشم. این اظهارنامه به ایشان ابلاغ می شود. ایشان می توانند پاسخ دهند یا ندهند. به هر حال اگر در اظهارنامه به نوعی اعتراف و اقرار کرد که از شما پول قرض گرفته کار شما راحت خواهد بود. به دادگاه حقوقی می روید و با تنظیم دادخواستی و با استناد به اقرار خودش در اظهار نامه وجه را مطالبه می کنید. اما اگر در اظهارنامه اقراری انجام ندهد در دادگاه حقوقی باید اثبات کنید که پولی را به ایشان قرض داده اید. اگر شاهدی دارید به دادگاه معرفی کنید. اگر به حسابش واریز کرده اید، فیش بانکی را به دادگاه ارائه دهید. به طور کلی باید هر سندی که بتواند دادن پول را اثبات کند به دادگاه ارائه کنید.

پرسشگر: من می خواهم از ایشان طلاق بگیرم. چون فکر می کنم که رفتارهای شوهرم در روحیه پسرم تاثیر بدی داشته است. چه کار باید بکنم؟ آیا می توانم مهریه ام را نیز مطالبه کنم؟

وکیل خانه امن: اگر قصد جدایی دارید ابتدا با شوهرتان صحبت کنید و ایشان را راضی به طلاق توافقی نمایید. چون طلاق توافقی بسیار راحت تر و سریع تر به نتیجه می رسد. اما اگر ایشان موافقت نکرد به دادگاه خانواده رجوع کرده و دادخواست صدور حکم طلاق بدهید. در دادخواست کلیه مشکلاتتان را توضیح داده و با اعلام بدرفتاری ها و خشونت‌های شوهرتان عنوان کنید که در وضعیت عسر و حرج قرار داشته و قادر به ادامه زندگی با ایشان نیستید. دادگاه در این مورد تصمیم گیری خواهد کرد. در مورد مهریه می توانید مهریه تان را جداگانه یا طی دادخواست طلاق مطالبه کنید. دادگاه در نهایت همسرتان را محکوم به پرداخت مهریه می کند. اگر شوهرتان تمکن مالی نداشته باشد پرداخت مهریه تقسیط می شود.

دی
۱۰
ترک خانه بعد از خشونت، قانون چه می‌گوید؟
پرسش و پاسخ قانونی
۰
, , , ,
Old vintage suitcases pile. Vintage old suitcases near the white brick wall behind the beige curtain. Interior design. Travel, vacation concept with copyspace. Packing things for trip, leaving home.
image_pdfimage_print

Photo: Milkos/bigstockphoto.com

موسی برزین خلیفه‌لو، وکیل خانه‌امن

پرسش‌گر: سلام! ۷ سال پیش ازدواج کرده‌ام و دو فرزند دارم. رفتارهای شوهرم در خانه بسیار بد است به همین دلیل اختلافات زیادی باهم داریم. سال پیش برادر شوهرم برای کار از شهرستان به تهران آمد و در خانه ما ساکن شد. اوایل فکر می‌کردم که موقتی در خانه ما می‌ماند اما رفته رفته متوجه شدم که قصد رفتن به جای دیگری را ندارد. چند ماه گذشت و من صبر کردم و چیزی نگفتم که شاید ایشان خودش متوجه شود و جای دیگری برود. خب من دو تا فرزند دارم و همه وقت به آن‌ها رسیدگی می‌کنم. با آمدن برادر شوهرم کارهای خانه زیاد‌تر شد من مجبور بودم کارهای او را نیز انجام دهم مثل لباس شستن و غذا پختن برای او. برادر شوهرم صبح زود به سرکار می‌رفت و ناهار به خانه می‌آمد و من مجبور بودم هر روز صبح ساعت شش بیدار شوم تا برای او صبحانه حاضر کنم. وقتی هم که ایشان در خانه بود من راحت نبودم در کل خیلی عذاب کشیدم.

هم شوهرم و هم برادرش طوری با من رفتار می‌کنند که انگار خدمتکار و کنیز هستم و این خیلی مرا ناراحت می‌کنم چون چاره‌ای ندارم مجبور به تحمل هستم. به هر حال یک روز مساله را به شوهرم گفتم اما شوهرم توجهی نکرد. وقتی چند وقت بعد دوباره گفتم عصبانی شد و گفت که برادرش تا وقتی ازدواج کند و زندگی تشکیل دهد در خانه ما می‌ماند. این مساله باعث شد اختلافمان بیشتر شود. یک روز سر همین مساله جلوی بچه‌ها مرا کتک زد و به پدر و مادرم توهین کرد.

به هر حال وقتی دیدم چاره دیگری وجود ندارد به خانه پدرم آمدم. الان دو ماه است که در خانه پدرم هستم. چند روز پیش یک برگه از دادگاه آمد در مورد الزام به تمکین. می‌خواستم بدانم این یعنی چه؟ آیا مجبورم با همین وضعیت به خانه برگردم؟ آیا نمی‌توانم بگویم که تا برادر شوهرم نرفته بر نمی‌گردم؟ در دادگاه چه بگویم؟ خواهش می‌کنم کمکم کنید.

وکیل خانه‌امن: سلام خانم محترم! اولین مساله که باید خدمتتان عرض کنم این است که شما از لحاظ حقوقی وظیفه‌ای در قبال برادر شوهرتان ندارید. در قوانین ایران زن در قبال اولاد و شوهر خود یک سری تکالیفی دارد اما مطلقا شما موظف به انجام کارهای برادر شوهرتان یا زندگی با او در یک خانه نیستید.

برگه‌ای که از دادگاه آمده است دادخواست الزام به تمکین است. یعنی شوهر شما به دادگاه خانواده رفته و تقاضای الزام به تمکین کرده است یعنی اینکه گفته است شما خانه را ترک کرده‌اید و باید به خانه برگردید. در این مورد دادگاه جلسه‌ای برگزار خواهد کرد و اظهارات هر دو طرف را می‌شوند. شما در جلسه دادگاه هم به صورت کتبی و هم شفا‌هی مشکلات پیش‌آمده را اظهار کنید.

در دادگاه بگویید که علی رغم مخالفتتان با حضور برادر شوهر در خانه، شوهرتان توجهی نکرده و شما را موظف به انجام کارهای ایشان می‌کند. همچنین ضرب و جرح و یا توهین شوهرتان را هم بگویید. سپس عنوان کنید که مجبور به ترک خانه شده‌اید و قلبا تمایلی به ترک خانه نداشته‌اید. حتما در دادگاه بگویید که به دلیل رفتارهای خشونت‌آمیز شوهرتان خانه را ترک کرده‌اید زیرا امنیت جانی نداشته‌اید.

بر اساس قوانین ایران زن موظف به تمکین از شوهر است اما در برخی موارد قانون اجازه داده که زن تمکین نکند. ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی در این مورد مقرر کرده است که: «اگر بودن زن با شوهر در یک منزل متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن باشد زن می‌تواند مسکن علی حده اختیار کند و در صورت ثبوت مظنه ضرر مزبور محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است نفقه بر عهده شوهر خواهد بود.» به این ماده در دادگاه استناد کنید. همچنین اگر آثاری از ضرب و جرح در بدنتان باقی مانده است می‌توانید نسبت به این مورد هم شکایت کیفری کنید.

پرسش‌گر: به نظر شما دادگاه چه رایی می‌دهد؟ اگر قاضی حرف‌های مرا گوش نکرد و محکوم شدم چه می‌شود؟

وکیل خانه امن: رای دادگاه بستگی به خیلی از عوامل دارد و نمی‌توان دقیقا پیش بینی کرد اما به هر حال شما موارد مذکور را در دادگاه اظهار کنید. احتمال اینکه دادگاه شما را مستحق بداند زیاد است. اگر این چنین شود دادگاه تقاضای شوهرتان را رد می‌کند و اگر شوهرتان نفقه شما را پرداخت نمی‌کند می‌توانید از او هم شکایت کیفری کنید و هم اینکه مطالبه نفقه پرداخت نشده خودتان را. می‌توانید در دادگاه بگویید سکونت برادرشوهرتان در خانه شما موجبات ناراحتی و عذاب شما را فراهم ساخته و برگشتن به خانه را مشروط به رفتن او کنید. اما اگر الزام به تمکین قبول شود شما باید به خانه برگردید اگر بر نگردید نفقه ساقط خواهد شد و همچنین شوهرتان می‌تواند اجازه ازدواج دوم را بگیرد.

آذر
۲۶
شوهرم کتکم می‌زند، چطور طلاق بگیرم؟
پرسش و پاسخ قانونی
۰
, , , , , , , ,
Photo: HalfPoint/Bigstockphoto.com
image_pdfimage_print

Photo: HalfPoint/Bigstockphoto.com

موسی برزین خلیفه‌لو – وکیل خانه امن

پرسشگر: سلام! خانم ۴۰ ساله‌ای هستم که دو فرزند دارم. شوهرم در خانه خیلی بدرفتار است، به طوری که بر سر مسائل کوچک مرا مورد ضرب و شتم قرار می‌دهد. به خاطر بچه‌هایم تا حالا تحمل کرده‌ام اما دیگر نمی‌توانم. چند روز پیش پس از بازگشت از یک مهمانی به بهانه اینکه نباید حرفهایی را می‌زدم و اینکه به برخی‌ بی‌احترامی کرده‌ام مرا به شدت کتک زد. بینی من شکست و پیشانی‌ام به شدت آسیب دید. به درمانگاه رفتم و معالجه شدم.

فکر نمی‌کنم که رفتار شوهرم تغییر کند و اصلاح شود چون سالهاست که همین رفتار را دارد. قبلا هم بار‌ها مرا کتک زده است حتی یک بار مقابل خانواده‌اش به من سیلی زد. وقتی هم که می‌گویم چرا چنین رفتاری می‌کنی می‌گوید من شوهرت هستم و طبیعی است عصبانی بشوم. می‌گوید تقصیر خودت است که کارهایی می‌کنی که من عصبانی می‌شوم.

به هر حال من الان در خانه برادرم هستم و قصد دارم از او شکایت کنم و طلاق بگیرم. راه دیگری برای من باقی نمانده است. لطفا راهنمایی کنید که چطور می‌توانم شکایت کنم؟

وکیل خانه امن: متاسفم از وضعیت پیش آمده برای شما. ایا منظورتان از شکایت این است که می‌خواهید نسبت به ضرب و جرح شکایت کنید؟

پرسشگر: بله. هم نسبت به ضرب و جرح و هم می‌خواهم جدا بشوم.

وکیل خانه امن: نسبت به ضرب و جرح می‌توانید شکایت کیفری کنید و شوهرتان را تحت تعقیب قرار دهید. جنایت عمدی بر عضو یا‌‌ همان ضرب و جرح بر اساس حقوق ایران جرم بوده و مجازات‌هایی برای آن پیش‌بینی شده است.

قانون مجازات اسلامی فردی را که عمدا فرد دیگری را مورد ضرب و جرح قرار دهد مجرم می‌داند و مجازات او را قصاص، دیه و در برخی موارد تعزیر از جمله حبس تعیین کرده است. بدین ترتیب اگر مردی هرگونه آسیبی به جسم یا منافع همسر خود وارد کند مجرم محسوب می‌شود و قربانی می‌تواند در دادگاه علیه وی شکایت کرده و مجازاتش را بخواهد.

مجازات ضرب و جرح عمدی قصاص و دیه است که در اکثر موارد به دلیل عدم امکان اجرای قصاص، مجازات دیه در نظر گرفته می‌شود. دادگاه با توجه به میزان آسیب و نظریه پزشکی قانونی مقدار دیه را معین و مرتکب را به پرداخت آن ملزم می‌کند. مقررات و مقدار دیه در مواد ۴۴۸ الی ۷۲۷ قانون مجازات اسلامی بیان شده است.

پرسشگر: پس مجازات ایشان فقط دیه خواهد بود؟

وکیل خانه امن: بستگی به آسیب‌های وارده به شما دارد. علاوه بر مجازات دیه، در برخی موارد ممکن است شوهری که همسر خود ضرب و جرح همسر خود پرداخته است به مجازات حبس نیز محکوم شود. با این توضیح که اگر ضرب و جرح منجر به آسیب شدیدی در بدن شود و یا مرتکب از سلاح سرد یا گرم استفاده کرده باشد، مجازات حبس به میان خواهد آمد. بر اساس ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات): «هرکس عمدا به دیگری جرح یا ضربی وارد آورد که ‌موجب نقصان یا شکستن یا از کار افتادن عضوی از اعضا یا منتهی به ‌مرض دایمی یا فقدان یا نقص یکی از حواس یا منافع یا زوال عقل‌ مجنی‌علیه گردد در مواردی که قصاص امکان نداشته باشد چنانچه ‌اقدام وی موجب اخلال در نظم و صیانت و امنیت جامعه یا بیم‌ تجری مرتکب یا دیگران گردد به دو تا پنج سال حبس محکوم‌ خواهد شد و در صورت درخواست مجنی علیه مرتکب به پرداخت ‌دیه نیز محکوم می‌شود. تبصره ـ در صورتی که جرح وارده منتهی به ضایعات فوق نشود و آلت جرح اسلحه یا چاقو و امثال آن باشد مرتکب به سه ماه تا یک ‌سال حبس محکوم خواهد شد.»

بنابراین اگر وضعیت شما با ماده فوق مطابقت می‌کند احتمال محکوم شدن ایشان به حبس نیز وجود دارد اما اگر آسیب در حد شکستن بینی و یا خراش و کبودی باشد فقط حکم به دیه داده می‌شود. در این مورد دادسرا شما را به پزشکی قانونی معرفی می‌کند و پزشکی قانونی پس از معاینه میزان و کیفیت آسیب‌ها را گزارش می‌کند. این گزارش در جریان دادگاه در اختیار قاضی پرونده قرار می‌گیرد.

پرسشگر: برای شکایت باید به کجا مراجعه کنم؟

وکیل خانه امن: باید به دادسرای حوزه خانه مشترکتان بروید و شکایت خود را مطرح کنید. توجه کنید که تمامی مدارک و شواهدی که ضرب و جرح را ثابت می‌کند باید ارائه دهید. به عنوان مثال گزارش درمانگاهی که به آنجا مراجعه کردید، استشهادیه از همسایگان و آشنایان مبنی بر ضرب و جرح، شهادت فرزندانتان و دیگر کسانی که از موضوع اطلاع دارند از جمله مواردی است که می‌تواند در دادگاه ادعای شما را ثابت کند.

پرسشگر: در مورد طلاق چطور؟ آیا می‌توانم طلاق بگیرم؟

وکیل خانه امن: یکی از مواردی که برای زن حق جدایی ایجاد می‌شود ضرب و جرح و سوء‌رفتار شوهر است. برای تقاضای طلاق شما باید به دادگاه خانواده مراجعه کنید. در دادخواست رفتارهای شوهرتان را توضیح دهید و مدارک لازم از جمله پرونده درمانی و استشهادیه محلی را ضمیمه کنید. دادگاه اگر تشخیص دهد که زندگی برای شما سخت و غیر قابل تحمل شده حکم طلاق را صادر خواهد کرد. اما قبل از اینکه یک طرفه تقاضای طلاق بدهید با شوهرتان صحبت کنید تا به طلاق توافقی راضی شود زیرا طلاق توافقی خیلی راحت‌تر به نتیجه می‌رسد. در مورد جنبه‌های مالی نیز اگر توافق کنید که بر اساس توافق عمل می‌شود اگر توافق نکنید دادگاه شوهرتان را ملزم به پرداخت مهریه و اجرت المثل می‌کند.

آذر
۱۲
اثبات ضرب و جرح در دادگاه، اجبار به نگهداری مادر از منظر قانون
پرسش و پاسخ قانونی
۰
, , , , ,
Photo: Oleg Golovnev/bigstock.com
image_pdfimage_print

Photo: Oleg Golovnev/bigstock.com

موسی‌ برزین خلیفه‌لو، وکیل خانه امن

پرسشگر: سلام خسته نباشید. می‌خواستم از شما در مورد مشکلی که برایم پیش آمده مشاوره بگیرم. من ۶ سال قبل ازدواج کردم و یک فرزند نیز دارم. پنج ماه پیش پدر شوهرم فوت کرد و مادر شوهرم تنها ماند. مادر شوهرم ۷۰ ساله است  و سه پسر و دو دختر دارد که همگی نیز متاهل هستند. خانه مادر شوهرم در شهرستان بود به همین دلیل فرزندانش تصمیم گرفتند که او را به اینجا بیاورند. قرار بر این بود که از مادر شوهرم به نوبتی نگهداری کنند اما دخترها بهانه آوردند که شوهرشان راضی نیست. اختلافاتی هم پیش آمد که در نهایت شوهر من مادرش را به خانه ما آورد و گفت که ایشان از این به بعد با ما زندگی خواهد کرد.

واقعیتش من از اینکه چرا فرزندان دیگرش قبول نکردند و شوهر مرا مجبور کردند که مادرش در خانه ما بماند ناراحت شدم. به هر حال ابتدا چیزی نگفتم اما بعد به شوهرم گفتم که یا یک خانه مستقل برای مادرش بگیرد و یا اینکه او را به خانه سالمندان بفرستد. شوهرم بسیار عصبانی شد و مرا به باد فحش و ناسزا گرفت. می‌گوید که من وظیفه دارم از مادرش نگهداری کنم. خب من خودم یک فرزند دارم و نمی توانم از فرد دیگری نگهداری کنم. به هر حال اختلاف‌مان زیاد شد. یک بار هم سر این مساله دست روی من بلند کرد. قبلا هم چند بار مرا زده است. چند روز پیش دوباره بحثمان شد و گفت که اگر در خانه با مادرم بدرفتاری کنی طلاقت می دهم. چون قبلا هم سر مسائل دیگر اختلاف داشتیم فکر می کنم شوهرم به فکر جدایی است. می‌خواستم بدانم آیا من موظف به نگهداری از مادر شوهرم هستم؟ آیا حق ندارم مستقل زندگی کنم؟ آیا می توانم به خاطر کتک زدن شوهرم از او شکایت کنم؟

وکیل خانه امن: سلام خانم محترم! از لحاظ حقوقی شما وظیفه‌ای نسبت به نگهداری از مادر شوهرتان را ندارید اما نمی‌توانید شوهرتان را از نگهداری از مادرش منع کنید. یعنی شما نمی‌توانید شوهرتان را مجبور کنید که مادرش را ترک کرده یا به خانه سالمندان بفرستد. در این جا ممکن است تناقضی بین وظایف شما و شوهرتان ایجاد شود که این تناقض باید با گفتگو و توافق برطرف شود. به هر حال شما مکلف نیستید که از مادرشوهرتان مراقبت کنید.

در مورد شکایت کردن بابت ضرب و جرح عرض شود که اگر ضرب و جرح به اندازه‌ای بوده که آثارش هنوز در بدنتان باقی مانده است، از قبیل کبودی و و … می‌توانید شکایت کیفری کنید اما باید اثبات کنید که شوهرتان مرتکب ضرب و جرح شده است. اگر خودش اقرار نکند به سختی می‌توانید آن را اثبات کنید.

پرسشگر: آیا شوهرم می‌تواند این مساله را بهانه کرده و تقاضای طلاق کند؟

وکیل خانه امن: بر اساس قوانین ایران مرد هر وقت بخواهد صرفا با اعلام اینکه از همسر خود کراهت دارد و نمی‌خواهد به زندگی مشترک ادامه دهد، می‌تواند زن خود را طلاق دهد. یعنی مرد موظف به ارائه دلیل خاصی در دادگاه نیست لذا اگر شوهرتان تصمیم به جدایی داشته باشد تقاضای ایشان از طرف دادگاه پذیرفته خواهد شد.

پرسشگر: به نظرتان چگونه این مشکل را حل کنم. واقعا نمی دانم چه کار باید بکنم؟

وکیل خانه امن: خانم محترم! این مشکل شما مشکلی نیست که با مراجعه به دادگاه و اقدام قضایی حل شود بلکه باید از طریق گفتگو و توافق برطرف شود لذا پیشنهاد می‌شود با یک مشاور خانواده در این مورد مشورت کنید.

پرسشگر: سوال دیگری داشتم. من دو سال پیش تصمیم گرفتم که در دانشگاه ادامه تحصیل بدهم. آن موقع چون فرزندم تازه متولد شده بود منصرف شدم اما الان قصد ادامه تحصیل دارم. یکبار به شوهرم گفتم اما ایشان مخالفت کرد و گفت که رفتن به دانشگاه بیهوده است و گفت که اجازه نمی‌دهد. می خواستم بدانم ایا شوهر می‌تواند اجازه ندهد که همسرش ادامه تحصیل بدهد؟

وکیل خانه امن: نخیر در قوانین ایران در مورد اینکه زن باید از شوهر خود برای ادامه تحصیل اجازه بگیرد چیزی نیامده است، بنابراین شما از لحاظ حقوقی موظف نیستید که در این مورد از شوهرتان اجازه بگیرید اما توجه داشته باشید که هزینه تحصیل جز نفقه نیست و شوهرتان ملزم به پرداخت هزینه تحصیل شما نمی باشد.

آذر
۱
همه آنچه که درباره قوانین ازدواج مجدد باید بدانیم
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , , , ,
%d9%82%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c%d9%86-%d8%a7%d8%b2%d8%af%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d9%85%d8%ac%d8%af%d8%af-765x510
image_pdfimage_print

موسی برزین- پژوهشگر حقوق

یکی از پیچیدگی‌هایی قانونی در ایران، مربوط به قوانین در رابطه با موضوع چندهمسری است که می‌توان آن را مسبب بروز برخی‌ خشونت‌های علیه زنان و نیز خشونت خانگی دانست. چند همسری برای مردان براساس قوانین ایران و موازین شرعی مجاز است.

تاکنون اعتراضات بسیاری به قوانین ایران در این مورد شده است. گرچه این تلاش‌ها نتیجه های مثبتی هم داشته است، اما هنوز منجر به برچیده شدن چندهمسری مردان نشده است. قوانین ایران چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب با به رسمیت شناختن چند همسری برای مردان، صرفا محدودیت‌هایی را در این زمینه وضع کرده‌اند. ازدواج مجدد شوهر می‌تواند زمینه‌‌ساز بخش بزرگی از مصادیق خشونت خانگی باشد. قربانی این نوع خشونت ممکن است به دلیل عدم استقلال مالی یا فشارهای اجتماعی مجبور به تحمل مساله شود.

یکی از مراجعه کنندگان به مرکز مشاوره خانه امن بیان می کرد که شوهرش ازدواج دوم کرده و قصد جدایی دارد اما به دلیل اینکه استقلال مالی ندارد و صاحب سه فرزند است، اطرافیان و خانواده اش شدیدا وی را تحت فشار قرار داده‌اند. این خانم که ساکن شهرستان کوچکی بود می‌گوید که در منطقه آنها ازدواج دوم شوهر امری عادی است. وقتی خانواده این خانم از او حمایت نکرده‌اند، ایشان تصمیم به خودکشی گرفته است و بعد از اقدام به خودکشی ناموفق، این خانم شدیدا دجار اختلالات روحی و افسردگی شده بود.

فشارهایی از این دست که برخواسته از مناسبات نابرابر زن و مرد در جامعه ایران است می‌تواند سرنوشت فرزندان آنها را نیز به مخاطره اندازد. در چارچوب فعلی حقوقی ایران چندهمسری مردان را به رسمیت شناخته است اما قانون‌گذار حقوقی را برای زنانی که شوهرانشان ازدواج مجدد می‌کنند پیش‌بینی کرده است. مهمترین این حقوق حق جدایی است.

حق جدایی

بند ۱۰ ماده ۸ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۵۳ و همچنین ماده ۱۷ آن قانون صراحتا ذکر کرده‌اند که اگر مرد ازدواج مجدد داشته باشد، زن در هر حال می‌تواند برای طلاق به دادگاه مراجعه کند. علاوه بر این بر اساس قسمت آخر تبصره الحاقی به ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی نیز می‌توان گفت که ازدواج مجدد مرد در اغلب موارد برای زن مشقت آور بوده و موجب عسر و حرج وی خواهد شد.

از این منظر نیز می‌توان گفت که زن به دلیل عسر و حرج حق طلاق خواهد داشت.

همچنین در عقدنامه‌های رسمی در بند دوازدهم تصریح شده است که اگر شوهر بدون رضایت زن ازدواج مجدد کند، زن از طرف شوهر خود وکالت خواهد داشت که به دادگاه رجوع کرده و خود را مطلقه کند. این شرط در صورتی که به هنگام تنظیم سند ازدواج از طرف مرد امضا و پذیرفته شده باشد، زنی که قربانی ازدواج مجدد شوهر شده است می‌تواند بدون نیاز به موافقت شوهر با مراجعه به دادگاه خود را مطلقه کند. [ازدواج دوم شوهر به دلیل نازایی زن، قانون چه می‌گوید؟]

درباره ازدواج مجدد شوهر به دلیل بیماری ام‌اس زن بخوانید.

حق وکالت زن در طلاق

این نکته را نباید فراموش کنیم که اگر مرد از دادگاه اجازه ازدواج مجدد اخذ کرده باشد یا زن خود اجازه داده باشد دیگر نمی‌توان از این شرط مندرج در عقد نامه ازدواج کرد. بر اساس رای وحدت رویه شماره ۷۱۶ مورخ ۲۰/۷/۱۳۸۹ : «نظر به اینکه مطابق ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی تمکین از زوج تکلیف قانونی زوجه است، بنابراین در صورتی که بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع و زوج این امر را در دادگاه اثبات و با اخذ اجازه از دادگاه همسر دیگری اختیار نماید، وکالت زوجه از زوج در طلاق که به حکم ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی ضمن عقد نکاح شرط و مراتب در سند ازدواج ذیل بند ب شرایط ضمن عقد در ردیف۱۲ قید گردیده، محقق و قابل اعمال نیست…» اما در صورت منتفی شدن حق وکالت، بازهم زن می‌تواند با استناد به عسر و حرج از دادگاه تقاضای طلاق کند. با این توضیح که در صورت اجازه دادگاه برای ازدواج مجدد صرفا حق وکالت زن در طلاق ساقط می شود نه حق وی بر جدایی.

از آنجا که پروسه و روند طلاق از طریق وکالت در طلاق بسیار آسان و راحت است این حق دارای اهمیت است لکن با منتفی شدن این حق نیز، زن همچنان حق جدایی و تقاضای طلاق را دارد.

ازدواج موقت مجدد

مساله قابل ذکر دیگر، ازدواج موقت مجدد مرد است. در قانون حمایت خانواده سال ۱۳۵۳ آمده است که مرد برای ازدواج مجدد لازم است اجازه همسر خود را بگیرد. اما اینکه آیا در ازدواج موقت نیز چنین است یا نه اختلاف نظر وجود دارد. عده‌ای می‌گویند که برای ازدواج موقت دوم یا همان صیغه، مرد نیازی ندارد که اجازه همسر خود را داشته باشد اما در مقابل عده دیگری می‌گویند که در صیغه نیز مرد باید اجازه همسر اول را داشته باشد.

دادگاه‌ها نیز در این مورد نظر واحدی ندارند. اما به هر حال با توجه به اینکه در قانون از لزوم اجازه برای ازدواج مجدد بحث شده و تاکیدی بر ازدواج دایم نداشته است، پس به نظر می‌رسد که مرد حتی برای ازدواج موقت مجدد نیز باید از همسر اول خود رضایت داشته باشد. مگر در مواردی که قانون اجازه را لازم ندانسته باشد. مانند عدم تمکین زن از شوهر، ابتلا زن به جنون یا بیماری‌های صعب العلاج، محکومیت زن، اعتیاد مضر زن، ترک زندگی، عقیم بودن و غایب مفقودالاثر بودن که باید از طریق دادگاه احراز شود. این موارد در ماده ۱۶ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۵۳ آمده است. بنابراین در صورت ازدواج مجدد موقت مرد، زن می‌تواند از حق طلاق موجود در نکاح‌نامه استفاده کند و یا این‌که با استناد به عسر و حرج تقاضای طلاق دهد.

ازدواج مجدد بی‌اجازه جرم است؟

اما در مورد اینکه آیا ازدواج مجدد مرد بدون اجازه از همسر اول یا دادگاه جرم است یا نه عرض شود که قانون حمایت خانواده سال ۵۳ این امر را پیش‌بینی کرده بود لکن پس از انقلاب این جرم‌انگاری خلاف شرع شناخته شد. هم اکنون می توان گفت ازدواج مجدد مرد بدون تحصیل اجازه از دادگاه یا همسر اول جرم نیست اما اگر مرد ازدواج دوم دائم خود را ثبت نکند و یا در مواردی که ثبت ازدواج موقت الزامی است، اقدام به ثبت ننماید، بر اساس ماده ۴۹ قانون حمایت خانواده جدید مجرم بوده و به مجازات مقرر محکوم خواهد شد. [ازدواج موقت مخفیانه، عدم ثبت ازدواج و موضوع فرزند: قانون چه می‌گوید؟]

آبان
۲۸
خشونت و آزار از طرف پدر، راهکار قانونی چیست؟
پرسش و پاسخ قانونی
۰
, , , , ,
Woman is standing hear the grunge wall. She is sad and depressed, covering her mouth with hands. Retouched and vignette is added.
image_pdfimage_print

Photo: Antonuk/bigstockphoto.com

پرسشگر: سلام خسته نباشید. من یک دختر ۲۴ ساله هستم. پدرم خیلی مرا اذیت می‌کند. مرتبا به محل کارم می‌آید و درگیری ایجاد می‌کند. در خانه فحش و ناسزا می‌گوید و نسبت‌های بدی به من می‌دهد. من  یکبار ازدواج کردم و در دوران نامزدی بعد از عقد جدا شدم دلیلش هم دخالت‌های پدرم بود. پس از آن مساله رفتارش خیلی بدتر شده است. تلفن مرا کنترل می‌کند. اگر بخواهم حتی به سر کوچه بروم باید از او اجازه بگیرم.

چندین بار مرا کتک زده است. چند وقت پیش با مشت به صورتم زد و دندانم شکست. به من می‌گوید که تو از نظر اخلاقی مشکل داری. مادرم از من حمایت می‌کند اما مادرم را هم اذیت می‌کند. چند سال است که هیچ پولی بابت خرجی به من نداده گرچه من الان کار می‌کنم و احتیاجی ندارم. خیلی در وضعیت بدی قرار دارم.

چند بار تصمیم گرفتم که از خانه فرار کنم اما ترسیدم و منصرف شدم. مادرم می‌گوید باید هر چه سریعتر ازدواج کنی تا از این خانه خلاص بشوی. لطفا مرا راهنمایی کنید. چه کار باید بکنم؟ اگر از خانه بروم و پیش دوستانم که دانشجو هستند زندگی کنم  آیا پدرم می تواند مرا برگرداند؟ به نظرتان از پدرم شکایت کنم؟ خواهش می‌کنم کمکم کنید.

وکیل خانه امن: سلام خانم محترم. متاسفم از مشکل پیش آمده. در مورد تصمیم‌هایی که می خواهید بگیرید حتما با یک مشاور خانواده و یا روانشناس صحبت کنید. فرار از خانه گرچه می‌تواند شما را از خشونت‌های پدر خلاص کند اما ممکن است خطرات جبران‌ناپذیری نیز به همراه داشته باشد. ازدواج ناخواسته نیز شاید شما را دوباره درگیر خشونت خانگی بکند. به هر حال از لحاظ حقوقی شما مجبور به اقامت در خانه پدرتان نیستید. اگر جای دیگری بخواهید زندگی کنید می‌توانید.

پدرتان نیز نمی تواند شما را مجبور به بازگشت به خانه کرده یا از شما شکایت کند. در مورد شکایت از پدرتان عرض شود که این امکان وجود دارد. شما می‌توانید نسبت به ضرب و جرح شکایت کنید اما توجه داشته باشید که باید ضرب و جرح را اثبات کنید. یعنی باید به نحوی اثبات کنید که پدرتان مرتکب ضرب و جرح شده است. اگر آثار ضرب و جرح در بدنتان نمانده و یا ضرب و جرح جزئی بوده پیشنهاد نمی‌شود که شکایت کنید چون احتمال به نتیجه رسیدنش کم است. از طرف دیگر توجه کنید اگر شکایت کنید ممکن است رفتار پدرتان بدتر شود. به هر حال شکایت حق شما است اما لازم است ادعایتان را اثبات کنید.

پرسشگر: در مورد کنترل کردن‌ها و افتراها و توهین‌ها چطور؟

وکیل خانه امن: کنترل کردن در قوانین ایران جرم نیست و از این بابت نمی‌توانید شکایت کنید اما در مورد افترا و توهین این امکان وجود دارد. اما در این موارد نیز شما باید اثبات کنید که اثبات آن هم مشکل است. همچنین دادگاه‌های ایران در این گونه موارد زیاد تمایلی به محکوم کردن پدر ندارند. با این وجود افتر و توهین جرم است اما همانطور که گفته شد زمانی می‌توانید به نتیجه برسید که آن را به اثبات برسانید. صرف ادعا کافی نیست زیرا قطعا پدرتان منکر خواهد شد.

پرسشگر: واقعیتش من دیگر نمی‌توانم تحمل کنم. می‌خواهم به بهانه ادامه تحصیل به شهر دیگری بروم. می خواستم بدانم اگر با پدرم قطع رابطه کنم چه مشکلاتی پیش خواهد آمد؟ مثلا اگر بخواهم در آینده ازدواج کنم پدرم می‌تواند اجازه ندهد؟

وکیل خانه امن: اجازه ولی قهری برای ازدواج دختر شرط است اما چون شما قبلا ازدواج کرده و طلاق گرفته‌اید در آینده نیازی به اخذ اجازه از پدرتان نخواهید داشت. در مورد خروج از کشور هم مشکلی نخواهید داشت.

آبان
۲۰
حضانت موقت قبل از طلاق، قانون چه می‌گوید؟
پرسش و پاسخ قانونی
۰
, , , , , , ,
Paper cutout family split apart on a paper heart - divorce concept
** Note: Shallow depth of field
image_pdfimage_print

موسی‌ برزین خلیفه‌لو، وکیل خانه امن

پرسشگر: سلام خسته نباشید! من ۴ سال قبل ازدواج کرده‌ام. الان یک فرزند دو ساله دارم. با شوهرم خیلی اختلاف داشتیم دلیل اصلی‌اش هم تفاوت فرهنگی بود. شوهرم مخالف ارتباطات اجتماعی بود و من را بسیار محدود کرده بود. نمی‌گذاشت با دوستان و آشنایان رفت و آمد کنم. حتی وقتی نزدیکترین اقوام به خانه می‌آمدند مرا مجبور می کرد که روسری سر کنم.

خواهر و مادر شوهرم نیز مرتبا وی را تحریک می کردند. خودم یکبار شنیدم که مادرشوهرم به شوهرم می گفت که چه قدر بی‌غیرتی نباید اجازه بدهی زنت هر جا که می خواهد برود. خیلی در زندگی ما دخالت می کرد من هم بعضی وقت‌ها که جوابش را می دادم شوهرم با من دعوا می کرد. مرتبا فحش و ناسزا می گفت. یکبار داشتم با پسر عمه‌ام در تلفن صحبت می‌کردم یکباره گوشی را از دستم گرفت و گفت که چرا این طور شوخی می‌کنی و صمیمانه حرف می‌زنی.

با پدرم نیز سر مسائل مالی اختلاف داشت و اصلا احترام ایشان را نگه نمی‌داشت. به هر حال اختلافاتمان خیلی زیاد شد هر روز دعوا داشتیم تا اینکه من به خانه پدرم رفتم و هفته پیش تقاضای طلاق دادم و مهریه‌ام را به اجر گذاشتم. [ درباره مهریه بیشتر بخوانید: مطالبه مهریه، مرور قوانین ایران] شوهرم هر روز به در خانه می آید و می‌گوید باید بچه را به من بدهی. مگر نه این است که بچه تا ۷ سالگی برای مادر است؟ آیا شوهرم می تواند به دادگاه برود و بچه را از من بگیرد؟

وکیل خانه امن: سلام خانم محترم! عرض شود که حضانت زمانی مطرح می شود که والدین از یکدیگر جدا شوند. منظور قانون از اینکه حضانت تا هفت سالگی بر عهده مادر است این است که اگر زن و شوهر جدا شوند فرزند تا ۷ سالگی به مادر واگذار می‌شود. بنابراین در مورد شما این امر صدق نمی‌کند اما از آنجا که رسیدگی به تقاضای طلاق شما ممکن است به طول انجامد می‌توانید از دادگاه تقاضا کنید قبل از رسیدگی به طلاق در مورد حضانت فرزندتان دستور موقت صادر کند.

بر طبق ماده ۷ قانون حمایت خانواده: « دادگاه می‌تواند پیش از اتخاذ تصمیم در مورد اصل دعوی به درخواست یکی از طرفین در اموری از قبیل حضانت، نگهداری و ملاقات طفل و نفقه زن و محجور که تعیین تکلیف آنها فوریت دارد بدون اخذ تأمین، دستور موقت صادر کند. این دستور بدون نیاز به تأیید رئیس حوزه قضائی قابل اجراء است. چنانچه دادگاه ظرف شش ماه راجع به اصل دعوی اتخاذ تصمیم نکند، دستور صادرشده ملغی محسوب و از آن رفع اثر می شود، مگر آنکه دادگاه مطابق این ماده دوباره دستور موقت صادر کند.» شما باید به شعبه ای که دادخواست طلاقتان ارجاع شده است مراجعه کرده و ضمن لایحه‌ای از دادگاه بخواهید تا صدور حکم نهایی دستور دهد تا فرزندتان با شما زندگی کند. اگر دادگاه موافقت کند احتمالا حق ملاقات برای شوهرتان تعیین خواهد کرد. در این صورت شما موظف خواهید بود فرزند را در موعد مقرر به ملاقات پدرش ببرید. همچنین شما می توانید تقاضای صدور دستور موقت نسبت به نفقه را نیز نمایید.

پرسشگر:سوال دیگری دارم. شوهر من می‌گوید که طلاق نمی‌دهد. می‌خواستم بدانم که در دادگاه چه چیزی باید بگویم تا قاضی حکم طلاق را دهد؟

وکیل خانه امن: زن در صورتی می تواند تقاضای طلاق نماید که در وضعیت عسر و حرج باشد. یعنی وضعیتی که باعث سختی و مشقت شده به طوری که ادامه زندگی مشترک را ممکن نسازد. شما در جلسه دادگاه رفتارهای شوهرتان را توضیح دهید. اگر دادگاه پذیرفت حکم طلاق را صادر می کند اما ممکن است نپذیرد. در این صورت تقاضای شما را رد خواهد کرد. اگر تصمیمتان برای جدایی جدی است بهتر است شوهرتان را به نحوی برای طلاق توافقی راضی کنید. رویه قضایی ایران هر خشونتی را عسر و حرج محسوب نمی کنند بلکه موارد بارز خشونت همچون ضرب و جرح مداوم و یا اعتیاد شوهر از مصادیق عسر و حرج محسوب می‌شود. به هر حال تصمیم گیری با قاضی است ولی سعی کنید رضایت شوهرتان را جلب کنبد تا جدایی راحت‌تر و آسانتر شود.

الزام به تمکین و خشونت خانگی، قانون چه می‌گوید؟  

آبان
۱۴
طلاق به خاطر اعتیاد شوهر به شیشه، قانون چه می‌گوید؟
پرسش و پاسخ قانونی
۰
, , , , , , ,
Close between loving supporting mother and sad daughter looking with hope on dark background. Black and white portrait
image_pdfimage_print

 Photo: Anastasia_vish/bigstockphoto.com

موسی‌ برزین خلیفه‌لو، وکیل خانه امن

پرسشگر: سلام خسته نباشید! من پنج سال پیش ازدواج کردم و الان صاحب یک دختر ۳ ساله هستم. متاسفانه شوهر من به مواد مخدر اعتیاد دارد. قبل از ازدواج هم مصرف می‌کرد اما آن موقع می‌گفت به صورت تفریحی بعضی وقت‌ها مصرف می‌کند. پدر من هم این موضوع را می‌دانست، و من هم شنیده بودم. اما پدرم خودش سال‌هاست که اعتیاد دارد آن موقع گفت که مشکلی ندارد. گفت که درست می‌شود. واقعیتش من به هنگام ازدواج ۳۰ سال  داشتم و خانواده‌ام اصرار کردند که قبول کنم. می‌گفتند که اگر شوهر نکنم ممکن است دیگر نتوانم ازدواج کنم و از این حرف‌ها. من هم برای فرار از فشار اجتماع و خانواده قبول کردم.

شوهرم اوایل خیلی کم‌مصرف می‌کرد و مشکلی نداشت اما رفته رفته اعتیادش شدیدتر شد و الان شیشه مصرف می‌کند. به ندرت به سر کار می‌رود. هر جا که می رود به دلیل تنبلی و نرفتن به سرکار اخراجش می‌کنند. خرج خانه را هم درست و حسابی نمی‌دهد و معمولا با صاحبخانه درگیر هستیم. من چند انگشتر و دستبند طلا داشتم که آنها را هم به زور از من گرفت و فروخت. توجهی به من و دخترم نمی کند.

من فکر نمی کنم شوهرم ترک کند خیلی از این جور آدمها دیده‌ام. به همین دلیل برای آینده دخترم نگرانم. می‌خواهم جدا شوم. گرچه هیچ منبع درآمدی ندارم و پدرم نیز چندان حمایت نمی‌کند. اما چاره‌ای ندارم.  لطفا مرا راهنمایی کنید. به کجا بروم؟ چطور باید طلاق بگیرم؟

وکیل خانه امن: سلام خانم محترم! متاسفم از مشکل پیش آمده. متاسفانه اعتیاد در ایران به یک معظل اساسی تبدیل شده و بسیاری از طلاق‌ها به دلیل اعتیاد شوهر صورت می‌گیرد. به هر حال برای طلاق گرفتن ابتدا بهتر است با شوهرتان صحبت کنید تا راضی به طلاق توافقی شود. زیرا طلاق توافقی زودتر به نتیجه می رسد. اگر توافق نکرد باید به دادگاه خانواده‌ای که در حوزه آن اقامت دارید بروید. باید دادخواست تنظیم کنید و در دادخواست شرح دهید که به دلیل اعتیاد شوهرتان نمی‌توانید به زندگی مشترک ادامه دهید. بر اساس قانون مدنی ایران اعتیاد شوهر به مواد مخدر یکی از مصادیق عسر و حرج است. به هر حال دادگاه مساله را بررسی کرده و به احتمال زیاد حکم طلاق را صادر می‌کند.

پرسشگر: من هیچ درآمدی ندارم از طرف دیگر شوهرم نیز اموالی ندارد. بنابراین فکر می‌کنم که مطالبه مهریه بی‌فایده باشد. به نظرتان مهریه‌ام را مطالبه کنم؟

وکیل خانه امن: مطالبه مهریه ضرری ندارد هر چند در عمل شاید نتوانید به آن دست پیدا کنید. ممکن است در آینده شوهرتان صاحب اموالی شود یا ارث به ایشان برسد. بهتر است مهریه تان را مطالبه کنید. ممکن است شوهرتان شرط کند که در صورت بخشش مهریه حاضر به طلاق توافقی می‌شود. در این صورت اگر برای جدایی عجله داشته باشید می‌توانید نسبت به پیشنهاد ایشان فکر کنید. شما می‌توانید در حین دادخواست طلاق مهریه را نیز مطالبه کنید. [ درباره مهریه بیشتر بخوانید: مطالبه مهریه، مرور قوانین ایران]

پرسشگر: اگر جدا شوم خرج و مخارج بچه بر عهده چه کسی خواهد بود؟ ایا ممکن است حضانت دخترم را به شوهرم بدهند؟

وکیل خانه امن: نفقه اولاد بر عهده پدر است. اگر ایشان ندادند بر عهده جد پدری است. اگر جدا شوید، پدر دخترتان باید نفقه او را پرداخت کند.

در مورد حضانت عرض شود که تا ۷ سالگی حضانت با مادر است پس از آن توسط دادگاه تعیین می‌شود. معمولا اگر پدر اعتیاد داشته باشد، حضانت فرزند را حتی پس از هفت سالگی بر عهده مادر می‌گذارند. [درباره حضانت بیشتر بخوانید: مسائل حقوقی حضانت فرزند پس از طلاق]

پرسشگر: اگر شوهرم راضی به طلاق توافی نشود چقدر طول می کشد تا حکم طلاق صادر شود؟

وکیل خانه امن: دقیقا نمی شود پیش‌بینی کرد. بستگی به شهر شما و حوزه قضایی دارد. اما ممکن است یک سال یا بیشتر طول بکشد.

آبان
۱۳
رجوع شوهر در طلاق بر مبنای خشونت خانگی، ممکن یا غیرممکن؟
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , ,
Photo: ia_64/bigstockphoto.com
image_pdfimage_print

Photo: ia_64/bigstockphoto.com

موسی برزین – پژوهشگر حقوق

یکی از مهمترین راهکارها برای رهایی از خشونت خانگی، جدایی قربانی از مرتکب خشونت است. در حقوق تمامی کشورها جدایی زن و شوهر به عنوان یک راهکار برای خاتمه دادن به یک زندگی ناموفق و نامطلوب به رسمیت شناخته شده است. در حقوق ایران نیز در برخی موارد قربانی زن خشونت خانگی می‌تواند تقاضای طلاق دهد. یکی از این موارد عسر و حرج است.

بر اساس قانون مدنی ایران چنانچه در اثر رفتار شوهر وضعیتی برای زن به وجود آید که تحمل آن مشکل بوده و باعث مشقت و سختی شود، زن می‌تواند با مراجعه به دادگاه تقاضای طلاق کند. ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی ایران عسر و حرج و بعضی از مصادیق آن را توضیح داده است. به عبارتی ماده ۱۱۳۰ و عسر و حرج مهمترین ابزار قانونی در دستان زنان قربانی خشونت خانگی برای طلاق است. معمولا به هنگامی که زن قربانی خشونت خانگی یک طرفه تقاضای طلاق می‌کند، شوهر به دلایلی راضی به جدا شدن نمی باشد. از طرف دیگر در برخی موارد شوهر حتی پس از طلاق و در مدت عده می‌تواند رجوع کرده و طلاق را بلااثر کند. حال سوال این است اگر حکم طلاق بر اساس عسر و حرج زن صادر شده باشد مرد می تواند در مدت عده رجوع کند؟ آیا منطقی است طلاقی که به دلیل خشونت خانگی علیه زن صورت گرفته باشد، توسط مردی که خود مرتکب خشونت شده است قابل ابطال باشد؟

طلاق رجعی و طلاق بائن

بر اساس یک تقسیم بندی کلی در حقوق ایران طلاق به دو قسمت کلی تقسیم می شود. طلاق رجعی و طلاق بائن. طلاق رجعی طلاقی است که مرد در مدت عده زن، حق رجوع دارد و طلاق بائن طلاقی است که حق رجوع برای مرد وجود ندارد. حق رجوع نیز به این معناست که مرد در مدت عده می‌تواند با گفتار و رفتار خود از طلاق صرف نظر کرده و به زندگی مشترک با زن ادامه دهد.

طلاق خلع و مبارات از جمله طلاق بائن محسوب می شود لذا برای مرد حق رجوع وجود ندارد.ماده ۱۱۴۴ و ۱۱۴۸ قانون مدنی صراحتا این را گفته است. همچنین قانون مدنی در ماده ۱۱۴۵ عنوان کرده است که: «در موارد ذیل طلاق بائن است : ۱- طلاقیکه قبل از نزدیکی واقع شود. ۲- طلاق یائسه . ۳- طلاق خلع و مبارات مادام که زن رجوع بعوض نکرده باشد. ۴- سومین طلاق که بعد از سه وصلت متوالی بعمل آید اعم از اینکه وصلت در نتیجه رجوع باشد یا در نتیجه نکاح جدید.»

حال با توجه به اینکه طلاق عسر و حرجی در ماده فوق ذکر نشده است، برخی‌ها معتقدند که این نوع طلاق رجعی بوده و مرد حق رجوع در دوران عده را دارد. برخی ها نیز با اعتقاد بر اینکه طلاق بر اساس عسر و حرج رجعی است اما حق رجوع برای مرد را به رسمیت نمی‌شناسند در مقابل برخی دیگر از حقوقدانان معتقدند طلاق بر اساس عسر و حرج از نوع بائن بوده و مطلقا حق رجوع برای مرد نیست. نتیجه این بحث بسیار مهم است. اگر بپذیریم که مرد در طلاق عسر و حرجی در مدت عده حق رجوع دارد با یک تعارضی مواجه خواهیم شد. زیرا زنی که برای رهایی از خشونت از دادگاه تقاضای طلاق داده است و قاضی حکم طلاق صادر کرده است، در معرض خطر ابطال جدایی خواهد بود زیرا مرد می‌تواند در مدت عده رجوع کرده و تلاش‌های زن را بلااثر کند. به عبارتی قانون از یک طرف اجازه طلاق برای زن قربانی خشونت خانگی داده اما از طرف دیگر برای مرد اختیار بلااثر کردن طلاق را به رسمیت شناخته است!

این موضوع در رویه قضایی نیز مورد اختلاف است. تا کنون آرا و احکام و نظریات متفاوتی در این مورد صادر شده است. (برای مطالعه بیشتر در این مورد رجوع کنید به: محمد علی انصاری پور و محمد حسن صادقی مقدم، نوع طلاق مبتنی بر عسر و حرج، مجله نامه مفید، شماره ۶۷، سال ۱۳۸۷)

نظرات متفاوت

در کنار نظرات و احکامی که معتقد به رجعی بودن طلاق بر مبنای عسر و حرج هستند، نظراتی هم این نوع طلاق را بائن دانسته و حق رجوع برای مرد را به رسمیت نشناخته‌اند. کمسیون قوانین مدنی اداره حقوقی دادگستری در نظریه مشورتی شماره ۶۹۷-۷-۲۹-۳-۶۹ در پاسخ به این سوال که «آیا در مواردی که زوجه ضمن مطالبه حقوق شرعی و قانونی به لحاظ عسر و حرج خویش از دادگاه تقاضای طلاق نماید و با امتناع زوج، حاکم زوجه را مطلقه کند، طلاق مزبور رجعی است؟ » می‌گوید: «احصا موارد طلاق بائن در ماده ۱۱۴۵ قانون مدنی با توجه به موارد عادی طلاق است که وفق موازین شرع و قانون مدنی اصولا در اختیار زوج است…بنابراین می‌توان گفت طلاق‌هایی که زوج با اختیار و حقی که دارد واقع می شود اصولا رجعی است و در ایام عده حق رجوع دارد به جز مواردی که تصریح به بائن بودن آن شده است و این امر منصرف از مواردی است که  به رغم اراده و خواست مرد، به حکم دادگاه طلاق واقع می شود. بنابراین با توجه به حکمتی که برای الزام شوهر به طلاق توسط دادگاه وجود دارد و ملاک موجود در روایات مربوط به اختیار حاکم در تفریق زوجین در مورد استنکاف شوهر از دادن نفقه و فتوای برخی مراجع به بائن بودن طلاق حاکم در مورد مزبور، به نظر کمسیون طلاقی که بر اجرای مواد ۱۱۲۹ و ۱۱۳۰ قانون مدنی به حکم دادگاه واقع می شود بائن محسوب است و زوج در ایام عده حق رجوع ندارد.» همچنین اداره حقوقی قوه قضائیه  در در نظریه شماره ۲۱۷۷/۷ مورخ ۴/۶/۱۳۸۶  بیان کرده است که: «در صورتی که با احراز عسروحرج طلاق واقع شود، این طلاق بائن محسوب می‌گردد نه رجعی زیرا اگر طلاق رجعی باشد رافع عسروحرج زوجه نخواهد بود و بی‌نتیجه و عبث است بعضی از فقهای بزرگ معاصر مانند آیت‌الله خویی در منهاج‌الصالحین بدین‌گونه فتوا داده‌اند….»

رویه قضایی

به نظر می‌رسد در طلاقی که شوهر الزام به طلاق می شود حق رجوع وجود نداشته باشد زیرا وقتی دادگاه شوهر را الزام به طلاق می‌کند قائل بودن حق رجوع برای وی منطقی نیست. چگونه ممکن است دادگاه علی رغم عدم رضایت شوهر به جدایی، حکم طلاق را به دلیل رفتارهای خشونت آمیز وی صادر کند اما از طرف دیگر این شوهر بتواند با رجوع در زمان عده این حکم را بلااثر نماید! از طرف دیگر حکم طلاق به دلیل عسر و حرج زن صادر می شود چنانچه معتقد به رجعی بودن طلاق باشیم به راحتی ممکن است زن دوباره در حالت عسر و حرج قرار گیرد.  به هر حال در رویه قضایی نیز دادگاهها این طلاق را بائن محسوب می کنند تا به نوعی مرد نتواند در مدت عده به زن رجوع کرده و طلاق را ابطال کند. به این صورت که با بخشش اندکی از اموال زن به مرد از جمله بخشش قسمتی از مهریه، طلاق تبدیل به طلاق خلع می شود و در طلاق خلع نیز زن تا از این بخشش رجوع نکرده مرد نمی تواند در مدت عده از طلاق انصراف داده و به زن رجوع کند.

آبان
۷
خشونت خانگی علیه کودکان: جدا کردن محل زندگی بدون طلاق
پرسش و پاسخ قانونی
۰
, , , , , , ,
Photo: Anastasia_vish/bigstockphoto.com
image_pdfimage_print

Photo: Anastasia_vish/bigstockphoto.com

موسی‌ برزین خلیفه‌لو، وکیل خانه امن

پرسش: سلام! من ۳۵ سال دارم و صاحب یک دختر ۷ ساله و یک پسر سه ساله هستم. متاسفانه شوهر من رفتارهای نامتعادلی دارد. بعضی وقت‌ها به شدت عصبانی و خشمگین می‌شود و بعضی وقت‌ها بسیار مهربان می‌شود. شوهرم وقتی که عصبانی می‌شود کنترل خود را از دست می‌دهد. یا وسایل خانه را می‌شکند و یا به من و بچه‌ها حمله ور می‌شود. رفته رفته هم این مشکلش شدیدتر می‌شود.

یک بار با اصرار زیاد به دکتر مراجعه کردیم گفت که باید تحت درمان قرار گیرد اما شوهرم قبول نمی‌کند. چندین بار به بچه‌ها حمله کرده و آنها را کتک زده است. چند هفته قبل عصبانی شد و دفتر نقاشی دخترم را پاره کرد. دخترم چند ساعت گریه می‌کرد.  بعد از این کارها هم  به شدت پشیمان می‌شود. من نگران خودم نیستم بلکه نگران بچه‌ها هستم. همیشه می‌ترسم اتفاقی بیافتد و آسیبی به بچه‌هایم برسد.

واقعیتش من اوایل از شوهرم به دلیل رفتارش متنفر بودم و فکر می کردم باید جدا شوم اما متوجه شدم که این رفتار شوهرم اختیاری نیست بنابراین نمی‌خواهم از او جدا شوم اما فکر می‌کنم باید محل زندگی خودم و بچه‌ها را جدا کنم. چند وقت پیش این مساله را مطرح کردم اما موافقت نکرد و گفت که اجازه نمی‌دهد بچه ها را ببرم. گفت که می‌رود و شکایت می‌کند. می خواستم بدانم آیا من می‌توانم خانه را ترک کنم؟ آیا می‌توانم بچه ها را جای دیگری ببرم؟ آیا می‌توانم حضانت بچه‌ها را بگیرم؟ لطفا راهنمایی کنید. خیلی نگران بچه ها هستم.

وکیل خانه امن: سلام خانم محترم. بر اساس قانون مدنی ایران زن باید در منزلی سکونت داشته باشد که شوهر تعیین می‌کند اما در بعضی موادر زن می‌تواند خانه مشترک را ترک کند. یکی از این موارد خوف ورود ضرر بدنی است. از آنجا که شوهر شما بر رفتار خود کنترل نداشته و چندین بار شما و بچه ها را مورد ضرب و شتم قرار داده می‌توانید خانه را ترک کرده و در محل دیگری ساکن شوید.

در این زمینه ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی مقرر کرده است که: «اگر بودن زن با شوهر در یک منزل متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن باشد زن می‌تواند مسکن علی حده اختیار کند و در صورت ثبوت مظنه ضرر مزبور محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است نفقه بر عهده شوهر خواهد بود.» همانطور که می‌بینید قانون این اختیار را به زنانی که مورد خشونت قرار می‌گیرند داده است اما توجه کنید که اگر شوهرتان به دادگاه رفته و الزام به تمکین بخواهد این شما هستید که باید اثبات کنید رفتارهای شوهرتان نامتعادل است.

[درباره پیچ و تاپ‌های قانونی تمکین بیشتر بخوانید: الزام به تمکین و خشونت خانگی، قانون چه می‌گوید؟  ]

پرسش: در مورد بچه ها چطور؟ هدف اصلی من دور کردن بچه‌ها است. آیا می‌توانم بچه‌ها را جای دیگری ببرم؟

وکیل خانه امن: ولی قهری فرزندان پدرشان است، بنابراین برای اینکه فرزندان را جای دیگر ببرید لازم است توجیهی وجود داشته باشد. قانون مدنی ایران در برخی موارد پیش بینی کرده است که در صورت عدم مواظبت والدین یا ضرب و جرح توسط پدر و مادر دادگاه می‌تواند برای مصلحت طفل هر تصمیمی را که لازم بداند اتخاذ کند. [چگونه می شود ولی قهری را عزل کرد؟]

طبق ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی ایران: « هر گاه در اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حضانت اوست, صحت جسمانی و یا ترتیب اخلاقی طفل در معرض خطر باشد, محکمه می‌تواند به تقاضای اقربای طفل یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد, محکمه می تواند به تقاضای اقربای طفل و یا به تقاضای قیم او یا به تقاضای رئیس حوزه قضائی هر تصمیمی را که برای حضانت طفل مقتضی بداند, اتخاذ کند. موارد ذیل از مصادیق عدم مواظبت و یا انحطاط اخلاقی هر یک از والدین است :.. ۳ – ابتلا به بیماریهای روانی با تشخیص پزشکی قانونی… ۵- تکرار ضرب و جرح خارج از حد متعارف.»

همانطور که مشاهده می‌کنید در صورت بیماری روانی والدین یا ضرب و جرح مداوم، دادگاه می‌تواند صلاحیت والدین برای نگهداری از طفل را سلب کند. در این گونه موارد تصمیم‌گیری با دادگاه است. اگر بتوانید رفتارهای شوهرتان را در دادگاه اثبات کنید و در خطر بودن بچه‌ها را به دادگاه بقبولانید، به احتمال بسیار دادگاه حکم به جدا کردن محل زندگی کودکان می‌دهد.

توجه داشته باشید که بهترین روش توافق با همسرتان است. در صورتی که نتوانید توافق کنید باید رفتارهای نامتعارف و خشن همسرتان را اثبات کنید و این موضوع به هر حال مشکلات خاص خود را دارد.