صفحه اصلی  »  عسر وحرج
image_pdfimage_print
آبان
۸
۱۳۹۴
عسر و حرج زن در ازدواج موقت 
آبان ۸ ۱۳۹۴
پرسش و پاسخ قانونی
۱
, , , , , , , , , , , ,
image_pdfimage_print

عکس:Megadeth’s Girl

موسی برزین خلیفه لو – وکیل خانه امن

پرسشگر: با سلام. خانم ۴۰ ساله ای هستم.۶ ماه پیش با مردی آشنا شدم و به صورت موقت با وی ازدواج کردم. یعنی با صیغه موقت برای ۵ سال. قرار گذاشتیم که پس از ۵ سال اگر از همدیگر راضی بودیم ازدواج دائم بکنیم. در یک مرکزی صیغه خواندیم و ازدواجمان را ثبت کردیم. پس از اینکه به خانه آن مرد رفتم و چند هفته ای گذشت، متوجه شدم که ایشان بسیار عصبانی است. وی با من بدرفتاری میکرد و در ارتباط زناشویی چیزهایی از من می خواست که مایل به انجام آن نبودم. به هر حال به این نتیجه رسیدم که نمی توانم با وی ادامه دهم. به او گفتم که جدا شویم اما او مخالفت کرد. می گوید که راضی نیست جدا شود و باید ۵ سال بگذرد. من خانه این مرد را ترک کردم. از جایی شنیدم که در ازدواج موقت نمی توان به دادگاه مراجعه کرد و طلاق خواست بلکه باید مرد از ادامه ازدواج صرف نظر کند. خواهش می کنم در این مورد من را راهنمایی کنید. چه کار باید بکنم؟

وکیل خانه امن: سلام  بر شما. مقررات مربوط به ازدواج موقت با ازدواج دایم متفاوت است. در ازدواج موقت طلاق وجود ندارد اما انحلال نکاح ممکن است. در ازدواج موقت در مقابل مالی که مرد می دهد زن برای مدت معینی به عقد او در می آید. مرد هر وقت بخواهد می تواند با بذل مدت باقی مانده، ازدواج موقت را به پایان برساند. اما وضعیت شما این چنین نیست. یعنی مردی که با او ازدواج کرده اید حاضر به بذل مدت باقی مانده و انحلال نکاح نیست. آیا در عقد نکاح شرط شده است که شما از طرف شوهر می توانید بذل مدت کنید؟

پرسشگر: خیر. چنین شرطی نشده است.

وکیل خانه امن: با این وجود تنها راهی که پیش روی شماست این است که یا بدون زندگی در کنار مرد منتظر شوید ۵ سال به پایان برسد که این امر ممکن است مشکلاتی را پیش آورد  و یا به دادگاه مراجعه کنید.

پرسشگر: نمی توانم صبر کنم. می خواهم تکلیفم روشن شود. آیا می توانم به دادگاه بروم؟

وکیل خانه امن: در قانون مدنی ایران آمده است که هر موقع وضعیتی در زندگی پیش آید که برای زن ادامه زندگی غیر ممکن باشد زن می تواند برای جدایی به دادگاه مراجعه کند و تقاضای طلاق کند. این امر عسر و حرج زن گفته می شود. اما طلاق بر مبنای عسر و حرج در ازدواج دایم است. با این وجود عده ای هم معتقدند که وضعیت عسر و حرج در ازدواج موقت برای زن نیز می تواند سبب جدایی باشد و زن نیز حق مراجعه به دادگاه را دارد. بنابراین بهتر است شما به دادگاه خانواده رفته و دادخواست الزام به بذل مدت و یا انحلال عقد نکاح دهید. یعنی چون ازدواج شما موقت است، اگر شما اثبات کنید که شوهرتان با شما رفتار بدی داشته است به طوری که امکان ادامه زندگی مشترک را نداشته اید، دادگاه شوهرتان را ملزم خواهد کرد که مدت باقی مانده را بذل کند و اگر این امر ممکن نشد خود دادگاه حکم به انحلال عقد خواهد داد. البته توجه کنید که رویه واحدی در این زمینه وجود ندارد. یعنی چون در این مورد قانون صراحتا تعیین تکلیف نکرده است، قضات ممکن است تصمیمات مختلفی بگیرند. در این مورد یک نظر مشورتی از اداره حقوقی قوه قضاییه وجود دارد که برای شما مفید است. بر اساس این نظریه مشورتی شما می توانید از طریق دادگاه برای جدایی اقدام کنید. اما پیشنهاد می کنم با شوهرتان در این مورد صحبت کنید و وی را قانع به بذل مدت کنید زیرا اقدام قضایی وقت بسیاری از شما خواهد گرفت. ضمن اینکه باید شما اثبات کنید که شوهرتان رفتار بدی با شما داشته است و این کار چندان آسانی نخواهد بود.

متن این نظریه این چنین است:

نظریه مشورتی عسر و حرج در ازدواج موقت

سؤال: طبق ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، در ازدواج دائم چنانچه با عسر و حرج روبه‌رو شود دادگاه می‌تواند پس از اثبات آن حکم به طلاق زوجه صادر نماید آیا در عقد موقت نیز برای زوجه این امکان وجود دارد؟

نظریه شماره ۴۱۴۰/۷ مورخ ۲۷/۲/۱۳۶۴

«در ازدواج موقت نیز در صورت احراز عسر و حرج می‌توان از ملاک ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی استفاده کرد.»

سؤال: طبق ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، در ازدواج دائم چنانچه با عسر و حرج روبه‌رو شود دادگاه می‌تواند پس از اثبات آن حکم به طلاق زوجه صادر نماید آیا در عقد موقت نیز برای زوجه این امکان وجود دارد؟

نظریه اداره کل حقوقی قوه قضائیه

هرچند تحقق عسر و حرج در مورد ازدواج‌های موقت مشکل و غالباً غیرمتصور است زیرا که در غالب موارد در ازدواج‌های موقت، زوجه تا حدودی از آزادی بیشتری برخوردار بوده و حقوق و تکالیفی که در ازدواج دائم برعهده زن هست در ازدواج موقت نیست و یا خیلی کمتر است ولی در عین حال چنانچه در مواردی زوجه با عسر و حرج (حرجی بودن ادامه زوجیت) روبه‌رو شود و این موضوع بر دادگاه ثابت شود در این صورت دادگاه می‌تواند از ملاک ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی تنفیح مناط کرده و حکم به اجبار زوج به بذل بقیه مدت متعه و در صورت میسر نشدن این امر حکم به انحلال زوجیت و قطع بقیه مدت نکاح موقت صادر کند.

مهر
۳۰
۱۳۹۴
با قانون، دست بزن همسرتان را کوتاه کنید
مهر ۳۰ ۱۳۹۴
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , , , , , , , , ,
bigstock-Woman-with-her-hand-extended-s-71178667-1
image_pdfimage_print

عکس:Dean Drobot/Bigstock.com

عبدالکریم میرفرد/تحلیلگر حقوقی

خشونت خانگی به معنی رفتار خشونت آمیز و سلطه گرانه یک عضو خانواده علیه عضو یا اعضای دیگر همان خانواده است.پذیرش فرهنگی شکل‌هایی از خشونت خانگی مانند تنبیه بدنی؛ سکوت زنان برای جلوگیری و ترس از خشونت بیشتر در فضای خانواده و عدم آگاهی زنان نسبت به مسایل حقوقی ، موجب شده که با رشد روزافزون خشونت خانگی در جامعه مواجه باشیم.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد خشونت علیه زنان را «هرگونه عمل خشونت آمیز بر پایه جنسیت که بتواند منجر به آسیب فیزیکی (بدنی)، جنسی یا روانی زنان بشود» تعریف کرده است که شامل «تهدید به این کارها، اِعمال اجبار، یا سلب مستبدانهٔ آزادی (چه در اجتماع و چه در زندگی شخصی)» می‌شود. اعلامیه رفع خشونت علیه زنان در سال ۱۹۹۳ بیان می‌کند که این خشونت ممکن است توسط افرادی از همان جنس، اعضای خانواده، و حکومت اعمال شود.

انواع خشونت خانگی

خشونت فیزیکی: کتک زدن، قطع عضو، قتل

خشونت جنسی: تجاوز، سوءاستفاده جنسی، قوادی

خشونت روانی: باج خواهی، توهین، تحقیر، تهدید، حسادت، شک

محرومیت و محدودیت: از بین بردن استقلال مالی، مصادره اموال، از خود بیگانگی

خشونت شوهر علیه زن، از مواردی شایع خشونت خانگی است. آمار قابل توجه پدیده خشونت خانگی در ایران

ضرورت مطالعه در این مورد و ارائه راهکارهای مقابله با آن را دوچندان می کند. خشونت خانگی را می توان ازجنبه های مختلف بررسی کرد و راهکارهای متنوعی را برای مقابله با آن ارائه داده که یکی از مهمترین آنها،راهکارهای حقوقی است. علم حقوق می تواند طیف وسیعی از رفتارها را برای مبارزه با خشونت خانگی و حمایت از

قربانی خشونت به کار گیرد. حقوق مدنی، حقوق کیفری، حقوق اساسی و حقوق کار همگی قابلیت مداخله در قلمروخشونت خانگی را دارا هستند به طوری که می توان گفت چنانچه حقوق یک کشور مقررات الزم برای مقابله با خشونتخانگی را دارا باشد میزان قابل توجهی از این مشکل در آن کشور حل خواهد شد.

در این زمینه حقوق ایران نیز علیرغم نقص جدی و نگاه سنتی به خشونت درون خانه، مقرراتی را پیش بینی کرده است که با استفاده از آنها می توان با بخشی از خشونت های خانگی مقابله کرد. مهمترین این مقررات در حقوق مدنی و حقوق کیفری پیش بینی شده است.

قربانیان خشونت فیزیکی(ضرب وجرح)توسط زوج چه حقوقی دارند

مساله ضرب و جرح توسط شوهر از دو طریق در قانون قابل پیگیری است:

کیفری و مدنی

پیگیری از طریق قوانین کیفری

قانون آیین دادرسی کیفری دو راه برای مراجعه شاکی در نظر گرفته , یکی در ماده ۳۷ قانون آیین دادرسی کیفری ” ضابطان دادگستری موظفند شکایت کتبی یا شفاهی را همه‌وقت قبول کنند. شکایت شفاهی در صورت مجلس قید و به امضای شاکی میرسد، اگر شاکی نتواند امضاء کند یا سواد نداشته باشد، مراتب در صورت مجلس قید و انطباق شکایت شفاهی با مندرجات صورت مجلس تصدیق می‌شود. ضابطان دادگستری مکلفند پس از دریافت شکایت، به شاکی رسید تحویل دهند و به فوریت پرونده را نزد دادستان ارسال کنند. “بر اساس این ماده ضابطان دادگستری (مامورین نیروی انتظامی و…) موظفند شکایت کتبی و شفاهی را همه وقت قبول کنند ….” که در مفهوم این ماده حق مراجعه شاکی به کلانتری نهفته است.یعنی در هر ساعتی از شبانه روز اگر زن مورد خشونت قرار گیرد می تواند با مراجعه به ضابطین دادگستری شکایت کتبی یا شفاهی تنظیم کند.

و دوم در ماده ۶۹ همین قانون( قانون آیین دادرسی کیفری ) دادستان مکلف است شکایت کتبی و شفاهی را همه وقت قبول کند. شکایت شفاهی در صورت‌ مجلس قید و به امضاء یا اثر انگشت شاکی میرسد. هرگاه شاکی سواد نداشته باشد، مراتب در صورت مجلس قید و انطباق شکایت با مندرجات صورتمجلس تصدیق می‏شود. ” که در این ماده حق مراجعه مستقیم به دادستان برای شاکی مد نظر قرار گرفته،پس در صورتی که زن مورد خشونت فیزیکی قرار بگیرد می تواند مستقیما به دادستانی مراجعه و شکایت نامه تنظیم کند.

حال با توجه به شرایط فرهنگی و شرایط خاص دعاوی خانوادگی و این موضوع که ضرب و شتم زن باید استمرار یابد تا از ادله طلاق قرار گیرد, اول بار باید از راهی وارد شویم که بدون مطلع شدن زوج( شوهر ) بتوان موضوع را ثبت قانونی کرد و ولی دعوا را وارد مرحله رسیدگی و دادگاه نکرد, که این راه , همان مراجعه به ضابطین دادگستری ( کلانتری محل ) است.

راههای اثبات ضرب و شتم زن توسط شوهر

۱: در زمان درگیری و ضرب شتم , اگر بتوان از با کلانتری تماس گرفت تا به محل درگیری بیاید و کل ماجرا را در صورتجلسه ثبت کنند، اما در صورتی که زن این امکان را ندارد , بهتر است فورا بعد از درگیری به کلانتری محل زندگی خویش مراجعه و شکایت خود را مطرح کند .

 ۲: کلانتری بعد از ثبت شکایت ،زن را برای تعیین میزان و کارشناسی آسیب به پزشکی قانونی معرفی میکند, که بهتر است در اولین وقت اداری به پزشکی قانونی معرفی شده مراجعه کند, چراکه در صورت تعلل امکان التیام و از بین رفتن برخی از آثار ضرب و شتم وجود دارد . در ماده ۱۳۶ قانون آیین دادرسی کیفری حق مراجعه به پزشکی قانون برای شخص مد نظر قرار گرفته شده است.

نامه معرفی به پزشکی قانونی به این شرح است:

((ریاست محترم سازمان پزشک قانونی… / با سلام، بدین وسیله آقا/خانم… شاکی پرونده کلاسه… که مدعی است در اثر ضرب و جرح مصدوم‌شده و سابقه معاینه در پزشک قانونی دارد/ ندارد، جهت معاینه از ناحیه… با در دست داشتن مدارک شناسایی به حضورتان معرفی می‌گردد. مقتضی است نسبت به تعیین طول درمان یا ارزش احتمالی اقدام نمایید.))

نکته مهم اینکه زن میتواند حتی بدون اطلاع شوهر با گرفتن نامه پزشکی قانونی دعوی کیفری را ادامه ندهد , چراکه نامه پزشکی قانونی و صورتمجلس کلانتری میتواند ادله اثبات دعوی در صورت تکرار ضرب وشتم باشد.

تکرار خشونت فیزیکی توسط شوهر و راه حل قانونی

در صورت تکرار ضرب وشتم توسط شوهر, اینبار زن میتواند مطابق ماده ۶۹ قانون آیین دادرسی کیفری مستقیما به دادستانی مراجعه و شکایت خویش را مطرح کند که در این صورت مراحل بدین شرح است : مراجعه به دادستانی و ثبت شکواییه معرفی به پزشکی قانونی احضار متهم ( مرد ) توسط دادستانی انجام تحقیقات مقدماتی و بازجویی از مرد در صورتی که دادستانی عمل مرد را جرم تشخیص دهد اقدام به صدور قرار مجرمیت و کیفر خواست می کند و پرونده به دادگاه کیفری فرستاده میشود.

ضرب وشتم و حق طلاق

نکته مهمی که باید به آن توجه داشته باشیم اقدام به شکایت کیفری علیه زوج و پیگیری آن به معنای ایجاد حق طلاق برای زن نخواهد بود و پرونده و روال رسیدگی مطابق با قوانین جزایی بررسی و فارغ از رابطه زناشویی با مرد در مقام یک مجرم برخورد خواهد شد وبه میزان مجازات در نظر گرفته شده در قانون مجازات اسلامی اعم از دیه و حبس و..محکوم خواهد شد و این به این معنی نیست که با پیگیری شکایت از طریق اقامه دعوا در دادگاه حق طلاق برای زن ایجاد می شود.

 قانون مدنی وخشونت فیزیکی

تکرار خشونت فیزیکی از طرف زوج/حق طلاق
ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی عنوان داشته: «در صورتی که دوام زوجیت موجب عسر و حرج زوجه باشد، وی می‏تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق کند، چنانچه عسر و حرج مذکور در محکمه ثابت شود، دادگاه می‏تواند زوج را اجبار به طلاق کند و در صورتی که اجبار میسر نباشد زوجه به اذن حاکم شرع طلاق داده می‏شود؛» (مفاد ماده مزبور در تاریخ ۸/۱۰/۱۳۶۱ توسط کمیسیون قضایی مجلس شورای اسلامی به صورت فعلی اصلاح گردیده است).

عسر و حرج چیست؟

عسر و حرج یا قاعده لاحرج که در این ماده آمده به معنی مشقت شدید است که از قواعد معروف فقهی است . موارد مختلفی می‏تواند موجب این مشقت شدید در زندگی مشترک شود که ضرب و شتم و خشونت فیزیکی از جمله این موارد است.

براساس ماده ۱۱۳۰ تکرار خشونت فیزیکی برای بار دوم ،سوم و بیشتر و محکومیتهای مکرر در این‏ باره، از موجباتی است که دادگاه آن را برای زن عسر و حرج محسوب می کند و به درخواست زن حکم طلاق را صادر می‏کند.

البته چنانچه خوف ضرر جانی و عدم تأمین جانی برای زن به وجود آمده باشد و قاضی دادگاه با توجه به اوضاع و احوال پرونده، شواهد، ادّله و قرائن این موضوع را احراز کند قبل از محکومیتهای مکررِ مرد می تواند اقدام به صدور حکم طلاق کند.

همچنین در این‏باره زن می‏تواند به بند۲ شروط ضمن‏ عقد مندرج در سند نکاحیه (چنانچه زوجین آن را امضا کرده باشند) استناد کند که در صورت «سوء رفتار و یا سوء معاشرت زوج به حدّی که ادامه زندگی را برای زوجه غیر قابل تحمل کند» زن مجوز طلاق خواهد داشت (شروط مذکور توسط شورای عالی قضایی طی مصوبه «۳۴۸۲۳/۱ ـ ۱۹/۷/۶۱» و «۳۱۸۲۳/۱ ـ ۲۸/۶/۶۲» به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ابلاغ شد که در دفترچه‏های نکاحیه درج شود و همه سردفتران هنگام انعقاد عقد نکاح باید آن شرایط را برای طرفین عقد کاملاً توضیح داده و روشن کنند). و این شرط مبتنی بر فقه امامیه است که تقاضای طلاق از سوی زن را به لحاظ عدم رعایت حقوق واجبه وی که سوء رفتار و سوء معاشرت زوج از مصادیق آن است از موجبات طلاق می‏داند. زیرا از تکالیف زوجین نسبت به یکدیگر حسن معاشرت است و ماده ۱۱۰۳ قانون مدنی در این زمینه تصریح دارد که: «زن و شوهر مکلّف به حسن معاشرت با یکدیگرند». و بر اساس این ماده سازش و خوش‏رفتاری از سوی زوجین حسن معاشرت است و نزاع و کتک‏کاری توسط آنها، از مصادیق سوء معاشرت است.

منابع:

اعلامیه جهانی رفع خشونت علیه زنان

جامعه مجازی حقوقدانان

www.hoghooghdanan.com

حقوق زنان قربانی خشونت خانگی و مقررات طالق به دلیل آن/موسی برزین خلیفه لو