صفحه اصلی  »  خودسوزی زنان
image_pdfimage_print
تیر
۳۰
۱۳۹۶
خودکشی، زمینه‌ها و خشونت خانگی
تیر ۳۰ ۱۳۹۶
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , ,
a bride with a gun with a lot of danger
image_pdfimage_print

Photo: Jarp8/bigstock.com

اسفندیار کیانی

خودکشی که معمولا از نظر اخلاق امری ناپسند و در ادیان ابراهیمی نکوهیده شده است، شکلی از خشونت محسوب می‌شود. قانون اما در برخورد با این پدیده تلخ و دیرپای بشری با محدودیت‌های فراوانی روبرو است. در ادامه  چالش‌های پیش روی قانون برای برخورد با خودکشی و نیز امکان جرم‌انگاری مرتکب و یا معاون خودکشی را بررسی می‌کنیم.

اولین و شاید عمده‌ترین مانع بر سر راه جرم‌انگاری خودکشی، عدم امکان مجازات مرتکب در صورت موفقیت‌آمیز بودن عمل خودکشی است. به نظر می‌رسد که جرم انگاشتن چنین عملی که غیر قابل‌ مجازات است، موجب وهن قانونگزاری و بی‌اثر ساختن قانون خواهد شد. شاید از همین روست که در قوانین، از جمله در قوانین ایران، خودکشی جرم انگاشته نشده است.[أ‌] در نتیجه عنوان معاونت در جرم در این خصوص نادیده گرفته می‌شود.

البته باید گفت که این امور مطلق نیستند.[ب‌] اگر معاونت در خودکشی به سطحی هم‌سنگ مباشرت برسد، یعنی مثلا در فرضی که مرتکب خودکشی کودک، ناتوان جسمی و یا ذهنی باشد،کسی که به مرتکب یاری رسانده را می‌توان با در نظر گرفتن شرایط پرونده، به عنوان مباشر قتل عمد مورد پیگرد قرار داد.

با این حال با مرور کلی مصداق‌های خودکشی، می‌توان دریافت که این درجه از انفعال در قانونگذاری پاسخگوی واقعیت‌ها و نیازهای موجود نیست. باید تلاش کرد تا مساله خودکشی را در بستر واقعی و با درک چرایی این پدیده فهمید. از نظر اخلاقی و قانونی (قانون به عنوان ابزار دستیابی به عدالت)، نباید مساله پیچیده‌ای مانند خودکشی را ساده‌سازی کرده و از مواجهه حقوقی با آن خودداری نمود.

خودسوزی دخترانی که در برخی مناطق بنا به آداب و رسوم مجبور به ازدواج می‌شوند، نتیجه مستقیم خشونت خانگی است. اما  به دلیل ناکارآمدی قوانین و در سایه همان ساده‌انگاری‌های حقوقی، معاونان و مسببین عمده و اصلی خودسوزی از مجازات مصون می‌مانند.[ت‌] ممکن است استدلال شود که چطور می‌توان رسم و سنت را به عنوان مبنای اینگونه ازدواج‌ها محاکمه کرد؟ در پاسخ باید گفت که افکار، سنت‌ها و آداب در رفتار افراد متبلور می‌شوند و نمی‌توان به بهانه وجود سنت خاص، اختیار و آزادی افراد را نادیده گرفت. پدران، خانواده‌، و یا قبیله‌ای که با نادیده گرفتن تمامیت جسمانی دختران و پسران، آنان را مجبور به ازدواج می‌کنند، می‌توانستند بر اساس اصول جهانشمول اخلاق، عقلانیت، و منفعت افراد خانواده و قبیله تصمیمی دیگر بگیرند،[ث‌] تا نوعروسی به “عروس آتش” بدل نشود.[ج‌]

البته تغییر رسوم و عادات هرگز با یک گفتمان زورمدار و از بالا به پایین محقق نخواهد شد. آداب و رسوم، هرچند به نظر برخی خشن و ناکارآمد باشند، بخشی جدایی‌ناپذیر از هستی مردمان هستند. بنابراین باید با استفاده از امکانات بومی، محلی و همگن با خانواده‌ها، عشایر، و…در مورد این مساله گفتگو کرد. مساله دیگر که از لحاظ حقوقی بسیار اهمیت دارد، لزوم بازنگری در مفهوم “سببیت” در خودکشی و خودسوزی است. سببیت که در حقوق به رابطه روشن وهمراه با عنصر فیزیکی بین فعل و فاعل مربوط می‌شود، به هیچ وجه در این معنا پاسخگوی نیاز جامعه به برخورد قانونی و حقوقی با آداب و رسومی که علت عمده خودکشی‌ها هستند، نیست.

قانونگزاران باید با مراجعه به تحقیقات و مطالعاتی که درخصوص خودکشی و خودسوزی زنان شده است،[ح‌] فهم بهتر و واقعی‌تری از مفهوم سببیت را در قانون و رسیدگی‌های قضایی بپذیرند. البته این موضوع با توجه به اصول قواعد کیفری، نظیر تفسیر مضیق به نفع متهم، ممکن است با چالش‌هایی روبرو شود. اما چه تغییر و بهبودی بدون چالش و سختی به دست می‌آید؟ بهبود قوانین در این خصوص  همراه با پستی و بلندی‌های بی‌شماری خواهد بود، که در برابر عدالت و حفظ جان انسانها اهمیتی ندارد.

[أ‌] البته در قانون مدنی حکمی  در خصوص آثار خودکشی به چشم می‌خورد که بر اساس آن “هر گاه کسی به قصد خودکشی خود را مجروح یا مسموم کند یا اعمال دیگر از این قبیل که موجب هلاکت است مرتکب گردد و پس از آن وصیت نماید آن وصیت در صورت هلاکت باطل است و هر گاه اتفاقاً منتهی به موت نشد وصیت نافذ خواهد بود.”

[ب‌] مثلا اگر خودکشی در ملإعام اتفاق بیافتد، و ناموفق باشد، مرتکب را می‌توان از دو باب مورد پیگرد کیفری قرار داد. اول، برهم زدن آسایش عمومی (مادهی ۶۱۸ ق.م.اسلامی، مصوب ۱۳۷۵) و دوم به جهت تظاهر به ارتکاب عمل حرام (ماده ۶۳۸ ق.م.اسلامی). همین‌طور معاونت در خودکشی اشخاص زیر هجده سال، در قانون مجازات جرائم رایانه‌ای، جرم انگاشته شده است (ماده ۱۵ همان قانون).

[ت‌] برای مطالعه در خصوص این پدیده در ایران، علل آن و زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی نک. بختیار نژاد، پروین. زنان خود سوخته: گزارشی از خودسوزی زنان در ایران، ۱۳۸۲ ، تهران، صمدیه.

[ث‌]  برای نمونه نک. مارتین بوتلر، بنتلی دین. “تانا” (فیلم، استرالیا: ۲۰۱۷)؛ در این فیلم داستان واقعی دو قبیله از بومیان استرالیا را نشان میدهد که پس از خودکشی دختر و پسری―که خواهان ازدواجی برخلاف رسوم قبیله بودند―تصمیم به تغییر رسوم قبیله می‌گیرند.

[ج‌] “عروس آتش” نام فیلمی است به کارگردانی خسرو سینایی، داستان واقعی دختری را به تصویر می‌کشد که بنابر رسوم عشیره خود وادار به ازدواج با پسرعموی خود شد اما سوختن در آتش را به زندگی ترجیح داد.

[ح‌] بررسی‌ها نشان می‌دهد که خشونت خانگی و مشکلات زناشویی عمده دلایل خودسوزی زنان متاهل در تهران می باشد. برای مطالعه بیشتر نک. میر مرادی، فرشته و دیگران، “بررسی علل اقدام به خودسوزی زنان متاهل”  فصلنامه حیات، شماره ۲۴ و۲۵ ، ۱۳۸۴ ، صص  ۴۱-۵۰

مرداد
۱۸
۱۳۹۵
خودسوزی مادر ۲۱ ساله در دزفول
مرداد ۱۸ ۱۳۹۵
این سو و آن سو خبر
۰
,
CC0 Public Domain
image_pdfimage_print

مدیر روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی دزفول از خودسوزی یک مادر ۲۱ ساله خبر داد.

فریدون جعفریانفر، مدیر روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی دزفول از خودسوزی زن ۲۱ ساله در شهر میانرود خبر داد و گفت: عصر گذشته (جمعه) این حادثه به پایگاه اورژانس اطلاع و بلافاصله نیروهای امدادی به محل اعزام و مصدوم سریعا به بیمارستان درفول منتقل شد.

وی افزود: مصدوم دچار صددرصد سوختگی شده بود، به همین دلیل جان خود را از دست داد.

مدیر روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی دزفول در پایان خاطرنشان کرد: تاکنون انگیره خودسوزی وی مشخص نشده است.

منبع: خبرگزاری آنا

آبان
۲۷
۱۳۹۳
هندوستان و دخترانی که به خاطر نداشتن جهیزیه می سوزند
آبان ۲۷ ۱۳۹۳
تجربه ها و خاطره ها
۱
, , , , , ,
image_pdfimage_print

8119250499_a5a62253c6_z

عکس: rajkumar1220

فیروزه فروزانفر- روزنامه نگار

 ستاره در روستای “طالبا ” در جنوب هند زندگی می کرد، ایالتی به نام “ماهارا شترا” که در آنجا دادن جهیزیه به دختر آبرو و حیثیت خانواده محسوب می شود. با ستاره در یک سازمان غیر دولتی در بمبی آشنا شدم. دختری ۱۶ ساله که صورت و سینه هایش سوخته بود و چشم های درشتش میان صورت سوخته او می درخشید.

ستاره خودش را به آتش کشیده و پس از بستری شدن در بیمارستان در حمایت یک سازمان غیر دولتی قرار گرفته بود. او می گفت: پدرم فوت کرد وخانواده ما بی سرپرست شد، آن هم زمانی که من نامزد داشتم. مادرم ماند وخرج ۴ فرزند بی سرپرست، برای همین دیگرامکان نداشت که خانواده ام بتواند به من جهیزیه ای را بدهد که پدرم با خانواده داماد توافق کرده بود. در روستای من چنین دختری باید بمیرد و من که تحمل یک عمر تحقیر را نداشتم خودم را آتش زدم. کاش همسایه ها نجاتم نداده بودند و می مردم. پرستاری در بیمارستان من را به خانم رانجانا کوماری معرفی کرد. آنها با آمبولانس من را به بمبئی انتقال دادند و درمانم کردند. حالا مدتی است در پناهگاه انجمنی که خانم کوماری درست کرده زندگی می کنم و درس می خوانم ولی همیشه به دختران روستایم فکر می کنم. در روستای من بسیاری از خانواده ها دختران را همان بدو تولد می کشند چون می دانند که نمی توانند به آنها جهیزیه بدهند. جهیزیه دادن باعث می شود که همه سرمایه خانواده از بین رفته و یا حتی برای همه عمر زیر بار قرض بروند و این برای خانواده های فقیر روستا یعنی مرگ تدریجی.

دختران خود را مسموم می کنند

 از جمله جوامعی که جهیزیه خانواده ها را با بحران روبرو می کند هندوستان است. آداب و رسوم مربوط به جهیزیه در این کشور بسیار جدی است و امنیت روانی و اقتصادی و اجتماعی خانواده ها به این رسم وابسته است. رسمی که خانواده های هندی را با بحران روبرو کرده و دختران را به دام مرگ و خودکشی می کشد.

خانم کوماری مدیرمرکز تحقیقات اجتماعی می گوید: بسیاری خانواده ها دختران را بارسنگین می دانند بخصوص در روستاها و خانواده های فقیر که اکثریت قابل توجه هندوستان را تشکیل می دهند. یک تفکر جاهلی و غیر انسانی که بر تعادل جمعیت زن و مرد تاثیر گذاشته است. خانواده ها ناگزیر به شوهر دادن دختران هستند و توان دادن جهیزیه ندارند برای همین ما با مواردی روبرو هستیم که دختران خود را مسموم می کنند و یا اگرآنها بیمار شوند درمانشان نمی کنند. بحران جهیزیه به شدت به کاست ها و طبقات اجتماعی در هندوستان مربوط است و با وجود فعالیت زیاد سازمان های غیردولتی این مشکل به قوت خود باقی است.

سال گذشته واحد مرکزی خبر ۱۴ شهریور، خبری بر روی تلکس خبری خود به نقل از روزنامه هافینگتون پست منتشر کرد. در این خبر آمده بود فعالان حقوق زن در هند اعلام کرده اند در هر ساعت یک زن در هندوستان به دلیل جهیزیه کشته می شود چرا که حساسیت خانواده ها روی جهیزیه افزایش یافته و همین حساسیت ها و اصرار خانواده داماد درباره کیفیت و کمیت جهیزیه موجب بروز اختلاف و جرایم منجر به قتل می شود.

اگر چه از سال ۱۹۶۱ سنت جهیزیه از سوی دولت هند ممنوع اعلام شد، اما می توان با دادن عنوان «هدیه » به جهیزیه از زیر بار این ممنوعیت شانه خالی کرد. برای افرادی که جهیزیه دریافت می کنند، «جهیزیه» جایگاه مهمی دارد؛ این جایگاه اعتقادی یا عاطفه ای نیست بلکه صرفا مقاصد اقتصادی و طمع مادی پشت آن قرار گرفته است. تعداد زیادی از عروسان به دلیل نارضایتی همسر و خانواده او از ارزش اقتصادی جهیزیه، مورد سوءاستفاده قرار می گیرند. خانواده های فقیر پس از ازدواج دخترانشان به نوعی زیر نفوذ قدرت داماد قرار می گیرند. به همین دلیل کشتن نوزادان دختر در خانواده های فقیر بسیار رایج است. جهیزیه به نوعی ابزاری است برای جلب مردانی که دارای موقعیت اجتماعی بالا هستند و یا رشوه یی است که از طرف والدینی که از بی شوهر ماندن دختر خود وحشت دارند، پرداخته می شود. (۱)

” شانیا ” راننده تاکسی است که من را برای دیدن”  تاج محل ” می برد. او که از کودکی در خیابان بزرگ شده و امروز خرج خواهر ها و برادرهایش را می دهد می گوید: عروس خوب در هند با جهیزیه سنجیده می شود و ربطی به طبقه اش ندارد. چون اگر مرد با زنی از طبقه بالا ازدواج کند، شان اجتماعی اش بالا نمی رود و برای همین دنبال جهیزیه بیشتر است ولی اگرزن  با مردی از طبقه بالا ازدواج کند شان اجتماعی اش بالا می رود درک این رسم ها برای شما مشکل است ولی در هندوستان که همه چیز بر اساس کاست و طبقه معین می شود این روابط بسیار مهم است. در زمان های گذشته هر کسی با هم طبقه ای خودش ازدواج می کرد اما بعد از دوره نوسازی همه چیز تغییر کرده است چرا که افراد طبقه پایین با درس خواندن و تجارت توانستند به شغل های خوبی برسند چیزی که قبلا در هند ممکن نبود وبعضی از افراد طبقه بالا هم در جریان نوسازی فقیر شدند. خانواده ها مایلند تا از طبقات بالا داماد بگیرند چون شان و ارزش دخترشان بالا می رود و حاضرند جهیزیه خوب پیشنهاد کنند. دخترانی که اصالتا از کاست خوبی نیستند ولی پدرشان پولدار شده است. امروز رقابت برای داشتن داماد از طبقه خوب در گرفته و چشم و هم چشمی روز به روز بیشتر می شود. دختران بسیاری نیز در این میان کشته می شوند.

راننده تاکسی حق دارد. خیلی تلاش می کنم حرف های او را بفهمم ولی او می گوید تا کاست ها و رسم و رسومات هندوستان را نشناسی سخت می توانی درک کنی که چگونه دختران از خجالت نداشتن مهریه خودشان را می کشند. راننده تاکسی که ۲۱ سال بیشتر ندارد در خیابان های هند از توریست ها ۳ زبان یاد گرفته و به خوبی انگلیسی و فرانسوی و آلمانی حرف می زند.

 گزارش جدید صندوق جمعیت سازمان ملل درباره وضعیت زنان و دختران هندی و بررسی دلایل ارجحیت فرزندان پسر به دختر، حاکی از تأثیر قوانین موجود برعلیه تبعیض جنسیتی است که در برخی موارد حتی برعلیه بهبود بخشیدن به اوضاع عمل می‌کند. این گزارش تلاش دارد که تنها تدوین چارچوب‌های قانونی و حقوقی جدید، می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند. (۲)

این گزارش که توسط کرتی سینگ، فعال حقوق زنان، تدوین شده است با ارائه پیشنهادهایی برای نحوه اصلاح قانونی حوزه‌های مرتبط با زنان برای دولت‌های محلی و ملی، در تلاش برای ایجاد زمینه قانونی، برای جامعه‌ای است که زنان در آن از تبعیضات عدیده رنج می‌برند.

 گزارش همچنین به فقدان قوانین در رابطه با قتل‌های حیثیتی و مالکیت بعد از ازدواج اشاره داشته و اصلاحات قانونی مدون در این موارد را نیز کمکی به بهبود شرایط زنان و دختران قلمداد می‌کند.