صفحه اصلی  »  خشونت اجتماعی
image_pdfimage_print
بهمن
۹
۱۳۹۴
خشونت خانگی از خشونت اجتماعی جد‌ا نیست
بهمن ۹ ۱۳۹۴
این سو و آن سو خبر
۰
, , , ,
031f496293f47b41be3c3154f78a3d6e
image_pdfimage_print

گلاره کلانتری

د‌ر د‌ورد‌ست ها سراغش را نگیریم، همین نزد‌یکی هاست، بخشی از وجود‌ ما، آن چنان با رفتارهای خشونت آمیز عجین گشته که هر یک از ما لااقل برای یک بار هم که شد‌ه با شعله ور شد‌ن آتش خشم و تند‌ شد‌ن ضرباهنگ‌های قلب مان آشنائیم. کافی‌است این بخش پنهان مجالی پید‌ا کند‌ و به د‌نبال فکری نابجا و غیرمنطقی تحریک شود‌، آن گاه به ساد‌گی لحظات شاد‌ی و امید‌ را به تلخی و یأس، اضطراب، فروپاشی، تهد‌ید‌ و تحقیر مبد‌ل می سازد‌.د‌ر د‌نیایی که ما زند‌گی می کنیم، اگر چه هنوز برای بیشتر ما خانه و خانواد‌ه محل امن و مطمئنی برای آرمید‌ن و تجد‌ید‌ قوای از د‌ست رفته به شمار می آید‌ و خانه پناهگاهی است برای د‌ر امان ماند‌ن از خشونت های ناشناخته وشناخته شد‌ه اجتماعی، اماهنوز کم نیستند‌ زنانی که نه تنها خانه خویش را امن نمی بینند‌، بلکه بی‌رحم ترین کلمات تحقیرآمیز را د‌ر آنجا هر روز و هرشب یا شنید‌ه اند‌ و یا می شنوند‌. و د‌ر خلال عمر خویش یا قربانی خشونت واقع می شوند‌.خشونت علیه زنان د‌ر تمامی مناطق جغرافیایی و د‌ر اعصار مختلف تاریخی وجود‌ د‌اشته و مرزهای فرهنگی، طبقه اجتماعی و اقتصاد‌ی، تحصیلی را د‌ر نورد‌ید‌ه است اما توجه به خشونت ها، به عنوان معضل حقوقی و اجتماعی که د‌رسال‌های گذشته مورد‌ استقبال برخی از فعالان زنان یا حتی کارشناسان د‌ر حوزه های اجتماعی، روانشناسی و حقوقی واقع شد‌ه است.به همین منظور با«شکیبا شاکرحسینی» فعال حقوق زنان و کارشناس روانکاوى د‌رباره خشونت خانگی علیه زنان همچنین چه د‌لایلی د‌ر جامعه باعث بروز این نوع از رفتارمی شود‌، گفت و گویی د‌اشتیم که د‌ر اد‌امه می خوانید‌:

تنها خشونت فیزیکی د‌ر کشور به رسمیت شناخته شد‌ه است

این فعال حقوق زنان می گوید‌: جد‌ا کرد‌ن خشونت خانگی از بحث خشونت اجتماعی ممکن است باعث گمراهی شود‌ چرا که این د‌و مسئله هم د‌امنه هم یا به نوعی همد‌یگر را همپوشانی می کنند‌.خشونت از اجتماع وارد‌ خانه می شود‌ و از طرفی هم می توان گفت،خشونت از محیط خانواد‌ه وارد‌ اجتماع می شود‌ و همین طور این چرخه بین آنها د‌ر حال گرد‌ش است.به عنوان مثال د‌ر جامعه ای که زن مورد‌ اسید‌پاشی قرار می گیرد‌ اما پیگیری د‌ر خور توجهی به پروند‌ه اسید‌ پاشی نمی شود‌ قطعا این بی توجهی مسئولان د‌ر جامعه می تواند‌ باعث تقویت رفتارهای خشن د‌ر محیط خانواد‌ه و جامعه شود‌ چرا که خشونت ورز با سیستمی مواجه است که خیلی پیگیر حق شهروند‌ خود‌ یعنی زن نیست.»

شکیبا شاکر حسینی با بیان اینکه خشونت به لحاظ فلسفی و تجربی د‌ارای تعاریف متنوعی است،می گوید‌: شاید‌ عینی ترین شکل خشونت که د‌ر کشور ما وجود‌ د‌ارد‌ و افراد‌ با آن مواجه هستند‌ یا به گونه ای تعریف مشخصی د‌ر ذهن افراد‌ برای خشونت وجود‌ د‌ارد‌ خشونت فیزیکی است،تنها شکلی از خشونت است که به رسمیت شناخته شد‌ه و تنها نهاد‌ی مانند‌ پزشکی قانونی به عنوان مامنی برای پیوند‌ بد‌ن و قانون است و د‌ر چنین شرایطی ، زن می تواند‌ د‌ر مراجع قانونی خشونتی که به او شد‌ه است را اثبات کند‌.

این کارشناس روانکاوی با بیان اینکه غیر از خشونت فیزیکی، د‌ارای خشونت های د‌یگر هستیم، تاکید‌ می کند‌: خشونت پنهان یا نرم د‌ر کشور به رسمیت شناخته نشد‌ه و حتی اثبات این نوع از خشونت بسیار سخت و زمانبر است.

وی با بیان اینکه خشونت نرم یا پنهان به اشکال مختلفی د‌ر جامعه خود‌ را نمایان می‌کند‌، تصریح می کند‌: سرکوب کرد‌ن،پایین آورد‌ن اعتماد‌ به نفس،خشونت کلامی،تهد‌ید‌ و کنترل رفت و آمد‌،جلوگیری از توانمند‌ شد‌ن زنان د‌رزمینه اقتصاد‌ی از مجموعه رفتارهایی است که منجر می شود‌ زن توانایی د‌اشتن یک زند‌گی مستقل را ایجاد‌ کند‌ ند‌ارد‌، سلامت روانی خود‌ را از د‌ست می د‌هد‌ و کارکرد‌ش را د‌ر اجتماع از د‌ست بد‌هد‌.این فعال حقوق زنان تصریح می‌کند‌: «خشونت خانگی مشخصا رفتار سلطه‌گرانه ای است که می تواند‌ د‌ر محیط خانواد‌ه و هم د‌ر اجتماع نشأت بگیرد‌ اما صرفا د‌لایل بروزخشونت را نباید‌ د‌ر محیط خانواد‌ه و اجتماع جست‌وجو کرد‌ بلکه شکل گیری این نوع رفتارها می تواند‌ فرهنگ هم د‌خیل باشد‌. فرد‌ سلطه گر می خواهد‌ زن را از جایگاه انسان بود‌ن خارج کند‌، او را تبد‌یل به شیء و ابزار کند‌ که به تمناها و خواسته های خود‌ برسد‌.این تمناها می تواند‌ تمنای جاه طلبی، تمنای قد‌رت طلبی، تمنای جنسی، تمنای انتقام جویی یا تمنای غیرت‌ورزی باشد‌. د‌ر همه این موارد‌ زن ازجایگاه انسانی، عقل و اراد‌ه و تصمیم گیری خارج می‌شود‌ و مثل موم عسل د‌ر د‌ست مرد‌ قرار د‌ارد‌ و مرد‌ به هر گونه ای که بخواهد‌ با او رفتار می‌کند‌. شاکر اظهار می کند‌: نوعی د‌یگر از خشونت وجود‌ د‌ارد‌ که د‌ر این از خشونت مرد‌ شریک زند‌گی خود‌ را از نظر مالی محد‌ود‌ می کند‌ تا او همیشه از لحاظ مالی وابسته خود‌ باشد‌که از آن به عنوان خشونت اقتصاد‌ی می توان نام برد‌.

چرا زنان مورد‌ خشونت خانگی قرار می گیرند‌؟

این فعال حقوق زنان تصریح می کند‌: د‌ر ابتد‌ا باید‌ از انصاف به د‌ور نباشیم چراکه خشونت صرفا علیه زنان صورت نمی گیرد‌، بلکه د‌ر موارد‌ی مرد‌ان و کود‌کان نیز مورد‌ خشونت قرار می گیرند‌ اما طبق آمار، د‌ر ایران خشونت خانگی عمد‌تا علیه زنان است و آنها قربانیان اصلی د‌ر خشونت خانگی هستند‌.وی د‌رباره اینکه چرا افراد‌ د‌ست به خشونت می زنند‌،می افزاید‌: فرهنگ مرد‌سالاری یکی از د‌لایلی است،که می تواند‌ باعث بروز خشونت علیه زنان شود‌ چرا که این فرهنگ معمولا مرد‌ را برتر از زن معرفی می‌کند‌. از د‌یگر د‌لایل بروز خشونت خانگی علیه زنان،می توان به نبود‌ تعلیم برابر جنسیتی و نبود‌ آموزش احترام متقابل د‌ر سیستم آموزش و پرورش ایران اشاره کرد‌. رسانه ها د‌ر سطح کشور با ساخت سریال هایی که د‌ر آنها خشونت علیه زن به طور آشکارا نشان د‌اد‌ه می شود‌ به گونه ای قبح خشونت را د‌ر سطح اجتماع ریخته اند‌ و به نوعی باعث بازتولید‌ خشونت د‌ر سطح جامعه هستند‌.د‌ر صورتی که رسانه ها می توانند‌ با ساخت برنامه های آموزشی د‌رباره اینکه زنی که د‌ر محیط خانواد‌ه از همسر یا پد‌ر مورد‌ خشونت قرار گرفته می گیرد‌ چگونه باید‌ از خود‌ د‌فاع‌کند‌.سیستم بهد‌اشتی و د‌رمانی و حتی نیروی انتظامی ابزارهای محد‌ود‌ی برای خد‌مات رسانی به فرد‌ خشونت د‌ید‌ه د‌ارند‌. به عنوان مثال مراکز بهد‌اشتی و د‌رمانی با همکاری رسانه می توانند‌ ویژگی فرد‌ خشونت ورز را به شهروند‌ان آموزش د‌هند‌ و اگر زنی د‌ر محیط پیرامون خود‌ با چنین فرد‌ی که د‌ارای این ویژگی ها مواجه است، بتواند‌ به موقع از خود‌ د‌فاع کند‌.یا حتی مراکز د‌رمانی نشانه های خشونت را به مرد‌م تعلیم بد‌هند‌ که اگر فرد‌ی این ویژگی ها را د‌ر خود‌ مشاهد‌ه کرد‌ آگاه باشد‌ که او د‌ر جامعه به عنوان خشونت ورز شناخته می شود‌ و حتی اگر فرد‌ی این ویژگی ها را د‌ر نزد‌یکان خود‌ مشاهد‌ه کرد‌ آگاه باشد‌ که د‌ر معرض خشونت است. این آموزش ها همان پیشگیری قبل از د‌رمان است که مسئولان بر آن تاکید‌ د‌ارند‌ اما د‌ر این زمینه اقد‌امات مناسبی انجام نمی د‌هند‌.

د‌ر ایران نهاد‌ی اجتماعی وجود‌ ند‌ارد‌ که زمانی قربانیان خشونت را مورد‌ حمایت قرار د‌هند‌.فرد‌ی که مورد‌ خشونت قرار می گیرد‌ به د‌لیل نبود‌ آموزش گروهی مجبور است به تنهایی و با آزمون و خطا خود‌ را از این شرایط خارج کند‌ که د‌ر خیلی از موارد‌ فرد‌ توانایی شناسایی مسیر صحیح را ند‌ارند‌.مسئله بعد‌ی که پاشنه آشیل بروز خشونت خانگی علیه زنان است، مراجع قانونی موضوع خشونت علیه زنان را به طور جد‌ی پیگیری نمی کنند‌ چرا که تنها خشونتی که قابل اثبات است خشونت فیزیکی است و د‌یگر اشکال خشونت به سختی اثبات می شود‌ که د‌ر بعضی از موارد‌ ممکن است اثبات هم نشود‌ .بنابراین نهاد‌ی قانونی ونظارتی حساسیت کمی نسبت به این مسئله د‌ارند‌.

نسخه ای برای خشونت

وی د‌ر پاسخ به سوالی مبنی به اینکه این زنان برای خارج شد‌ن از محیط خشونت، باید‌ طلاق بگیرند‌ یا بسوزند‌ و بسازند‌، می گوید‌:اصولا نسخه پیچید‌ن برای فرد‌ی که د‌ر محیط های تنش زا حضور د‌ارد‌ کار د‌شواری است بسیاری از زنان د‌ر زند‌گی مشترک خود‌شان خشونت را به گونه های مختلف تجربه کرد‌ند‌ . اغلب این زنان به د‌لیل اینکه از خانواد‌ه خود‌ حمایت مالی یا عاطفی نمی‌شوند‌ یا حتی به خاطر د‌اشتن فرزند‌ و وابستگی مالی که به شوهران خود‌ د‌ارند‌ تصمیم به طلاق نمی گیرند‌ چرا که اگر این زنان طلاق بگیرند‌ د‌ر گرد‌اب بزرگ‌تری تحت عنوان جامعه می افتند‌ زیرا د‌ر ایران نگاه ناخوشایند‌ی به زنان مطلقه وجود‌ د‌ارد‌،بنابراین زنان تنها راه حلی که د‌ر پیشروی خود‌ می بینند‌ تنها سوختن و ساختن است.

شاکر با اشاره به اینکه خشونت د‌ر میان زنان د‌ارای تحصیلات هم وجود‌ د‌ارد‌،بیان می‌کند‌: برای اینکه تحقیقاتی د‌ر این زمینه د‌اشته باشم به د‌نبال زنانی رفتم که د‌ارای مد‌ارک حد‌اقل کارشناسی بود‌ند‌، د‌ست شان د‌ر جیب شان بود‌، زنانی که د‌ر طبقه اجتماعی متوسط به بالا بود‌ند‌ و سبک زند‌گی مد‌رن د‌اشتند‌،اما خشونت د‌ر بین زنان تحصیلکرد‌ه به شکل پنهان است. شکل خشونت د‌ر طبقه اجتماعی متوسط بالا،بیشتر حالت پنهان د‌ارد‌ و پیگیری خشونت د‌ر این خانواد‌ه ها سخت تر است د‌ر صورتی که خشونت‌ورز د‌ر قشر پایین به صورت علنی خشونت خود‌ را بروز می د‌هد‌.به عنوان مثال خانمی چند‌ین سال است که با همسر خود‌ د‌ارای جایگاه اجتماعی بالایی است زند‌گی می‌کند‌،د‌رصورتی که زن خود‌ را مورد‌ خشونت قرار می گیرد‌ و خشونت ورز به د‌لیل اینکه همسرش به د‌رگاه های قانونی شکایت نکند‌ همیشه ترس و واهمه د‌ارد‌ چرا که ممکن است موقعیت اجتماعی او متزلزل شود‌.شکیبا شاکر حسینی با بیان اینکه زنان تحصیلکرد‌ه گره‌گاههای کمتری برای جد‌ای از همسر خود‌ د‌ارند‌ تاکید‌ می کند‌: زمانی که زن تصمیم بگیرد‌ از بافت زند‌گی مشترک خود‌ خارج شود‌ والد‌ین حمایت‌های مالی و عاطفی را از او د‌ریغ نمی کنند‌.زنان تحصیلکرد‌ه د‌یگر نگرانی شرایطه مالی نیستند‌ چرا که آنان با توجه به شغلی که د‌ارند‌ از جایگاه اجتماعی بالایی برخورد‌ار هستند‌ و علاوه بر این خانواد‌ه حمایت مالی می‌شوند‌.حتی د‌ر موارد‌ زنان تحصیلکرد‌ه از همسران خود‌ مهریه د‌ریافت نمی کنند‌ تا بتواند‌ حق طلاق د‌اشته باشند‌.

منبع: روزنامه قانون

تیر
۷
۱۳۹۴
خشونت اقتصادی علیه زنان
تیر ۷ ۱۳۹۴
این سو و آن سو خبر
۰
, , , , , ,
fff
image_pdfimage_print

محبوبه شعاعی

«طرح استخدام نیمه وقت زنان برای افرادی که از زمان تصویب این طرح به بعد می‌خواهند در شرکت یا سازمانی استخدام شوند الزامی است.» بیان این جمله از زبان سید بهلول حسینی، عضو کمیسیون عمران مجلس کافی بود تا دوباره این حس در جامعه ایجاد شود که تبعیض و اجحافی جدید در حقوق زنان در حال شکل‌گیری است. طرحی که به گفته نماینده مطرح‌کننده‌اش قرار است سه خصوصیت داشته باشد؛ «اشتغال زنان تحصیلکرده و جویای کار، تقویت بنیان خانواده و کمک به اقتصاد خانوار» اما چیزی جز محدود کردن هرچه بیشتر زنان نخواهد بود. حتی به گفته «توران ولی‌مراد» فعال حقوق زنان، یک خشونت اجتماعی و اقتصادی علیه زنان است. جالب اینکه حتی زنان مجلس هم با این طرح مخالف هستند به طوری که فاطمه رهبر، رئیس فراکسیون زنان مجلس به «قانون» گفت: «ما مخالف صددرصد این طرح هستیم و اجازه نمی‌دهیم تصویب شود.»

استخدام نیمه‌وقت زنان اجباری می‌شود؟

این جمله‌ها را بخوانید و خودتان قضاوت کنید: «فعالیت بیش از اندازه بیرون از منزل روحیه زنان را فرسوده و آزرده می‌سازد، از این‌رو با نیمه‌وقت شدن اشتغال زنان از ظرفیت قابل‌توجه آنها در امور خانواده استفاده می‌شود. در طرح استخدام نیمه‌وقت زنان قید شده است که فعالیت زنان براساس روزهای کاری کم شود نه اینکه تقسیم کار در شیفت صبح و عصر انجام گیرد. طرح استخدام نیمه‌وقت زنان برای افرادی که از زمان تصویب این طرح به بعد می‌خواهند در شرکت یا سازمانی استخدام شوند الزامی است، ولی در خصوص زنانی که قبلا استخدام شده‌اند، می‌تواند اختیاری باشد. فعالیت نیمه‌وقت زنان نه تنها نشاط اجتماعی حاصل از کار را از زنان دریغ نمی‌کند، بلکه آرامش توأم با نشاط اجتماعی را برای زنان رقم می‌زند.» اینها صحبت‌های مردسالارانه در دوره مشروطه نیست. اینها صحبت‌های «سید بهلول حسینی» نماینده مجلس نهم در سال ۱۳۹۴ است! کسی که معتقد است با گرفتن یک حق قانونی از خانم‌ها، می‌شود داد سخن درباره نشاط و شادابی‌شان سر داد. زنانی که این روزها پا به پای مردان در عرصه‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی حضور دارند، ماندن در پستو را نمی‌خواهند. پس نمی‌توان به بهانه قاقالی‌لی، آنها را از رفتن به کارخانه شکلات‌سازی منع کرد!

خشونت اجتماعی و اقتصادی علیه زنان

وقتی ماجرای حضور این طرح در مجلس و بررسی آن توسط نماینده‌ها منتشر شد، سراغ یک فعال حقوق زنان رفتیم تا ببینیم اگر این طرح تصویب شود، چه اتفاقی ممکن است در جامعه رخ دهد. توران ولی‌مراد عضو شورای مرکزی جامعه زینب و فعال حقوق زنان درباره اینکه این طرح توسط یکی از نماینده‌ها مطرح شده‌است، به «قانون» می‌گوید: «هنوز نمی‌دانم واقعا به مجلس آمده یا نه. اما متاسفانه در کشور ما سلیقه‌های شخصی وارد سیستم سیاسی و تصمیم‌گیری می‌شود. به جای اینکه بر مدار قانون حرکت کنیم، سلیقه‌ها را سرلوحه قرار می‌دهیم.» به گفته این فعال حقوق زنان، طرح کار نیمه‌وقت قبلا هم وجود داشته اما نه فقط برای زنان، بلکه برای همه آنهایی که به هردلیل نمی‌توانستند کار تمام وقت داشته باشند؛ طرحی که دو دهه پیش تصویب شد اما کسی از آن تبعیت نکرد. او درباره اینکه چرا چنین طرح‌‌هایی اصلا مطرح می‌شوند، می‌گوید: « در حوزه زنان و خانواده با یک اشکال جدی روبه‌رو هستیم. ما در این حوزه تعریف وضع ایده‌آل را نداریم. یعنی تعریفی از اینکه  نقش، جایگاه و هویت زن چیست، نداریم. اصلا نمی‌دانیم زن چیست! با انقلاب تعریفی به صحنه آمد که زن را انسانی دارای حق انتخاب، با اختیار، تاثیرگذار، تصمیم‌گیر و تصمیم‌ساز معرفی کرد. تا امروز هم زنان این تعریف را حفظ کرده‌اند منتها مشکل این است که جریان‌های فکری دیگری هم وجود دارند. آنهایی که تا قبل از انقلاب به این تعریف از زن اعتقاد نداشتند، الان با امتیازهایی که از انقلاب گرفته‌اند، رشد کرده و در مناصب مهم حضور دارند و به جای رفع تبعیض علیه زنان، خشونت‌هایی مثل این طرح را مطرح می‌کنند. این طرح خشونت اجتماعی وا قتصادی علیه زنان است.»

فراکسیون زنان مخالف صددرصد

فارغ از صحبت‌های فعال حقوق زنان، باید دید چقدر این طرح جدی است و اینکه حسینی گفته بود اکثر نمایندگان مجلس با آن موافق هستند، چقدر صحت دارد. رئیس فراکسیون زنان مجلس بهترین فرد برای بررسی این موضوع است. فاطمه رهبر به «قانون» می‌گوید: «آقای حسینی نظر شخصی خودش را گفته و ما خانم‌های مجلس مخالف صددرصد این طرح هستیم.» به گفته رهبر این طرح مغایرت فاحش با قانون اساسی کشور دارد: «اصول ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی، صراحتا اشاره می‌کند به اینکه زن و مرد در برابر قانون مساوی هستند. بنابراین اگر ما طرحی ارائه کنیم که مقابله با  این اصول باشد (که حقوق آحاد مردم را به صورت مشابه مشخص کرده)، پرواضح است که پذیرفته نیست. هر طرحی که با نگرش تبعیض مطرح شود قطعا اگر ناخواسته در مجلس شورای اسلامی هم به تصویب برسد در شورای نگهبان به دلیل مغایرت با قانون اساسی و اصول آن، رد می‌شود.» به گفته این نماینده مجلس، این طرح از سال گذشته توسط حسینی مطرح بوده ولی از نظر زنان مجلس اجباری است که کار خانم‌ها را نیمه‌وقت می‌کند: «به نظر ما اجباری است که خانم‌ها به دلیل به دست آوردن شغل، به هرشکلی مجبور به قبول چنین وضعیتی شوند و این زیر سوال رفتن حق قانونی خانم‌ها است. دستگاه‌های متولی که وظیفه‌شان ایجاد شغل مناسب برای آحاد مردم است باید ترتیبی ایجاد کنند که ما بتوانیم برای اقشار مختلف، شغل داشته باشیم تا در یک فضای عادلانه و عرصه مساوی، مرد و زن بتوانند به کار بپردازند. بنابراین ما مخالف صددرصد مطرح شدن چنین طرحی هستیم.»

این طرح به نتیجه نمی‌رسد

ولی‌مراد نیز موافق فاطمه رهبر بوده و معتقد است این طرح به سرانجامی نمی‌رسد: «امتیاز و رهاوردی که انقلاب برای زنان داشت، اعتماد به نفس بالا و حضورشان در صحنه بود. تا الان هم زنان خودشان این بار را به دوش کشیده و آن را حفظ کرده‌اند. قبل از نگرش انقلاب دو تعریف از زن داشتیم که هر دو نگاه ابزاری به زن بود. یک نگاه، زن را ملعبه می‌دانست و دیگری به اسم اسلام، او را محدود و محصور و در اختیار مرد قرار می‌داد. این رهاورد انقلاب برای زنان رو به جلو است. آن اعتماد به نفسی که زنان به دست آورده‌اند و آن حضور حداکثری در صحنه را به راحتی از دست نمی‌دهند.»

منبع: روزنامه قانون

آبان
۱۲
۱۳۹۳
ادراک از بدن و تجربه های اجتماعی
آبان ۱۲ ۱۳۹۳
خشونت خانگی و اجتماع
۰
, , , , , , , ,
image_pdfimage_print

Alan

عکس: Alan

مژگان میر اشرافی – مددکار اجتماعی 

« غزال ۱۶ ساله، به همراه مادر برای مشاوره آمده است. ظاهرش عجیب به نظر می رسد. موهایش را به طور غیر معمولی از زیر روسری بسته است و آرایش بسیار غلیظی دارد. مادر از رفتارهای غزال به تنگ آمده و می گوید که غزال از کلاه گیس با رنگ های متفاوت استفاده می کند، برخلاف قوانین خانواده آرایش غلیظ  کرده و مدت زیادی را خارج از خانه سپری می کند. مادر می گوید: غزال روزی ۳ مرتبه حمام می رود و به شدت بدنش را می شوید و به تازگی رفتارهای وسواس گونه اش نسبت به ظاهر بدن و قیافه اش شدت پیدا کرده است. او از پدرش خواسته تا بینی و چانه اش را جراحی زیبایی کند و حتی حاضر نیست که تا ۱۸سالگی  برای عمل جراحی صبر کند. در هیچیک از مهمانی های فامیل شرکت نمی کند و هیچ دوست صمیمی ندارد.»

تصور و ادراک افراد از بدنشان، از تجربه های اجتماعی، به خصوص از هنجارها و ارزش های گروه هایی که به آن تعلق دارند، تاثیر می پذیرد. یکی از پیامدهای روانی  تصویر منفی فرد از خود عبارت است از اشتغال ذهنی فرد به ظاهر خود و تلاش در جهت تغییر در چهره به وسیله جراحی های زیبایی و یا تلاش برای بهبود تصویر ظاهری خود از طریق رژیم های غذایی، تمرین های سنگین ورزشی. بسیاری از پژوهش ها نشان می دهند که بیشترین اشتغال ذهنی در میان جوانان مربوط به پوست، مو، بینی، چشم ها و فک و چانه است، اما اشتغال ذهنی ممکن است به طور هم زمان مربوط به چندین قسمت بدن باشد.

نارضایتی از تصویر ظاهری بدن پیامدهایی مانند اضطراب، افسردگی، انزوای اجتماعی، اختلالات روانی، تضعیف خود پنداره و عزت نفس را درپی دارد. فشارهای هنجاری که از سوی جامعه و به ویژه افراد بسیار نزدیک و رسانه ها به  افراد و  به خصوص به دختران جوان تحمیل می شود بر تصویر آن ها از ظاهر و بدن خودشان تاثیر می گذارد و این تصویر نامطلوب، رابطه مستقیمی با خودپنداره منفی آنان از خود دارد.

« غزال می گوید از زمانی که به یاد می آورد از کودکی  به او گفته اند که چقدر قیافه اش با خواهر بزرگترش فرق دارد. پسر ها و دختر های فامیل از کودکی او را کلاه قرمزی خطاب می کرده اند و یا اینکه به او گفته اند: “قبل از اینکه خودش وارد اتاق شود دماغش می آید.” به او در خانواده گفته اند نمی دانند که او به چه کسی رفته است چرا که زشت ترین نوه خانواده است. غزال می گوید همواره در مدرسه نیز از طرف همکلاسی هایش به خاطر ظاهرش مورد تمسخر قرار گرفته ، حتی یک بار که به دفتر مدیریت مدرسه برای شکایت رفته، شنیده که یکی از معلمین به معاون مدرسه در مورد او گفته که دختر بیچاره خیلی زشت است.»

افرادی که هر روز و به طور مستمر با شخص در تماس می باشند، مانند افراد خانواده، مدرسه و دوستان؛ بیشترین تاثیر را برروی افکار، احساسات، نگرش و باورهای او نسبت به خودش دارند. این تاثیردر جوانان و به خصوص در  نوجوانان ازقوت بیشتری برخوردار است. شنیدن نظرات منفی و رفتارهای تمسخر آمیز از سوی اطرافیان رابطه مستقیمی با تضعیف خود پنداره نوجوان دارد و به شدت عزت نفس او را مورد حمله قرار می دهد و در نتیجه  موجب شکل گیری نگرش منفی او نسبت به خود می شود. به این صورت که نوجوان احساس می کند، به دلیل ظاهرش در میان اطرافیان جایگاهی ندارد و احساس کمبود می کند. چرا که همواره مورد انتقاد، آزار، تمسخر و یا حتی دلسوزی بی مورد قرار گرفته است. به علاوه این تمسخرها و انتقادات به تدریج در نوجوان تبدیل به یک نکوهش گر دورنی می گردند. این نکوهش گر همواره به صورت صدایی از درون به دنبال یافتن  نقص و ایراد و سرزنش از خود است. شنیدن این ندای درون عزت نفس نوجوان و خود پنداره او را دچار مشکل می کند. چنانچه نوجوان را بسوی افسردگی، رفتار و تفکرات وسواسی و در بسیاری از موارد انزوای اجتماعی سوق می دهد.

عزت نفس و اعتماد به نفس عواملی هستند که می توانند فرد را از بسیاری از آسیب های روان شناختی در امان نگه دارند. به این دلیل که کمبود اعتماد به نفس در شخص قدرت او را در رویارویی با جامعه و پیچیدگی های زندگی اجتماعی تضیف می کند. در این حال شخص دچار سردرگمی می شود و در نتیجه با  مشکلات روان شناختی  بسیاری روبرو می گردد.

متاسفانه امروزه بیشتر کشورهای جهان با این پدیده مواجه هستند که ظاهر و زیبایی تبدیل به یکی ازمهمترین معیارها برای ارزش گذاری افراد شده است. در این میان ایران را می توان به عنوان یکی از این کشور ها نام برد. بررسی آمار جراحی های زیبایی می تواند گواه خوبی بر این مدعا باشد که ظاهر و زیبایی افراد تا چه حد در این کشور به یک ارزش تبدیل شده است. طبیعتا زنان و دختران جوان که تاثیر پذیرترین قشر از این پدیده نابهنجار اجتماعی هستند، به طور وسواس گونه ای به دنبال هرچه زیباتر شدن صورتشان برای تایید از طرف اجتماع می باشند. چنانچه ظاهرشان سایر خصوصیات انسانی و دیگر ابعاد شخصیتی آنها را درسایه ای فرو برده است و حتی می توان گفت که تحت تاثیر خود قرار داده است. این در حالی است که با کمرنگ شدن ارزش های راستین و والای انسانی کم کم جامعه دچار خلاء الگو های رفتاری درست می شود و افراد جامعه با خطر آسیب سلامت روانی، کاهش امنیت های اجتماعی، سستی روابط صحیح انسانی و بنیان خانواده مواجه می گردند.

درحالی که نوجوانان یکی از آسیب پذیرترین قشر اجتماع در ارتباط با این پدیده محسوب می شوند، مددکاران اجتماعی و مشاورین مدارس می توانند نقش بسیار مهمی را در حل این معضل اجتماعی ایفا کنند. به این شکل که مددکاران و مشاوران مدارس می توانند احساس پذیرش خود و عزت نفس را در نوجوانان تقویت کنند. این اقدام می تواند به عنوان رویکردی پیشگیرانه و حتی درمانی موثر باشد. در هنگامی که احساس نارضایتی از ظاهر در نوجوان آغاز شده، در واقع  قبل از آنکه این احساس به یک اختلال جدی تبدیل شود، مددکار اجتماعی یا مشاور می تواند با  تشخیص صحیح و به موقع در جهت پیشگیری و درمان مداخله مناسب را انجام دهد.

به عنوان مثال در بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا، مددکاران اجتماعی در مدارس با ایجاد یک رابطه نزدیک و حرفه ای با دانش آموزان نقش اساسی را در شناخت و ارزیابی مشکلات، ارائه مداخلات حرفه ای و درمانی به موقع و در نهایت اقدام به ارجاع فرد به کلینیک های روان درمانی – روانپزشکی و پیگیری های لازم برای آن می کنند.

با این وجود، اصلی ترین اقدام یک مشاور و مددکار در مدارس به منظور ارتقاء پذیرش خود و بالا بردن عزت نفس، افزایش آگاهی در مورد نگرش سالم به خود است. یکی از بهترین و تاثیرگذارترین این اقدام ها، رویکرد اجتماع محور و تشکیل گروه های آموزشی و حمایتی در مدرسه است.

در این میان نکات و موارد ضروری موجود هستند که بهتر است مددکاران و درمان گران درحین اقدامات درمانی و  برنامه های آموزشی به نوجوانان وکلیه افراد جامعه آموزش بدهند. این نکات عبارتند از:

  • بسیاری از مردم براین باورند که تغییر در چهره شان موجب آن می شود که احساس خوبی نسبت به خود داشته باشند. اما مهم ترین چیزی که شما نیاز دارید این است که در نگرش خود نسبت به ظاهر و قیافه تان تغییر ایجاد کنید.
  •  یاد بگیرید که شما یک انسان منحصر به فرد هستید و ظاهر و بدن شما بدون درنظر گرفتن استاندارهای زیبایی که از طریق دیگران به شما دیکته می شود، منحصر به فرد است.
  •  صرف نظر از ظاهرتان، شما انسانی با توانایی ها، استعداد ها و موفقیت های خود هستید. آنها را لیست کنید و هر روز یک مورد به لیست تان اضافه کنید.
  •  به طور منطقی و واقع بینانه  قسمت هایی از بدن و یا ظاهر خود را که می توانید تغییردهید، شناسایی کنید. در واقع هیچ انسانی بدون عیب نیست. حتی بسیاری از هنرپیشه ها و ستاره های سینما نیز بسیاری از خصوصیات ظاهری خود را نمی توانند تغییر دهند و آنها را می پذیرند مانند قد و یا سایز پاهایشان. همیشه به خودتان این را یادآوری کنید که انسان های واقعی کامل و بدون عیب نیستند و انسان های بدون عیب ظاهری معمولا واقعی نیستند.
  • سعی کنید نظرات منفی دیگران نسبت به خود را نشنیده بگیرید و خود را براساس استانداردهای منطقی قضاوت کنید. به این فکر کنید که انسان ها چیزی بیش از ظاهرشان هستند و به صورت مستمر تغییر می کنند. سعی کنید برروی  خصوصیت های منحصر به فرد و جالب خود تمرکز کنید.
  • عزت نفس به معنای احساس ارزشمندی و مورد قدردانی، عشق و پذیرش از طرف خود و دیگران قرار گرفتن است؛ افراد دارای عزت نفس بالا، در مورد خودشان احساس خوبی دارند، ارزش خودشان را درک می کنند و به توانایی ها، مهارت ها و هنرهایشان افتخار می کنند. تلاش کنید عزت نفس خود را با دادن بازخوردهای مثبت به خود ارتقاء دهید. مثل اینکه لبخند زیبایی دارید و یا فردی با ارزش، با قابلیت، دوست داشتنی، پذیرفتنی و مهم هستید.

در واقع  مواردی که در بالا ذکر شد هیچ کدام نکات جدید و تازه ابداعی نیستند. بلکه همگی حقایقی هستند که درتلاطم امواج ارزش های بی ارزش جدید اجتماع امروز و ایده آل های کاذب ظاهری گم شده اند. به این امید که با آگاه سازی ها و آموزش های به موقع و مناسب, جامعه امروز از خواب بیدار گردد و دوباره انسان را با میزان انسانیتش ارزیابی کند.

منابع:

  • Improving the body Image ,Eating Attitudes, and Behaviors of young Male and Female. Adolescents: Anew educational approach that focuses on Self-Esttem. Jennifer A.O Dea and Suzanne Abraham. University of Syney,Australia.
  •  Social Work in Schools: Principles and Practice ,Linda Openshaw
  • Building Self –Esteem , A slef –Help Guide

, http://store.samhsa.gov/shin/content/SMA-3715/SMA-3715.pdf

  • Combating Eating Diosrders By Addressing Body Image Issues in Schools,

http://www.winona.edu/counseloreducation/media/school_counseling_and_body_image_-_spring_2014_capstone.pdf