صفحه اصلی  »  تجاوز زناشویی
image_pdfimage_print
تیر
۶
تجاوز زناشویی و لزوم بازنگری در قوانین
خشونت خانگی و حقوق
۰
, ,
Fearful rape victim man holding her arm black background
image_pdfimage_print

Photo: Kasia Bialasiewicz/bigstockphoto.com

موسی برزین – پژوهشگر حقوق

اجبار به رابطه زناشویی یکی از موضوعاتی است که در چند سال اخیر مورد توجه کنشگران حوزه خشونت خانگی قرار گرفته است. این کنشگران معتقدند شوهر به هیچ‌ وجه نمی‌تواند همسر خود را مجبور به هم‌خوابگی با خود کند، زیرا اجبار به رابطه جنسی حتی از سوی شوهر برخلاف آزادی بدن زن بوده و این نوعی تجاوز است. در برخی از کشورهای توسعه‌یافته غربی این اجبار جرم‌انگاری شده و با ضمانت اجراهای کیفری و مدنی همراه است.

«سابقه قانونگذاری و جرم انگاشتن «تجاوز در بستر زناشویی» به دهه هفتاد میلادی بر می‌گردد. سال ۱۹۷۵ برای اولین بار قانون ممنوعیت تجاوز زناشویی در ایالت داکوتای جنوبی در آمریکا تصویب شد. پیش از این بر اساس آموزه‌های دین مسیحیت شوهر به دلیل وادار کردن همسر قانونی خود به برقراری رابطه جنسی مقصر شناخته نمی‌شد، زیرا فرض بر آن بود که زن و مرد با عقد ازدواج بر مقاربت جنسی توافق کرده‌اند. سال ۱۹۹۳ میلادی هر ۵۰ ایالت آمریکا تجاوز زناشویی را جرم دانستند. سال ۲۰۰۶ دبیر‌کل سازمان ملل از پیگرد قانونی تجاوز زناشویی در ۱۰۴ کشور خبر داد».(۱)

ماهیت ازدواج در فقه اسلامی

حقوق ایران در مسائل زناشویی ریشه در فقه اسلامی دارد. اسلام ماهیت ازدواج را به شکل نوعی معامله می‌بیند که در آن، زن در قبال در اختیار قرار دادن خود به مرد مالی را به عنوان مهریه و نفقه دریافت می‌کند. در رابطه ازدواج، مفهوم تمکین به معنای وظیفه زن در تامین نیاز جنسی مرد است. بر اساس موازین اسلامی زن باید هر وقت که مرد بخواهد آماده رابطه جنسی با شوهرش باشد. از سوی دیگر آن مرد موظف به پرداخت مهریه و مخارج زندگی زن است.

نکاح بدون وجود یک رابطه جنسی و بدون پیش‌بینی مهریه امکان‌پذیر نیست. در خطبه عقدی که بین زن و مرد خوانده می‌شود، زن جملات ایجابی به کار برده و مرد  آن را قبول می‌کند. زن بیان می‌کند که خودم را  در برابر مبلغ معین مهریه به عقد تو در می‌آورم و مرد  می‌گوید قبول می‌کنم. از نظر بیشتر فقیهان اسلامی وجود رابطه جنسی ضرورت ذات عقد است. یعنی هدف اصلی از عقد ازدواج رابطه جنسی بین زن و مرد است تا جایی که اگر دو طرف شرط کنند که رابطه جنسی بین زن و شوهر وجود نداشته باشد، هم این شرط باطل است و هم عقد نکاح باطل می‌شود.

شرط عدم وجود مهریه نیز امکان‌پذیر نیست. گرچه این شرط خود باطل است اما عقد نکاح را باطل نمی کند. اما به هر حال مهریه ضروری عقد نکاح است. البته زن می‌تواند تا قبل از دریافت مهریه از رابطه جنسی با مرد پرهیز کرده و به اصطلاح از حق حبس استفاده کند. در قرآن نیز مقرراتی در مورد شیوه تنبیه زن در صورت تمکین نکردن و حاضر نشدن به رابطه جنسی آمده است.(۲)

موارد بالا نشان می‌دهد که در فقه اسلامی هم‌خوابگی با شوهر یکی از وظایف زن است و زن نمی‌تواند به خواست خود از آن خودداری کند. شوهر هم  در برابر این وظیفه زن باید هزینه زندگی همسر خود را پرداخت کند. به همین دلیل اگر در قوانین ایران زنی حاضر به هم‌خوابگی با شوهر خود نشود، ناشزه یعنی نافرمان محسوب شده و نفقه او ساقط خواهد شد. همچنین مرد می‌تواند با مراجعه به دادگاه تقاضای الزام زن به تمکین را ارائه دهد و اگر الزام میسر نشد می‌تواند اجازه ازدواج دوم را از دادگاه بگیرد.

تجاوز در بستر زناشویی

 بررسی این مقررات نشان می‌دهد که حقوق ایران معتقد به موضوعی به عنوان اجبار به رابطه جنسی و یا تجاوز زناشویی در رابطه بین زن و شوهر نیست. هیچ حمایت مدنی و کیفری از زنی که بدون وجود مشکلی خواهان ارتباط جنسی با شوهر خود نیست وجود ندارد.  گرچه برخی از حقوقدانان معتقدند که با استفاده از ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی می‌توان گفت در صورتی که اجبار شوهر به رابطه جنسی سبب ضرر بدنی یا شرافتی برای زن شود، زن می‌تواند خانه مشترک را ترک کرده و در مسکن دیگری سکونت کند. اما این ماده شامل مواردی که وظایف زن شمرده می‌شود را در برنمی‌گیرد. بر اساس مطالب گفته شده اطاعت از شوهر برای برقراری رابطه جنسی از وظایف زن است و زن نمی‌تواند برای فرار از انجام وظیفه به ماده ۱۱۱۵ استناد کند. البته اگر مرد خواهان رابطه جنسی نامتعارف و خشن باشد زن می‌تواند از انجام آن خودداری کند.  اما یک رابطه معمولی و متعارف شامل ماده مذکور نخواهد شد.

مقررات مورد اشاره می‌تواند زمینه‌ساز خشونت خانگی علیه زن شود. سن ازدواج در ایران بسیار پایین است و آمار ازدواج کودکان دختر در ایران بالا است. از سوی دیگر با توجه به شرایط فرهنگی جامعه ایران به خصوص در مناطق سنتی تر در‌می‌بینیم که تحمیل رابطه جنسی ناخواسته به زن می‌تواند موجب اثرات جبران‌ناپذیری شود. دختری که در سن پایین بدون رضایت خود به ازدواج مردی در آمده است و یا زنی که پشتوانه اقتصادی ندارد و نمی‌تواند به تنهایی هزینه زندگی را تامین کند، در نهایت مجبور می‌شود به این رابطه تن دهد و این پیامدهای روحی و روانی بسیاری ایجاد می‌کند.

بنا بر این لازم است قوانین موجود بازنگری شود. قانون باید سیاست‌های حمایتی از زنانی که قربانی خشونت شده‌اند و نمی‌خواهند در کنار شوهر خود زندگی کنند را پیش بینی کند.  همچنین وظیفه زن مبنی بر تمکین خاص از شوهر در برابر نفقه را حذف کند.

البته در ممنوعیت تجاوز زناشویی باید دقت کرد که پرهیز همیشگی از رابطه جنسی با همسر آثار منفی به همراه خواهد داشت. زندگی زناشویی بدون وجود هیچ‌گونه رابطه جنسی شاید معنا و مفهوم چندانی نداشته باشد. به همین دلیل اگر یک طرف  هیچ‌گاه حاضر به رابطه جنسی با دیگری نباشد، قانون باید برنامه‌ای برای حمایت از زوج دیگر پیش‌بینی کند.  در وضعیت فعلی حقوق ایران نمی‌توان بدون تغییر دیگر مقررات تنها وظیفه زن مبنی بر تمکین خاص از شوهر را به طور کلی حذف کرد. اگر بخواهیم مساله ممنوعیت تجاوز زناشویی را وارد قانون کنیم باید در برخی مقررات دیگر هم تغییراتی داد.

…………………

 

خرداد
۴
تجاوز در بستر زناشویی
پادکست
۰
, , , , ,
image_pdfimage_print

«تجاوز در بستر زناشویی» چیست؟ رابطه جنسی نابرابر چه تاثیراتی بر زندگی زناشویی دارد؟ پیشینه قانون‌گذاری تجاوز در بستر زناشویی در جامعه بین‌المللی چیست؟ و چرا قوانین ایران در این خصوص سکوت کرده است؟ در این پادکست دکتر میترا بابک، متخصص و مشاور روان‌کاوی و دکتر لیلا علی‌اکرمی، حقوق‌دان و وکیل دادگستری به پرسش‌های از این دست پاسخ داده‌اند.

اردیبهشت
۹
قوانینی که خود زمینه‌ساز خشونت‌اند
پادکست
۰
, , , , ,
image_pdfimage_print

زنان در ایران نه تنها در خانواده مورد خشونت خانگی و تبعیض و سایر اشکال نابرابری‌اند، بل‌که در هنگام دادخواهی نیز با خشونت ساختاری سیستم قضایی و حقوقی رو‌به‌رو می‌شوند. یکی از انواع خشونت‌هایی که در ایران از طرف جامعه حقوقی کم‌تر مورد بحث قرارگرفته، موضوع «تجاوز در بستر زناشویی» است؛ خشونتی که در روابط زناشویی اتفاق می‌افتد و در سیستم‌های مدرن حقوقی دنیا مجازات کیفری دارد.

اردیبهشت
۷
خشونت و تجاوز جنسی در پناه قانون
پادکست
۰
, , , ,
image_pdfimage_print

اصولا مطرح کردن موضوع تجاوز در بستر زناشویی در بسیاری از جوامع هنوز تابو و یا حتی ناشناخته است. بنابراین حمایت قانون از این مسئله در جوامع سنتی لااقل به خاطر همین یک دلیل، یعنی تابو بودن، از اهمیت بیش‌تری برخوردار است.

علی‌رغم اقدامات صورت گرفته در سطح بین‌المللی هنوز مسئله تجاوز در بستر زناشویی توجه کافی همه کشورهای عضو سازمان ملل متحد را به خود جلب نکرده است. ایران نیز از جمله کشورهایی است که چه در زمینه فرهنگ‌سازی و چه در حوزه قانون‌گذاری و حمایتی، اقدامی انجام نداده است.

فروردین
۲۳
تجاوز در بستر زناشویی و سکوت قانون
این سو و آن سو خبر
۰
, , , , , ,
KhanehAmn_Timeline_Roundtable_1
image_pdfimage_print

«تجاوز در بستر زناشویی» چیست؟ رابطه جنسی نابرابر چه تاثیراتی بر زندگی زناشویی دارد؟ پیشینه قانون‌گذاری تجاوز در بستر زناشویی در جامعه بین‌المللی چیست؟ و چرا قوانین ایران در این خصوص سکوت کرده است؟

با ما در میزگرد خانه امن همراه شوید و پرسش‌ها و نظرات خود را در خصوص تجاوز در بستر زناشویی با سخنرانان این میزگرد در میان بگذارید.

از اینجا ثبت نام کنید.

 

«تجاوز در بستر زناشویی» یکی از انواع خشونت‌هایی که در ایران کم‌تر مورد بحث قرار گرفته است. در بسیاری از کشورها مرد نمی‌تواند بدون رضایت زن با او رابطه جنسی برقرار کند و اگر این اتفاق علی‌رغم مخالفت او رخ دهد عمل مرد تجاوز محسوب می‌شود و دارای مجازات کیفری است. به دلیل اهمیت این موضوع، خانه امن میزگرد آنلاینی را روز سه‌شنبه ۲۴ فروردین (۱۲ آوریل) ساعت ۸ شب به وقت تهران با حضور دکتر میترا بابک، متخصص و مشاور روان‌کاوی و دکتر لیلا علی‌اکرمی، حقوق‌دان و وکیل دادگستری برگزار می‌کند.

فروردین
۱۸
تجاوز در بستر زناشویی و سکوت قانون
این سو و آن سو خبر
۰
, , , , , , ,
Close up of couple's feet while relaxing in their bed at home
image_pdfimage_print

Photo: Wavebreak Media Ltd/Bigstock.com

«تجاوز در بستر زناشویی» چیست؟ رابطه جنسی نابرابر چه تاثیراتی بر زندگی زناشویی دارد؟ پیشینه قانون‌گذاری تجاوز در بستر زناشویی در جامعه بین‌المللی چیست؟ و چرا قوانین ایران در این خصوص سکوت کرده است؟

با ما در میزگرد خانه امن همراه شوید و پرسش‌ها و نظرات خود را در خصوص تجاوز در بستر زناشویی با سخنرانان این میزگرد در میان بگذارید.

از اینجا ثبت نام کنید.

«تجاوز در بستر زناشویی» یکی از انواع خشونت‌هایی که در ایران کم‌تر مورد بحث قرار گرفته است. در بسیاری از کشورها مرد نمی‌تواند بدون رضایت زن با او رابطه جنسی برقرار کند و اگر این اتفاق علی‌رغم مخالفت او رخ دهد عمل مرد تجاوز محسوب می‌شود و دارای مجازات کیفری است. به دلیل اهمیت این موضوع، خانه امن میزگرد آنلاینی را روز سه‌شنبه ۲۴ فروردین (۱۲ آوریل) ساعت ۸ شب به وقت تهران با حضور دکتر میترا بابک، متخصص و مشاور روان‌کاوی و دکتر لیلا علی‌اکرمی، حقوق‌دان و وکیل دادگستری برگزار می‌کند.