صفحه اصلی  »  ازدواج در اسلام
image_pdfimage_print
بهمن
۲۹
۱۳۹۳
قوانین اجتماعی و خانوادگی در اسلام
بهمن ۲۹ ۱۳۹۳
خشونت خانگی و اجتماع
۰
, , , ,
image_pdfimage_print

IMG15584260

عکس: جم نیوز

سنن و قوانین اسلام

ترجمه فرخ نیک‌مرام

۱٫ قوانین مربوط به ازدواج در اسلام 

ازدواج در اسلام مراسمی الهی نیست، بلکه قرار دادی است که بین مرد و زنش بسته می‌شود. قرآن از آن به عنوان «میثاق» یا پیوند نام می‌برد (نسا ۴٫۴). ازدواج اسلامی یا «نکاح» مراسمی است که به وسیله یک «قاضی» محلی اداره می‌شود. در بسیاری موارد تنها داماد به همراه نماینده‌ای از سوی خانواده عروس و دو شاهد در مراسم حظور دارند و رضایت خود را از انجام این ازدواج ابراز می‌دارند. سپس قاضی اعلام می‌کند که آن قرارداد معتبر است.

بعد از آن شوهر به زنش می‌پیوندد و با هم در میهمانی «ولیمه» و شام شرکت می‌کنند. در جوامع اسلامی مدرن که غربی‌تر شده‌اند، شوهر اجازه دارد خود، زن خود را برگزیند و مذاکرات بین خانواده‌ها بیشتر بر سر مراسم خواهد بود. زن حق دارد که پیشنهاد مرد را قبول نکند. در سرزمین‌های اسلامی دیگر، همین امروز‌ هم ازدواج‌ها از سوی خانواده‌ها برنامه‌ریزی می‌شوند، بدون آن که زن و شوهر پیش از قرار داد حتی یک بار یکدیگر را دیده باشند.

یک میانجی ازدواج، که معمولا یک زن سالخورده است که به خانواده دخترها دسترسی دارد معمولا استخدام می‌شود که دخترهای قابل ازدواج را پیدا کند. اولین گام‌ها توسط خانواده مرد برداشته می‌شوند. اگر این حس وجود داشته باشد که خانواده‌ها از نظر اجتماعی با یکدیگر هم خوانی دارند، این سنت وجود دارد که از دوستی خواهش کنند تا با پدر دختر گفتگو کند. پس از این‌ها، مذاکره با اشتیاق  انجام می‌گیرد.

(تریتون، اسلام، ص. ۱۳۱)

یک بار دیگر باید گفت که سنن در بخش‌های مختلف دنیای اسلام تفاوت دارند. شوهر همچنین باید در هنگام ازدواج به همسر خود مهریه بدهد (نسا ۴٫۴). میران مشخصی برای مهریه مشخص نشده‌ است. خانواده‌ها با یکدیگر بر سر این میزان توافق می‌کند. در صورت اطلاق، مرد نمی‌تواند مهریه را پس بخواهد.

و اگر خواستید زنی را به جای زن دیگری به همسری بگیرید، حتی اگر به این زن گنجی به عنوان مهریه بدهید، آن را پس نگیرید. آیا می‌توان آن را با تهمت و اعمال غلط پس گرفت؟ (نسا ۴٫۲۰)

بر اساس قرآن، مسلمانان اجازه دارند با سایر مسلمانان ازدواج کنند ولی ازدواجشان با دخترانی که خانواده‌شان بت پرست هستند مجاز نیست؛ مگر آن که به اسلام ایمان بیاورند. (البقره ۲٫۲۲۱)

اما ازدواج آنان با زنان اهل کتاب مجاز است. اهل کتاب به معنای یهودی‌ها، مسیحی‌ها یا هر دین دیگری می‌شود که پیرو کتاب آسمانی مدون شناخته شده باشند. (سوره المائده ۵٫۶)

پس همانطور که بیان شد که ازدواج با مردان و زنان بت پرست مجاز نیست، به صورت مشخص عنوان شد که ازدواج با افرادی که به دین‌های معین مومن هستند (اهل کتاب) مجاز است. و همانگونه که در قرآن آمده است، این قاعده تنها محدود به زنان بت پرست عرب نیست. افراد می‌توانند در سر تا سر دنیا با زنان اهل کتاب ازدواج کنند. (علی، دین اسلام، ص. ۵۰۶)

با این وجود حدیثی وجود دارد که در آن مردانی که زنان مسیحی را، پیش از مسلمان شدن، به همسری می‌گیرند مورد تمسخر قرار می‌دهد:

نافی می‌نویسد: هر بار که از ابن عمر در مورد ازدواج با یک زن مسیحی یا یهودی پرسش می‌شد، او همیشه می‌گفت: «الله به مردان اجازه داد تا با زنانی ازدواج کنند که در هنگام عبادت او به همسر خود استناد کند و هیچ چیز بهتر از استناد به همسر در هنگام دعا نیست. بعد؛ در دعا؛ زن می‌گوید که مسیح خداست، در حالی که شوهر تنها غلام الله است. «صحیح البخاری، ج ۷ ص. ۱۵۵).

در هر حال، زنان مسلمان مجاز نیستند که با مرد غیر مسلمان ازدواج کنند، این اختیار تنها به مردان مسلمان داده شده است. اگر زنی مسیحی مسلمان شود و شوهرش همچنان مسیحی بماندریال آن زن می‌تواند شوهر خود را طلاق دهد. این یکی از موارد اندکی است که در اسلام زن می‌تواند شوهر خود را طلاق دهد.

قرآن همچنین مانند انجیل، ازدواج با خانواده نزدیک را ممنوع نموده است. (النساء ۴٫۲۳) همین سوره شوهر را رئیس خانواده قرار می‌دهد و از زن می‌خواهد که در نگهداری از خانواده و غیره به مرد تمکین نماید.

مردان محافظان و نگهداران زنانند، چرا که خداوند به مردان بیشتر از زنان (قدرت) داده است و (مردان) آنان را در مایحتاج زندگی مورد حمایت قرار می‌دهند. (نسا ۴٫۳۴)

۲٫ متعه (صیقه) یا قوانین ازدواج موقت 

یکی از موارد موجود در اسلام که امروزه موجب خجالت مدافعان اسلام می‌شود، ازدواج موقت یا متعه است. این عمل در اسلام شیعه قرن‌هاست که مجاز است اما در اسلام سنی سال‌هاست که ممنوع شده است.

ازدواج موقت برای دوره‌ای محدود از سوی پیامبر مجاز بوده است. با این حال گفته می‌شود که این قانون منسوخ شده است. البته این عمل در میان شیعیان همچنان پا بر جاست. این ازدواج‌های موقت به نام «متعه» بدون شک بزرگترین لکه بر روی قانون‌گذاری اخلاقی محمد به حساب می‌آیند. (هیوز، یادداشت‌هایی بر دین محمد، ص. ۱۱۹)

قانونی کهن ظاهرا به مردانی که از خانه پدر و مادر خود خارج می‌شدند این اجازه را می‌داد که برای باب دل خودشان قرار داد ازدواج موقت بنویسند. به نظر می‌رسد که قرآن آن را مجاز می‌داند و محمد نیز آن را برای جنگجویان خود آزاد کرده بود. اما ظاهرا عمر این عمل را فساد اخلاقی می‌دانست، در حالی که شیعیان به قانونی بودن آن همچنان اعتقاد دارند. (گادفروی – دمومباینز، بنیادهای اسلامی، ص. ۱۳۳)

سنن مربوط به این مسئله مربوط به سوره مائده می‌شود که در آن آمده است که «ای کسانی که ایمان آوردید، کارهایی که مجاز است را غیر مجاز نکنید، اما افراط نکنید زیرا خدا افراط کاران را دوست ندارد» (۵٫۹۰) در این‌جا اشاره مستقیمی به متعه نشده است و آزادی‌ها ممکن است در مورد هر چیز دیگری که خدا مجاز دانسته است باشد. اما حدیث به روشنی نشان می‌دهد که محمد در ابتدا به شفافیت اجازه این کار را داده است.

سلامه، الاکوا و جابر. عبدلله گفت: «پیامبر خدا (ص) نزد من آمد و به ما اجازه داد تا قرار ازدواج موقت بگذاریم. (صحیح مسلم، ج. ۲، ص.۷۰۶).

یک حدیث دیگر که ظاهرا حدیث پیشین را کاملا زیر سوال می‌برد و اجازه ازدواج موقت را نمی‌دهد این است «رابی صبرا گفت که پدرش که از نزدیکان پیامبر خدا (ص) بود، از وی شنید که ازدواج موقت بر خلاف ازدواج معمول مجاز نیست» (صحیح مسلم ج. ۲، ص. ۷۰۷) این تفاوت را می‌توان این گونه توضیح داد که چنین ازدواج‌هایی در طول زندگی محمد مجاز بوده‌اند ولی بعدا ممنوع شدند.» به نظر این بهترین توضیح است و چنین توضیحاتی در حدیث نیز آمده است:

صبرا الجوهانی به قول پدرش، زمانی که با پبامبر خدا (ص) بود گفت به قول پیامبر :«ای مردم، من به شما اجازه ازدواج موقت را داده بودم اما الله آن را ممنوع کرده است، تا روز قیامت. پس هر کدام از شما که چنین زنانی دارید، آنان را رها کنید و آنچه به آنها داده‌اید (مهریه) را از آنان نگیرید». (صحیح مسلم ج.۲، ص.۷۰۷)

علی بن علی طلیب می‌گوید: «پیامبر خدا (ص) متعه و خوردن گوشت خر را در روز جنگ خیبر ممنوع کرد.» (موطا امام مالک ص. ۲۴۰)

پس به نظر می‌رسد که متعه در اوایل ظهور اسلام مجاز بوده است. نقل قول عمر، به گفته «گادفروید – دمومباینز» را نیز نباید نادیده گرفت. داستانی نیز وجود دارد که در دوران خلافت عمر، زنی نزد او رفت و گفت فلان مُعرّب زنی را موقتی به همسری گرفته است و حالا زن باردار است. عمر گفت «این ازدواج موقت است و اگر من قبلا آن را حرام کرده بودم، اکنون دستور سنگسارش را صادر می‌کردم» (موطا امام مال). داستان‌های این چنینی افرادی را به این فکر انداخته است که چنین ازدواج‌هایی در عربستان مجاز بوده‌اند تا زمانی که عمر این گونه از ازدواج را ممنوع کرد، اما این به نظر درست نمی‌آید. به هر حال حدیث دیگر نشان می‌دهد که محمد این عمل را تا نبرد خیبر مجاز می‌دانسته است.

۳٫ قوانین و عمل طلاق در اسلام 

در بخش‌های قبلی این کتاب خواندیم که ابو داود حدیثی را نقل کرده است که در کل به این معناست که از تمامی چیزهایی که خداوند برای مردان آزاد گذاشته است، طلاق ناراحت کننده‌تر است.

طلاق مباح است و در صورت امکان باید از آن خودداری کرد. (کلاین، دین اسلام، ص. ۱۹۱)

قرآن در دو بخش به طور مشخص در مورد طلاق صحبت می‌کند. با وجود این که قرآن طلاق را کاملا مجاز می‌داند، مانع‌هایی در سر راه آن قرار داده است. در صورت الطلاق گفته شده است:

ای پیامبر. اگر زنی را طلاق می‌دهی، او را در دوره مشخص خود طلاق بده و این دوره را با دقت حساب کن. و از خداوند بترس. و آنان را از خانه‌هایشان بیرون نکن و خود آنان نیز نباید از خانه‌شان بیرون روند، مگر این که فحشای عمومی از آنان سر زده باشد. خدا محدودیت‌هایی گذارده است. و هر کس محدودیت‌های خدا را بشکند به راستی به روح خود ظلم کرده است. تو نمی‌دانی، شاید خدا شرایط دیگری را به میان آورد. (الطلاق ۶۵٫۱)

پس طلاق در اسلام آنگونه که در مسیحیت است، گناه نیست (متی ۱۹٫ ۸-۹) اما موانع قابل توجهی دارد. باید دوره‌ای مشخص وجود داشته باشد که به آن عده گفته می‌شود، که در دوره‌های سه ماهه صورت می‌گیرد (البقره ۲٫ ۲۲۸) پیش از آن که طلاق نهایی شود. شوهر پس از آن که در سه نوبت برنامه خود را برای طلاق زن اعلام کرده باشد، باید سه ماه صبر کند تا بتواند در عمل جدا شود. زن نیز در این مدت باید در خانه بماند که مشخص شود که آیا او باردار است و یا شاید راه حلی برای مسئله پیدا شود.

طلاق روندیست که با جدایی فیزیکی شروع می‌شود و پس از پایان دوران عده به نهایت می‌رسد. این دوره باید به درستی محاسبه شود و طلاق تا پایان واقعی این دوره کامل نشده است. در این هنگام نیاز به هیچ حرکت عمومی نیست. در این دوره زن نباید از خانه شوهر خارج شود و مرد نیز نمی‌تواند او را بیرون کند، مگر این که در این دوره، زن دچار یک ننگ عمومی شود. وگرنه در ظاهر زن و مرد باید مانند گذشته با یکدیگر زندگی کند و امید داشته باشند که راه حلی برای مشکلاتشان پیدا شود، یا به گفته قرآن، الله راه جدیدی پیش رویشان بگذارد. (بل «محمد و طلاق در اسلام در قرآن» دنیای اسلامی، ج. ۲۹، ص.۶۲)

قرآن همچنین از مردان می‌خواهد که در دوران طلاق بسیار دقت کنند و زنان خود را در موقعیت مناسب و مساوی رها کنند. (البقره ۲٫۲۳۱) آن‌ها نباید آنان را آزار بدهند و زخمی کنند یا اجازه ازدواج با همسر پیشینشان را به آن‌ها ندهند. (البقره ۲٫۲۳۲). با وجود این نصایح دقیق، قرآن هیچ گونه شرایطی برای طلاق در نظر نمی‌گیرد. در هیچ کجا ذکر نمی‌شود که متارکه یا زنا باید اول صورت بگیرد یا شوهر نیاز به ارائه هیچ گونه دلیلی برای طلاق دادن دارد. سکوت قرآن در این زمینه بسیاری از اندیش گران را به این فکر  انداخته است که مرد می‌تواند هر وقت که دلش خواست زن را طلاق دهد.

با توجه به این که از مرد توضیحی برای طلاق خواسته نشده است، مرد می‌تواند به دلخواه خود زنش را طلاق دهد. چنین حقی اما به زن داده نشده است و همین مسئله به دوگانگی و بی‌عدالتی‌ انجامیده است که عواقب شدیدی در پایین آوردن مرتبه زن در اسلام داشته است. (لیوای، چارچوب اجتماعی اسلام، ص.۱۲۱)

عالمان اسلام بلافاصله از این مسئله دفاع می کنند. یکی از نویسندگان نوشته است: «تصور این که یک شوهر می‌تواند به دلخواه خود زنش را کنار بگذارد، تحریف بزرگی از قوانین طلاق در اسلام است. (علی، دین اسلام، ص.۵۵۱)

نویسنده در ادامه شرایطی را بیان می‌کند که در آن زن می‌تواند شوهر خود را طلاق دهد، مثلا زمانی که شوهر گم شده و پیدا نمی‌شود، که در آن حال باید مهریه را برگرداند، یا زمانی که زن به اسلام می‌گرود و شوهرش غیر مسلمان است.

مطالعه عادلانه و بی‌طرفانه قوانین اسلام شما را به این نتیجه می‌رساند که اگرچه مردان به هر دلیلی می‌توانند زن خود را طلاق دهند، این مسئله برای مردان هم حساس است و باید با احتیاط دست به آن زد. با این همه، قانون کلی اسلام این است که طلاق حق مرد است. قوانین حنفی بخصوص در این مورد بسیار واپس گرایانه هستند:

در این مسئله پایان دادن به ازدواج، قوانین حنفی سخت تر و واپس‌گرایانه تر از دیگران است، زیرا که آنان به زن هیچ گونه حقی برای هیچ گونه طلاقی را نمی‌دهند، چه از راه قضایی یا از هر راه دیگر. همانگونه که مانند سایر سنی‌ها، تمایل مرد برای یک تنه کنار گذاشتن زن خود را کافی دانسته‌اند، از آن هم پیشتر رفته اند و ازدواج برای مرد هیچ گونه پایبندی و رسمیتی ندارد. حتی بیان این که مرد می‌خواهد زن خود را طلاق دهد تاثیر خاصی ندارد. پس زن نه می‌تواند شوهر خود را طلاق دهد و نه می‌تواند طلاق خود را از او بگیرد مگر در زمانی که خود مرد اجازه آن (تفویض الطلاق) را به زن بدهد. زن از نظر مالی کاملا وابسته به مرد است. زن حتی اجازه طلاق از دادگاه را هم ندارد، هر چقدر هم که کتک خورده باشد و برای هر مدتی که رها شده باشد. حتی اگر زن متوجه شود که با مردی که بیماری وحشتناک و واگیرداری دارد ازدواج کرده است، نمی‌تواند طلاق بگیرد. (اندرسون تغییرات جدید در قانون شریعت ۵ ج.۴۱، ص.۲۷۱).

به طور مشخص، تنها جایی که به وضوح از طلاق صحبت می‌کند این حق را به مرد داده است و نصایحش متوجه مردان است و اسمی از زنان نمی‌رود.

قرآن یک قانون در مورد طلاق دارد که به سختی می‌توان آن را درک و توجیه کرد. این قانون در این جمله پیداست:

پس اگر یک مرد زن خود را طلاق داد (بدون برگشت) (سه طلاقه)، دیگر نمی‌تواند با آن زن ازدواج کند، مگر این که آن زن با مرد دیگری ازدواج کرده باشد و مرد دوم نیز او را طلاق داده باشد. (البقره ۲٫۲۳۰) در آیه‌های پیش از آن آمده است که مرد تنها می‌تواند دو بار با زن خود ازدواج کند و باز با او ازدواج کند. علما از این آیات به این نتیجه رسیده‌اند که تنها راه ازدواج برای بار سوم، این است که زن یک بار با مرد دیگری ازدواج کند و پس از آن با شوهر قبلی ازدواج کند. هدف این آموزه به روشنی این است که مردان نتوانند دائما زن خود را طلاق دهند، از طلاق به عنوان تهدید یا برای مشکل ایجاد کردن برای زن استفاده کنند تا زنان امنیت بیشتری داشته باشند. اما در عمل این موجب می‌شود که زن مجبور شود وارد ازدواج دیگری شود تا بتواند همان ازدواج اول را دوباره از سر بگیرد. حدیثی در این مورد، این قانون را مسخره و نگران کننده‌تر از آن می‌کند که تا به حال بود:

عایشه گفت: مردی زنش را با گفتن این که می‌خواهد او را طلاق دهد، سه بار طلاق داد. زن ازدواج دیگری کرد و او نیز او را طلاق داد. از پیامبر پرسیده‌ شد که آیا او می‌تواند با همسر اولش ازدواج کند یا خیر. پیامبر جواب داد: «خیر، او تنها در صورتی می‌تواند به شوهر اول برگردد که شوهر دوم عمل ازدواج را با او انجام داده باشد، همانگونه که شوهر اول انجام داده بود». (صحیح بخاری ج.۷، ص.۱۳۶)

در عین حال جالب است بدانید که یک مرد نباید حتما سه بار ازدواج کرده باشد و زنش را طلاق داده باشد تا چنین موقعیتی پیش آید، تنها مرد می‌تواند در طلاق اول زنش را سه طلاقه کند و برای ازدواج مجدد، زن باید با مرد دیگری ازدواج کند. یکی از دانشمندان غربی نام این را طلاق مطلق گذاشته است که در آن مرد تنها باید سه بار این کلمات را تکرار کند:« تو را طلاق دادم» و بلافاصله راه بازگشت به ازدواج بسته می‌شود، مگر این که مرد دیگری اول با زن ازدواج کند. (هیوز، یادداشت‌هایی بر دین محمد ص. ۱۲۲) به هر حال دشوار است که از شنیدن این نکته کسی جا نخورد. در واقع اینجا قانون هیچ جایی برای دوباره اندیشیدن، سوء ظن یا تاسف هر دو طرف نگذاشته است و به نظر می‌رسد که زن را وادار به انجام کاری می‌کند که مسیح آن را «زنا» می‌دانست. (متی ۵٫۳۲) دیگر مهم نیست که او تمایل دارد به همسر واقعیش باز گردد، بدون زیر پا گذاشتن رابطه صمیمانه‌ای که تنها با او تجربه کرده بود. همین در کتاب‌های دیگر حدیث نیز آمده است با این تفاوت که در صحیح المسلم (ج.۲، ص.۷۳۰) نوشته است که پیامبر گفت: «نه تا زمانی که شوهر دوم شیرینیش را مانند مرد اول نچشیده باشد»، اگرچه شوهر دوم او را طلاق داده بود. این به نظر بی عدالتی وحشتناکیست که قرار بوده است شوهر اول را تنبیه کند و جلوی این که هر روز فکر خود را تغییر دهد را بگیرد.

در بسیاری از مناطق مسلمان نشین، مثلا در شمال آفریقا، طلاق مسئله اجتماعی معمولیست. در جاهای دیگر، مثلا در مکان‌هایی که تک همسری به صورت حالت عادی ازدواج تبدیل شده است، آمار کاهش چشمگیری دارد.

۴٫ حدود – قوانین جزایی اسلام  

در سال‌های اخیر اخبار زیادی به گوش می‌رسد که در کشورهای مسلمان قوانین شرع را به کار می‌برند. این به این معناست که قوانین قرآن از این پس قوانین آن کشور است. و این به این معناست که مجازات‌های قرآنی مانند شلاق برای زنا یا بریدن دست و پا برای دزدی دوباره قابل اجرا شده‌اند. اخبار انجام این مجازات‌ها در جاهای مختلف مانند سودان، پاکستان، عربستان سعودی و غیره به گوش می‌رسد. در موریتانی دزد این حق را دارد که دستش را قبل از بریدن بی حس کنند ولی در عربستان سعودی چنین قانونی وجود ندارد. با این که این اعمال برای سایر افراد دنیا وحشیانه به حساب می‌آیند، اسلامگرایان بنیادگرا، در ذهن خود، برای اجرای فرامین قرآن همه تلاش خود را می‌کنند. با این عمل اعتبار اسلام زیر سوال می‌رود. یک نویسنده در مورد تغییرات اخیر در پاکستان نوشته است:

دزدی حالا با بریدن دست تنبیه می‌شود، زنای مسلمانان با سنگسار، مشروب خوردن با ۸۰ ضربه شلاق و غیره. قوانین اسلامی و حدود بدون هیچ کم و کاستی با فشار علما اجرا می‌شوند. و این علما حاضر به هیچ گونه سازشی با دیگران برای تطبیق اسلام با دنیای مدرن نکردند. (نظیر علی؛ اسلام:از دید مسیحیت ص. ۱۲۶)

قرآن با شفافیت توضیح می‌دهد که زناکاران باید ۱۰۰ ضربه شلاق بخورند (النور ۲۴٫۲) و در اجرای سنت، دیده می‌شود که مجردان این مجازات را دریافت می‌کنند و کسانی که ازدواج کرده باشند سنگسار می‌شوند. در عربستان، مجازات معمول برای زنا، سر بریدن است. در مورد دزدی، قرآن به روشنی بریدن دست و پا را آموزش می‌دهد:

همچنین دزد، چه زن و چه مرد، در راه خدا مثلا (دست) او را ببرید، مجازاتی با عبرت از سوی خدا برای جرم آنان، و خدا تواناست. (المائده ۵٫۴۱)

در حدیث این مجازات تنها برای اشیای قیمتی اختصاص داده شده است.

عایشه می‌گوید که پیامبر خدا (ص) گفت: «دست دزد نباید بریده شود مگر برای دزدی به اندازه ربع دینار یا بیشتر.» (صحیح مسلم، ج.۳، ص.۹۰۷)

سایر سنن می‌گویند که دست در هنگام دزدی گیاه یا میوه نباید بریده شود. و اگر برده مال اربابش را بدزدد نیز نباید دست خود را از دست بدهد چرا که برده و تمامی دارایی اش مال ارباب است. یا زمانی که مال دزدی کمتر از ربع دینار ارزش داشته باشد نیز بریدن دست جایز نیست. به هر حال این تنبیه بیش از اندازه خشن است و بیشتر برای انسان‌ها و دولت‌های اولیه مناسب است. دست کم یک مورد سنت در حدیث طبیعت وحشیانه این عمل را تشدید می‌ کند چرا که قربانی را حتی بیشتر تحقیر می‌کند. «دزدی نزد پیامبر خدا (ص)  آورده شد و دستش را بریدند. سپس او دستور داد که دست بریده را از گردن او آویزان کنند. (سنن ابوداود، ج.۳، ص.۱۲۳۰) او برای مدتی مجبور بود در حالی که دست به گردنش آویزان بود دوره بگردد. مجازاتی عصبانی کننده. بیش از ۲۰۰۰ سال پیش، یک عالم غربی نوشت:

دزدی با بریدن اعضای بدن مجازات می‌شود، بریدن دست، که در نگاه اول کافی به نظر می‌رسد ولی «قوانین ژوستینین» (یا بدنه قوانین مدنی) که اجازه نمی‌دهد مجرم معلول شود منطقی‌تر است، چرا که دزدی، که دلیل نخستش فقر است، در اثر معلول شدن فرد تشدید می‌شود و فرد نمی‌تواند کار صادقانه انجام دهد. (سیل گفتگوی ابتدایی قرآن ص.۱۵۰)

به این دلیل است که ظهور «حدود» در کشورهای اسلامی نگران کننده است. امید به آن است که افرادی عاقل‌تر و با مدنیت قرن بیستمی در سال‌های آینده، در برابر تفکرات پس‌گرد که می‌خواهند ساعت را به عقب باز گردانند پیروز شوند.

۵٫ غذاها و نوشیدنی‌های ممنوع در اسلام 

اکثریت مردم می‌دانند که مسلمین مانند یهودیان بین غذاهای حلال (به معنای آزاد از منع) و حرام (به معنای جداسازی شده) تفاوت قائل می‌شوند. در مورد غذا، حلال و حرام بین مسلمانان و یهودیان بسیار شباهت وجود دارد:

او تنها گوشت مردار، خون و گوشت خوک و هر چیزی که بر آن نام خدا نباشد را برای تو حرام کرده است. اما اگر کسی ناچار شد و بدون خواست خود و بدون تلاش برای نافرمانی، [این موارد را بخورد] او گناهکار نیست. زیرا خداوند بخشنده‌ترین است. (البقره ۲٫۱۷۳)

تمامی انواع ماهی و غذا‌های دریایی برای مسلمانان مجاز است. (المائده ۵٫۹۹) غذاهای حرام برای مسلمانان برای یهودیان و حتی مسیحیان اولیه، پیش از نگاه آزادی ممنوع بوده است (اعمال رسولان ۱۰ ۹-۱۶)

مشکوک است که جدای از گوشت خوک، سایر لیست دقیقا شبیه «اعمال رسولان ۱۵٫۱۸» است و این فرد را به فکر می‌اندازد که آیا تفکرات در شبه جزیره عربستان تا این حد به هم شباهت داشته اند که یهودیت، مسیحیت و اسلام اینقدر شباهت دارند؟ (وات محمد در مدینه ص.۲۰۰) حتی گوشت برای مسلمانان زمانی حلال است که در حین کشتن حیوان نام خدا به زبان آورده شود. (مائده ۵٫۵) تسمیه (بسم الله الرحمن رحیم) باید بالای سر حیوان انجام گیرد. با این وجود قرآن می‌گوید که غذای سایر اهل کتاب برای مسلمانان نیز حلال است و هر دو می‌توانند دور میز یکدیگر غذا بخورند. بعید است که بین یهودیان و مسلمانان در زمینه غذا تفاوت‌های زیادی وجود داشته باشد.

نقل قول‌های بالا به ما نشان می‌دهد که پیامبر اسلام با قوانین غذای یهودیان آشنایی داشته است. و البته محمد می‌گوید که این قوانین بر یهودیان به دلیل شرارتشان تحمیل شده اند. با این وجود، حتی اگر هم می‌خواست، نتوانست که تمامی این مشخصات را از بین ببرد و بگوید که همان غذا کاملا پاکیزه است و خوردن آن حلال. به این دلیل که در بسیاری موارد او نیز مسائلی را حرام می‌داند که در میان یهودیان هم مجاز نیستند؛ مانند مردار، خون و گوشت خوک. (رابرتس قانونن اجتماعی قرآن ص.۱۱۳)

حتی تسمیه نیز برای برکت بخشیدن به غذا مورد استفاده قرار می‌گیرد و یک مسلمان معتقد باید پس از خوردن غذا نیز خدا را شکر بگوید.

پیشنهاد شده است که دست‌ها پیش و پس از غذا شسته شوند و هر گاه شخصی شروع به خورد کرد «بسم الله» بگوید و با «الحمد لله» غذای خود را به پایان برساند. (علی دین اسلام ص. ۶۰۱)

وسواس در مورد شستن دست به عنوان نوعی غسل در مسیحیت وجود ندارد. ولی «نوعی سایه است از چیزهای خوبی که می‌آیند» (عبریان ۱۰٫۱) و سایه‌ای که همواره به حق به جانب بودن وقضاوت کردن دیگران منتهی می‌شود. (متی ۱۵٫۲) مشروبات الکلی همه برای مسلمانان حرامند. با آن که قرآن در ابتدا با آن مخالف نبود و فوایدی در اندکی شراب می‌دید، در پایان به این نتیجه رسید که زیان‌هایش به فوایدش می‌چربد. (البقره ۲٫۲۱۹). در سایر سوره‌ها مومنان از آمدن به نماز در هنگام مستی منع شدند. (الحاقه ۴٫۴۳) و بعدها شراب کلا ممنوع شد. (مائده ۵٫ ۹۳ – ۹۴)

قوانین اجتماعی اسلام در تمام دنیا برای مسلمانان حالت اجباری دارند و زندگی افراد مسلمان تحت تاثیر آن قرار دارد. این در حالیست که بسیاری از قوانین اسلام قابل ستایش هستند ولی بسیاری دیگر باید مورد انتقاد قابل توجهی قرار گیرند.

منبع:   http://answering-islam.org/Gilchrist/Vol1/8b.html

بهمن
۳
۱۳۹۳
عرف ها و احکام اجتماعی اسلام
بهمن ۳ ۱۳۹۳
خشونت خانگی و حقوق
۱
, , , , ,
image_pdfimage_print

6312921667_8338e27578_b

عکس: Steve Evans

ترجمه: نازنین سرخوش

احکام اجتماعی و خانواده در اسلام

۱٫ احکام مربوط به ازدواج در اسلام

ازدواج در اسلام به عنوان یک آیین دینی در نظر گرفته نمی شود، بلکه به عنوان یک قرارداد مدنی میان مرد و همسرش قلمداد می شود. قرآن آن را یک “میثاق” توصیف می کند. (آیه ۲۱ سوره نساء) ازدواج اسلامی (نکاح) از طریق یک مراسم انجام می شود که در آن یک قاضی محلی مراسم را به جا می آورد. در بسیاری از موارد تنها شوهر به همراه نمایندهایی از خانواده عروس در مراسم حاضر است، و در حضور دو شاهد، طرفین رضایت خود را به ازدواج اعلام می کنند. سپس قاضی اعلام رسمی می کند که عقد ازدواج منعقد شده است.

پس از این شوهر به عروس خود در مراسم عروسی (ولیمه) که در آن ازدواج جشن گرفته می شود، می پیوندد. در دوران مدرن، به ویژه در جوامع مسلمانی که غربی شده اند، مرد ممکن است شخصاً عروس خود را انتخاب کند و صحبت ها بین دو خانواده انجام شود تا ترتیب ازدواج داده شود. زن این حق را دارد که ازدواج را نپذیرد. اما در دیگر کشورهای مسلمان، حتی تا به امروز، ازدواج بدون این که زن و شوهر قبل از اجرای مراسم هم را ببینند، ترتیب داده می شود.

غالباً از یک واسطه ازدواج، معمولاً یک زن سالخورده که به زنان دسترسی دارد، برای یافتن دختران بالغ و درخور ازدواج کمک گرفته می شود. خانواده مرد قدم های اولیه را بر می دارند؛ رسم است که از یک دوست خواسته می شود تا به پدر دختر نزدیک شود؛ اگر این گونه احساس شود که خانواده ها از لحاظ اجتماعی به هم می خورند، صحبت ها به طور جدی می تواند آغاز شود. (تریتون، اسلام، ص. ۱۳۱)

آداب و رسوم در نقاط مختلف جهان اسلام متفاوت است. شوهر همچنین موظف به دادن مهریه به همسرش در زمان ازدواج است. (آیه ۴ سوره نساء) میزان ثابتی برای مهریه تعیین نشده است – طرفین مستقلاً در خصوص میزان آن به توافق می رسند. در صورت طلاق طرفین، مرد نمی تواند مهریه را پس بگیرد.

و اگر تصمیم گرفتید که همسر دیگرى به جاى همسر خود انتخاب کنید و مال فراوانى (به عنوان مهر) به او پرداخته‏ اید، چیزى از آن را نگیرید. آیا برای بازپس گرفتن مهر آنان، به تهمت و گناه آشکار متوسل می شوید؟ (آیه ۲۰ سوره نساء)

طبق قرآن، مسلمانان آزادند که با هم ازدواج کنند اما منع شده اند از این که زنان مشرک و بت پرست را به همسری بگیرند مگر این که این زنان اسلام بیاورند. (آیه ۲۲۱ سوره بقره)

با این حال، صراحتاً این اجازه به آنها داده شده است که با زنان پاکدامن  اوتوالکتاب، “اهل کتاب”، یعنی یهودیان و مسیحیان و پیروان هر آیین دیگری که به عنوان دین دارای کتاب آسمانی شناخته شده است، ازدواج کنند. (آیه ۵ سوره المائده)

بنابراین ملاحظه می شود در حالی که یک ممنوعیت روشن بر ازدواج با مردان و زنان مشرک جود دارد، اجازه صریح به ازدواج با زنانی که ایمان به دین الهی دارند (اهل کتاب) داده شده است. و از آن جا که قرآن بیان می دارد که وحی به تمام ملت های جهان اعطا شده و این تنها مشرکان عرب بودند که به آنها هشدار داده نشده بود، نتیجه روشن است که تنها ازدواج با مشرکان عرب ممنوع شده، و مجاز است که یک مسلمان با زنی متعلق به هر قوم دیگری در جهان که پیرو یک دین الهی است، ازدواج کند. (علی، دین اسلام، ص. ۵۰۶)

با این حال، حدیثی وجود دارد که این نظر را رد می کند که مرد مسلمان می تواند با یک زن مسیحی که آیین مسیحیت را ترک نکرده، ازدواج کند:

روایت نافی: هر گاه از ابن عمر در مورد ازدواج با یک زن مسیحی یا یهودی سؤال می شد، او می گفت: «خدا ازدواج مؤمنان با زنانی را که در عبادت خدا برای او شریک قائل می شوند، حرام کرده، و من در نسبت دادن شریک در عبادت به خدا، بزرگ تر از آن نمی دانم که یک زن بگوید عیسی ارباب اوست گرچه او تنها یکی از بردگان خداست.» (صحیح بخاری، جلد ۷، ص. ۱۵۵)

در هر صورت زنان مسلمان نمی توانند با پیروان مذاهب دیگر ازدواج کنند. این امتیاز فقط به مردان مسلمان داده شده است. اگر یک زن مسیحی، مسلمان شود در حالی که شوهرش ایمان خود به مسیحیت را حفظ کند، زن این حق را دارد که از او طلاق بگیرد. این یکی از معدود مواردی است که به زن در اسلام حق طلاق داده شده است.

قرآن همچنین در منع ازدواج بین خویشاوندان نزدیک از انجیل پیروی کرده است. (آیه ۲۳ سوره نساء) قرآن شوهر را رئیس خانواده قلمداد کرده و زن را مستلزم می دارد که از او تمکین کند و از نهاد خانواده مراقبت کند:

مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، به خاطر برتری هایی که خداوند برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است، و به خاطر انفاق هایی که از اموالشان (در مورد زنان) می کنند. (آیه ۳۴ سوره نساء)

۲- متعه – حکم ازدواج موقت

یکی از مواردی که برای اولین بار، در اسلام مجاز شناخته شد و امروز باعث شرم ساری مدافعان مسلمان اسلام است، ازدواج موقت است که به عنوان متعه شناخته می شود. در واقع در اسلام شیعی، این نهاد در طی قرن ها باقی مانده گرچه در اسلام سنی مدت طولانی است که منع شده است.

ازدواج برای یک دوره موقت، توسط “پیامبر” مجاز شناخته شد، اما گفته می شود که این حکم نسخ شده است، اگرچه در میان شیعیان حتی در حال حاضر نیز مجاز است. اینگونه ازدواج موقت متعه نامیده می شوند. (هیوز، یادداشتی بر محمدنیسم، ص. ۱۱۹)

یک سنت باستانی به مردان این اجازه را می داد که زمانی که دور از خانه ساکن بودند، ازدواج موقتی که “لذت” (متعه) نامیده می شد، منعقد کنند؛ قرآن به نظر می رسد که اجازه چنین ترتیبی را می دهد، و محمد آن را برای جنگجویان مسلمان مشروع می کند. اما اینگونه به نظر می رسد که عمر آن را فسق نامید. شیعیان مشروعیت آن را حفظ کردند. (گُدفروا-دُموم‌بین، نهادهای مسلمان، ص. ۱۳۳)

سنت های مربوط به ازدواج موقت به طور کلی بیانگر این هستند که می توان مجوز قرآن برای نکاح موقت را در این آیه یافت: «اى کسانى که ایمان آورده‏ اید چیزهاى پاکیزه‏اى را که خدا براى شما حلال کرده حرام مشمارید و از حد مگذرید که خدا از حدگذرندگان را دوست ندارد.» (آیه ۹۰ سوره مائده) این آیه هیچ اشاره مستقیمی به متعه نمی کند و آزادی های مذکور در آن می تواند به هر چیزی که خداوند اجازه آن را داده، اشاره کند. با این حال این حدیث کاملاً به وضوح روشن می کند که محمد در ابتدا ازدواج موقت را مشروع اعلام نمود:

سَلَمَهُ بن الأکوع و جابر بن عبدالله نقل کرده اند: رسول خدا (صلوات الله علیه) نزد ما آمد و به ما اجازه ازدواج موقت  داد. (صحیح مسلم، جلد ۲، ص. ۷۰۶)

سنت دیگری که آشکارا با این سنت در تعارض است، به سادگی بیان می کند که محمد این پیوندهای موقت را رد کرد: «ربیع بن سبره از پدر خود نقل می کند که رسول خدا (صلوات الله علیه) ازدواج موقت را حرام گرداند.» (صحیح مسلم، جلد ۲، ص ۷۰۷) این سنت ها را می توان به راحتی با این فرض که چنین ازدواج هایی در یک زمان در طول زندگی محمد مجاز بوده اما بعداً توسط وی نسخ شده، با هم وفق داد. این به نظر می رسد محتمل ترین توجیه باشد و سنت های دیگر نیز چنین چیزی را اثبات می کنند:

سَبْرَهِ الجُهَنیّ از پدر خود نقل می کند که زمانی که با رسول خدا (صلوات الله علیه) بوده، پیامبر می فرماید: ای مردم من به شما اجازه داده بودم که با زنان، ازدواج موقت نمایید؛ بدانید که خداوند این کار را (اکنون) تا روز قیامت حرام گردانید؛ لذا هر کس از این زنان (صیغه ای) دارد، او را آزاد کند و از آنچه (به عنوان مهریه) به آنان داده اید، چیزی نگیرید. (صحیح مسلم، جلد ۲، ص ۷۰۷)

از علی بن ابی طالب روایت است: رسول الله (صلوات الله علیه) روز خیبر، از متعه (ازدواج موقت) و خوردن گوشت الاغ های اهلی، منع فرمود. (موطأ امام مالک، ص. ۲۴۰)

بنابراین به نظر می رسد که در واقع متعه در صدر اسلام اجازه داده شده بود. اشاره به اعلان عمر در مورد متعه در نقل قول از کتاب گُدفروا-دُموم‌بین نیز باید در نظر گرفته شود. یک سنت وجود دارد که زنی در طول خلافت عمر به وی مراجعه کرد و اظهار داشت که ربیعه نامی متعه ای با یک زن خارجی در عربستان منعقد کرده بود و این زن باردار بود. عمر گفت: «این ازدواج موقت است. اگر آن را قبلاً منع کرده بودم، دستور سنگسار می دادم.» (موطأ امام مالک، ص. ۲۴۰). این سنت سبب شده که برخی از نویسندگان بر این باور باشند که چنین ازدواج هایی آزادانه اجازه داده شده بود تا زمانی که عمر آن را منع کرد اما این بعید به نظر می رسد. در هر صورت این حدیث ثابت می کند که محمد اجازه چنین ازدواج هایی را داده بود تا این که در نزدیکی پایان عمر خود در نبرد خیبر آن را منع کرد.

۳٫ احکام و رویه طلاق در اسلام

ما در یکی از فصول قبلی این کتاب مشاهده کردیم که ابوداود سنتی را ثبت کرده با این مضمون که از تمام چیزهایی که خدا برای انسان حلال کرده، طلاق از همه بیشتر نزد او ناپسند است.

اگرچه طلاق اجازه داده شده اما عملی ناپسند و مبغوض (مباح) است، و در صورت امکان باید از آن اجتناب شود. (کلین، دین اسلام، ص. ۱۹۱)

دو بخش در قرآن منحصراً به موضوع طلاق اختصاص دارد. اگرچه این کتاب آشکارا طلاق را مجاز اعلام می کند، شرایط زیادی را برای آن پیشبینی می کند. در سوره طلاق (طلاق، واژه عربی به معنای جدایی زن و شوهر از یکدیگر است) بیان شده:

ای پیامبر! هر زمان خواستید زنان را طلاق دهید، در زمان عده، آنها را طلاق گویید [زمانی که از عادت ماهانه پاک شده و با همسرشان نزدیکی نکرده باشند]، و حساب عده را نگه دارید و از خدایی که پروردگار شماست بپرهیزید نه شما آنها را از خانه هایشان بیرون کنید و نه آنها (در دوران عده) بیرون روند، مگر آن که کار زشت آشکاری انجام دهند این حدود خداست، و هر کس از حدود الهی تجاوز کند به خویشتن ستم کرده تو نمی دانی شاید خداوند بعد از این، وضع تازه (و وسیله اصلاحی) فراهم کند. (آیه ۱ سوره طلاق)

بنابراین طلاق در اسلام برخلاف مسیحیت گناه نیست (متی ۹-۸ :۱۹)، با این حال محدودیت های زیادی دارد. باید عده، یک “دوره تعیین شده” سه ماهه (آیه ۲۲۸ سوره بقره) قبل از این که طلاق قطعی شود، سپری شود. شوهر، بعد از اعلام به همسرش در سه نوبت که قصد دارد او را طلاق دهد (أنتِ طالق – “تو رهایی”)، باید سه ماه صبر کند تا این که بتواند در نهایت از او جدا شود، و همسر نیز باید در طول این مدت در خانه بماند تا ببیند آیا باردار است یا این که آیا مصالحه صورت می پذیرد.

طلاق فرایندی است که با قطع روابط زناشویی آغاز و پس از طی دوره عده با طلاق واقعی خاتمه می یابد. این باید با دقت رعایت شود و در واقع طلاق پس از خاتمه آن تحقق می یابد. در این مدت، هیچ اقدام آشکاری نباید صورت گیرد. زن نباید خانه شوهرش را ترک کند، و مرد هم نباید زن را بیرون کند مگر این که زن در این مدت مرتکب گناه آشکاری شود. بنابراین زن و شوهر باید مانند گذشته به زندگی با یکدیگر در ظاهر ادامه دهند به این امید که قبل از اتمام مدت انتظار، نوعی مصالحه صورت پذیرد، یا همان گونه که قرآن می گوید شاید خدا بخواهد که اتفاقی افتد. (بل، “محمد و طلاق در قرآن”، جهان اسلام، جلد ۲۹، ص. ۶۲)

قرآن همچنین از شوهران می خواهد که هنگام طلاق همسران خود بسیار با ملاحظه باشند. آنها باید همسران خود را با شرایط عادلانه آزاد کنند (آیه ۲۳۱ سوره بقره)، نباید صرفاً برای کینه ورزیدن و یا آزار و اذیت به آنها رجوع کنند و نباید مانع ازدواج آنها با همسران سابق خود شوند. (آیه ۲۳۲ سوره بقره) با وجود این شروط دقیق، قرآن مقرر نمی دارد که باید مبنای خاصی برای طلاق وجود داشته باشد. هیچ اشارهای نمی شود که باید اول ترک خانواده یا زنا صورت گرفته باشد یا این که شوهر باید دلیل موجهی برای طلاق همسرش داشته باشد. سکوت قرآن در این خصوص باعث شده برخی محققان به این نتیجه برسند که شوهر می تواند هر زمان اراده کند، همسر خود را طلاق دهد.

از آن جا که در قرآن هیچ توجیهی از شوهر برای طلاق همسرش خواسته نشده، وی می تواند همسر خود را هر زمان که اراده کند، طلاق دهد. اما چنین امتیازی به زن داده نشده است، نابرابریای که موجب تضعیف جدی جایگاه زنان در اسلام شده است. (لوی، ساختار اجتماعی اسلام، ص. ۱۲۱)

فقهای مسلمان در پاسخ به این چالش ها صریح بوده اند و یک نویسنده معروف بیان می کند:

این تصور که شوهر مسلمان می تواند به صرف هوس همسر خود را رها کند، تحریف بزرگ نهاد اسلامی طلاق است. (علی، دین اسلام، ص. ۵۵۱)

نویسنده در ادامه مواردی را که زن با برگرداندن مهریه اش حق طلاق از همسرش را دارد، برمی شمارد، برای مثال موردی که شوهر کاملاً غایب است و نمی توان او را پیدا کرد، و یا موردی که زنی که شوهر غیرمسلمان دارد، اسلام می آورد. یک مطالعه عینی در احکام قرآن در خصوص طلاق این نظر را تقویت می کند که اگرچه مبنای خاصی برای طلاق لازم نیست، نباید طلاق سرسری گرفته شود و باید تا حد امکان از آن اجتناب شود. با این وجود، قاعده کلی این است که طلاق، حق شوهر است. فقه حنفی به ویژه در این خصوص قاطع است:

و در مورد انحلال عقد ازدواج، قواعد حنفی نسبت به سایر مکاتب فقهی سفت و سخت تر و واپس گراتر است چرا که تقریباً حق هرگونه طلاق برای زن، چه طلاق قضایی و چه غیره را، رد می کند، در حالی که نه تنها اختیار شوهر به ترک یک جانبه همسرش را، کاملاً بدون محدودیت گذاشته بلکه از هر مکتب دیگری در معتبر، الزام آور و حتی قطعی دانستن عبارات مختلف طلاق که واقعاً قصد نبوده چنین اثری داشته باشند، فراتر می رود. بنابراین، زن هرگز نمی تواند شوهرش را طلاق دهد یا خود را مطلقه سازد مگر این که مرد صراحتاً چنین حقی را به او داده باشد (تفویض الطلاق)، حال آن که که حتی درخواست آزاد کردن خود در مقابل عوض مالی را منوط به رضایت شوهر کرده است: زن هیچگونه حق انحلال قضایی ازدواج خود را ندارد، حتی اگر شوهرش مدت طولانی وی را ترک کرده باشد یا شدیداً با او بدرفتاری کرده باشد یا حتی اگر بفهمد که شوهرش مبتلا به نوعی بیماری نفرت انگیز و عفونی است. (اندرسون، “توسعه های اخیر در قانون شریعت”، جهان اسلام، جلد ۴۱، ص. ۲۷۱)

قطعاً آن بخش قرآن که حکم طلاق را مقرر می دارد (آیه ۲۲۸ سوره بقره)، تنها از حق شوهر برای طلاق همسران خود صحبت می کند و مردان را مورد خطاب قرار می دهد.

قرآن یک حکم در مورد طلاق دارد که واقعاً درک یا توجیه آن سخت است. این حکم در این آیه آمده است:

اگر (بعد از دو طلاق و رجوع، بار دیگر) او را طلاق داد، از آن به بعد، زن بر او حلال نخواهد بود مگر این که همسر دیگری انتخاب کند (و با او، آمیزش جنسی نماید. در این صورت،) اگر (همسر دوم) او را طلاق گفت، گناهی ندارد که بازگشت کنند (و با همسر اول ، دوباره ازدواج نماید). (آیه ۲۳۰ سوره بقره)

در آیه قبلی آن آمده که «طلاق ]رجعی[ دو بار است» (آیه ۲۲۹ سوره بقره) و فقهای اسلام به این نتیجه رسیده اند که مرد می تواند همسرش را دو بار طلاق دهد و مجدد با او حسب المقرر ازدواج کند اما پس از سومین طلاق، نمی تواند مجدد با او ازدواج کند تا زمانی که زن با مرد دیگری ازدواج کند و از او طلاق بگیرد. هدف این حکم آشکارا این است که مانع این شود که مردان همسران خود را به دلایل پوچ و بیهوده طلاق دهند یا این که از طلاق به عنوان وسیله ای برای ایجاد ناامنی مداوم در همسران خود سوء استفاده کنند. با این حال، به نظر می رسد که در نهایت با الزام زن به ورود در یک پیوند دیگر پیش از آن که اولی بتواند از سر گرفته شود، هدف خود را نقض می کند. این حدیث که کاملاً مطابق با این حکم است، آن را پوچ تر و بی معنی تر می کند:

روایت عایشه: یک مرد همسرش را سه بار طلاق داد (با بیان تصمیم خود مبنی بر سه طلاق)، سپس زن با مرد دیگری ازدواج کرد که وی نیز او را طلاق داد. از پیامبر پرسیده شد که آیا او شرعاً می تواند با شوهر اول خود ازدواج کند یا خیر. پیامبر پاسخ داد «نه، او نمی تواند با شوهر اول خود ازدواج کند مگر این که شوهر دوم  با او هم بستر شود همانطور که شوهر اول شده بود.» (صحیح بخاری، جلد ۷، ص. ۱۳۶)

در این جا جالب است که به این نکته توجه شود که این سنت این گونه تفسیر شده است که نباید لزوماً سه طلاق جداگانه واقع شود، بلکه در صورت سه طلاق در یک مجلس نیز شوهر نمی تواند قبل از ازدواج مجدد زن به او رجوع کند. یک محقق غربی این حکم را به همین طریق تفسیر می کند: «طلاق مطلَق تنها شامل سه بار تکرار این کلمات می شود: “تو مطلّقه ای”. زنی که اینگونه طلاق گرفته نمی تواند به همسرش برگردد تا این که با مرد دیگری ازدواج کند و از او طلاق گیرد.» (هیوز، نکاتی درباره محمدنیسم، ص. ۱۲۲) در هر صورت این شرط سفت و سخت که حتماً باید ازدواج دوم و هم خوابگی صورت گیرد، تعجب برانگیز و عجیب است. در این جا در واقع متن حکم اجازه هیچ گونه تفکر، اشتباه یا پشیمانی به طرفین نمی دهد و به نظر می رسد زنان را به عملی مجبور می کند که عیسی مسیح آن را زنا می دانست (متی ۳۲: ۵)، علی رغم این که زن می خواهد به شوهر واقعی خود بدون هتک حرمت رابطه زناشویی که با وی از آن لذت برده، بازگردد. همین سنت مذکور در صحیح بخاری، در یکی دیگر از معتبرترین کتب احادیث یافت می شود و در آنجا گفته می شود که پاسخ محمد این بوده که «نه، تا زمانی که دومی مانند اولی شیرینی او را چشیده» (صحیح مسلم، جلد ۲، ص. ۷۳۰)، با وجود این که شوهر دوم وی را طلاق داده بود. این به نظر می رسد که بی عدالتی بزرگی برای تنبیه شوهر اول برای تردید بیش از حد در رابطه اش باشد.

در برخی جوامع مسلمان، به ویژه در شمال آفریقا طلاق کاملاً رایج و یک رویداد طبیعی در جامعه است. در جاهای دیگر، به ویژه در آن جوامعی که تک همسری هنجار شده است، طلاق نادر است.

۴- حدود – احکام کیفری اسلام

در سال های اخیر، گزارش های بسیاری از کشورهای مسلمان در خصوص اجرای شریعت در نظام حقوقی آنها، وجود داشته است. این در اصل به این معنی است که احکام قرآن تبدیل به قوانین کشور شده اند. اثر آن در عمل این است که مجازات های مقرر در قرآن، مانند شلاق برای زنا و قطع عضو برای سرقت، دوباره قابل اجرا شده اند. اغلب در مورد اجرای چنین مجازات هایی در کشورهایی مانند سودان، پاکستان، عربستان سعودی و مانند آن می خوانیم. در موریتانی یک سارق می تواند قبل از قطع دست خود، درخواست کند که دستش بی حس شود، اما در کشورهایی مانند عربستان سعودی چنین شفقتی به سارق نشان داده نمی شود. در حالی که چنین رویه هایی در نظر بقیه جهان ظالمانه به نظر می رسد، مسلمانان متعصب، در تعصب شدید خود در تأیید اسلام اصیل، هر کاری بتوانند می کنند تا آن را اجرا کنند. در این روند، اسلام بی اعتبار می شود. یک نویسنده از تحولات اخیر در پاکستان اینگونه سخن می گوید:

سرقت در حال حاضر با قطع دست، زنای مسلمانان با سنگسار، مصرف مشروبات الکلی توسط مسلمانان با هشتاد ضربه شلاق و از این قبیل قابل مجازات هستند مجازات های حدی تحت فشار علما که حاضر به قبول هیچگونه تغییری در مطابق ساختن آنها با شرایط مدرن نبودند، در شکل اصلی خود اجرا شده اند. (نذیر علی، اسلام: یک دیدگاه مسیحی، ص. ۱۲۶)

قرآن به سادگی مقرر می دارد که زناکاران باید یک صد بار شلاق زده شوند (آیه ۲ سوره نور) و طبق سنت (همانطور که دیدیم) این حکم بر افراد غیر متأهل که با زنان یا مردان متأهل مرتکب زنا می شوند، اعمال می شود در حالی که متأهلین سنگسار می شوند. در عربستان سعودی، مجازات زنا معمولاً گردن زدن است. در مورد مجازات سرقت، قرآن مجازات قطع عضو را مقرر کرده است:

دست مرد دزد و زن دزد را به کیفر عملی که انجام داده اند، به عنوان یک مجازات الهی، قطع کنید و خداوند توانا و حکیم است. (آیه ۳۸ سوره مائده)

در این حدیث، این مجازات محدود شده است و تنها زمانی قابل اعمال است که شیء باارزشی به سرقت رفته باشد:

عایشه از رسول خدا (صلوات الله علیه) نقل میکند که فرمود: دست یک سارق نباید قطع شود مگر برای یک چهارم دینار و بیشتر از آن. (صحیح مسلم، جلد ۳، ص. ۹۰۷)

سنت های دیگر مبنی بر این است که در صورت سرقت گیاهان یا میوه، سرقت برده ها از اموال ارباب خود (چون برده و تمام آنچه دارد ملک ارباب است)، یا در صورتی که ارزش مال مسروقه کمتر از یک چهارم دینار است، حکم قطع دست نباید اجرا شود. در هر صورت به نظر می رسد که این مجازات بیش از حد سخت است و بیشتر مناسب زمان وسنن بدوی باشد. حداقل یک سنت مذکور در حدیث ماهیت خشن این مجازات را تشدید می کند از آن جا که قربانی را حتی بیش از این تحقیر می کند: «سارقی نزد رسول خدا (صلوات الله علیه) آورده شد و دست او قطع شد. پس از آن پیامبر دستور داد و دست او به گردنش آویزان شد.» (سنن ابو داود، جلد ۳، ص. ۱۲۳۰) برای مدتی او باید با آن در اطراف راه می رفت بیش از دویست سال پیش یک دانشمند غربی بیان کرد:

امر شده که مجازات سرقت، قطع عضو متخلف یعنی دست باشد که در نگاه اول به نظر می رسد که مجازات عادلانه ای است؛ اما قانون ژوستین که نقص عضو سارق را ممنوع می کند، معقول تر است؛ زیرا سرقت عموماً در اثر فقر است، قطع عضو موجب می شود که وی از امرار معاش به طریق شرافتمندانه محروم شود. (سیل، گفتمان مقدماتی قرآن، ص. ۱۵۰)

از این رو، قابل اجرا شدن دوباره این حدود در کشورهای مسلمان نگران کننده است. فقط می توان امید داشت که در سال های آتی دیدگاه های عقلانی تر تمدن قرن بیستم بر این ذهنیت واپسگرا در آن بخش های جهان اسلام که زمان را به دوران ناسالم بر می گرداند، غلبه کند.

۵٫ خوردنی ها و نوشیدنی های حرام در اسلام

اکثر مردم می دانند که مسلمانان، مانند یهودیان بین خوراکی های مجاز و ممنوع، تمایز قائل می شوند. در اسلام، اینها به ترتیب حلال (آن چه “رها” است، یعنی آزاد از محدودیت هاست) و حرام (آن چه “جدا شده” است. این کلمه می تواند در معنای مثبت یا منفی استفاده شود، به معنی چیزی که منزه و مقدس است یا چیزی که ممنوع است.) نامیده می شوند. شباهت های بسیاری بین دین یهود و اسلام در مورد خوردنی های ممنوع وجود دارد. قرآن این موارد را در آیه زیر مشخص می کند که در آن مشاهده می کنیم این ممنوعیت ها مطلق نیستند و هنگام ضرورت می توان آنها را نادیده گرفت:

خداوند، تنها (گوشت) مردار، خون، گوشت خوک و آنچه را نام غیرِ خدا به هنگام ذبح بر آن گفته شود، حرام کرده است. (ولی) آن کس که مجبور شود، در صورتی که ستمگر و متجاوز نباشد ، گناهی بر او نیست (و می تواند برای حفظ جان خود ، در موقع ضرورت ، از آن بخورد) خداوند بخشنده و مهربان است. (آیه ۱۷۳ سوره بقره)

همه انواع ماهی و صیدهای دریایی برای مسلمانان حلال است. (آیه ۹۶ سوره مائده) خوردنی های حرام مسلمانان که در این آیه ذکر شده نه تنها بر یهودیان حرام شده بلکه به نظر می رسد حتی مسیحیان اولیه با وجود بصیرت رهایی بخش پطرس مقدس (اعمال رسولان ۱۶-۹ :۱۰)، ممنوعیت های مشابهی داشته اند.

جالب است که این موارد، جدا از اشاره به گوشت خوک، مانند اعمال ۱۵:۱۸ است؛ و سؤال این است که آیا این نشان دهنده قواعد مشترک میان موحدان در شبه جزیره عربستان، یعنی یهودیان عرب و مسیحیان است. (وات، محمد در مدینه، ص. ۲۰۰)

حتی گوشت هایی که برای مسلمانان حلال است، تنها در صورتی حلال است که با ذکر نام خدا ذبح شده باشد. (آیه ۳ سوره مائده) تسمیه باید هنگام ذبح حیوان به کار رود. (به این معنی که باید بسم الله ذکر شود.) با این حال، قرآن بیان می دارد که طعام اوتوا الکتاب، “اهل کتاب” (یعنی یهودیان و مسیحیان) برای مسلمانان حلال است و مسلمانان مجازند که بر سر میز یهودیان و مسیحیان بنشینند و برعکس. بعید است که بین یهودیان و مسلمانان در امور مربوط به خوراکی های حلال و حرام تفاوت زیادی باشد.

نقل قول های بالا به ما نشان می دهد که پیامبر به خوبی با قوانین غذایی یهودی آشنا بوده است. و طبق نظر محمد این قوانین بر یهودیان به دلیل شرارت آنها اعمال شده است. با این حال، او حتی اگر می خواست، این را ممکن ندانست که همه تمایزات را لغو کند، و اعلام کند که تمام انواع خوردنی ها برای خوردن پاک و حلال هستند… چرا که در اغلب موارد، او تمام چیزهایی را که شرع یهود ممنوع کرده بود مانند گوشت مردار، خون، گوشت خوک و غیره، حرام اعلام نمود. (رابرتز، قوانین اجتماعی قرآن، ص. ۱۱۳)

تسمیه همچنین به عنوان نوعی دعا پیش از غذا به کار برده می شود. یک مسلمان مؤمن همچنین باید پس از صرف غذا خدا را سپاس گوید.

توصیه شده که دست ها قبل از صرف غذا و پس از اتمام آن شسته شود، و زمان شروع غذا، باید بسم الله گفته شود و زمانی که غذا تمام می شود، باید خدا را سپاس گذارد یا گفت الحمد لله. (علی، دین اسلام، ص. ۶۰۱)

حکم شستن دستها به عنوان نوعی غسل قبل از غذا توسط مسیحیان مقرر نشده، با این حال، این هم یکی از آن آیین های معمول اسلام است که تنها «سایه چیزهای نیکوی آینده» است ( رساله به عبرانیان ۱: ۱۰) و موجب پارسانمایی و روحیه قضاوت کوته فکرانه درباره دیگران میشود. (متی ۲: ۱۵)

نوشیدن مشروبات الکلی برای مسلمانان حرام شده است. قرآن در ابتدا با بیان آن که گناه شراب بیشتر از سود آن است، می پذیرد که شراب منافعی دارد. (آیه ۲۱۹ سوره بقره) در یک آیه دیگر، به مؤمنان امر شده که در حال مستی به نماز نزدیک نشوند (آیه ۴۳ سوره نساء) اما در آیه دیگری شراب کلاً تحریم شده است. (آیه ۹۴-۹۳ سوره مائده)

قوانین اجتماعی اسلام اثر همگانی و الزامآور بر جهان اسلام دارد و راه زندگی هر فرد مسلمان را مشخص میکند. در حالی که بسیاری از این قوانین قابل ستایش هستند، به نظر میرسد که بسیاری دیگر به شدت قابل انتقادند.