صفحه اصلی  »  آزار جنسی
image_pdfimage_print
آذر
۲۵
۱۳۹۵
اثبات آزار جنسی خانگی در مراجع کیفری
آذر ۲۵ ۱۳۹۵
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , , ,
Strong male hands cover little girl face with emotional stress pain afraid call for help struggle terrified expression.Concept Photo of abduction missing kidnappedvictim hostage abused child
image_pdfimage_print

Photo: lucidwaters/bigstock.com

دنا دادبه

زهره، دخترک ۱۰ ساله، در اتاقش در حال خاله‌بازی است. عروسکش را می‌بوسد و در رختخوابش می‌گذارد. صورتش را که برمی‌گرداند، دایی‌اش را می‌بیند. اخم‌هاش در هم می‌رود و خودش را جمع می‌کند. دایی نزدیک‌تر می‌شود. دستش که پای زهره را لمس می‌کند، دخترک چشم‌هایش را می‌بندد.

سکوت قربانی

این جمله‌ها را زهره به وکیلی می‌گوید که قرار است او را در دادگاه حمایت کند. دخترک الان ۳۸ ساله شده و تصمیم گرفته چشمش را روی بی‌آبرویی در اقوام ببندد و اعتراف کند فردی که تمام کودکی و نوجوانی‌اش را سیاه کرده است، برادر مادرش است. برادری که خود دختری هم‌سن زهره دارد.

او به خانه امن می‌گوید:« به مدت ۷سال در برابر آزار جنسی دایی‌ام سکوت کردم. چون از بی‌آبرویی در مقابل خانواده‌ام می‌ترسیدم. خجالت می‌کشیدم حتی موضوع را به زبان بیاورم. حتی در کودکی نمی‌دانستم نام کاری که او انجام می‌دهد، چیست. ۷سال مداوم، یعنی تا سه سال قبل از ازدواجم در ۲۰ سالگی، به من دست‌درازی ‌کرد. اوایل به دلیل ترس ناشی از کودکی‌ام سکوت می‌کردم و اجازه می‌دادم کارش را ادامه دهد. بعدها که بزرگ‌تر شدم با هر بار مقاومتم مرا تهدید می‌کرد که موضوع را وارونه به پدر و مادرم می‌گوید. ۱۷ ساله بودم که عاشق شدم و تصمیم گرفتم با دوست‌پسرم ازدواج کنم. از وقتی عاشق شدم دیگر نمی‌توانستم اجازه دهم به من درست درازی کند. به همین دلیل همیشه از مهمانی‌هایی که او حضور داشت، فرار می‌کردم. اواخر که دیگر نمی‌توانست مرا تنها پیدا کند، انتظار موقعیت‌هایی را می‌کشید که بتواند حتی شده برای چند ثانیه تماس فیزیکی برقرار کند.»

در این میان چیزی که بیش از همه زهره را آزار می‌دهد، سکوت اوست. او حتی احتمال می‌دهد در کودکی و نوجوانی، یکی از دلایل سکوتش ممکن است لذت جنسی خودش هم باشد ولی با اعتراف کردن این موضوع به وکیل، جمله‌اش را اصلاح می‌کند و می‌گوید:« مگر من چقدر سن داشتم؟»

آزار جنسی در قوانین ایران

واقعیت این است که قوانین ایران هیچ تعریفی از آزار جنسی ارائه نداده‌اند. این در حالی است که سازمان ملل آزار جنسی را این گونه تعریف کرده است: «هر گونه ارتباط ناخوشایند، هر نوع درخواست برای نشان دادن توجه جنسی، هر گونه رفتار یا ژست فیزیکی و یا کلامی که ماهیت جنسی دارد و باعث توهین یا تحقیر طرف مقابل باشد، چه میان زن و مرد و چه افرادی با جنسیت‌های مشابه، آزار جنسی تلقی می‌شود.»

واقعیت این است که قانون مجازات اسلامی فقط  زنا، لواط، تقبیل( بوسیدن)، مضاجعه( گردن به گردن شدن)، مساحقه( رابطه میان دو زن) و تفخیذ(رابطه میان دو مرد) را جرم‌انگاری کرده است، هر چند قانون حمایت از کودکان و نوجوانان مصوب سال ۱۳۸۱، آزار و اذیت کودکان زیر ۱۸ سال را جرم‌انگاری کرده و برای آن مجازات تعیین کرده است.

آزار جنسی (تجاوز) مشمول مجازات حد

قبل از این که به ماده‌ای از قانون مجازات اسلامی که نزدیک به موضوع آزار جنسی است، اشاره کنیم به تبصره دوم ماده ۲۲۴ در مورد تجاوز به دختر نابالغ با اغفال و تهدید نگاهی می‌اندازیم. این تبصره می‌گوید در زنایی که از طریق اغفال و فریب دختر نابالغ یا از طریق ربایش، تهدید و یا ترساندن او حتی اگر موجب تسلیم شدن او شود نیز حکم اعدام جاری است. هم‌چنین متن ماده ۲۲۴ به زنای با محارم نسبی نیز اشاره می‌کند و مجازات آن را هر چند در قانون قبلی سنگسار بود، در قانون جدید اعدام اعلام می‌کن

نکته مهم اما اینجاست که مطابق تبصره یکم ماده ۲۲۱، زنا فقط با شرط «دخول اندام تناسلی مرد به اندازه ختنه گاه در قُبُل یا دُبُر زن» محقق می‌شود. بنابراین آزار جنسی غیر از زنا شامل این ماده نمی‌شود.

نقطه ضعف‌ها

حقوق‌دانان معتقدند قانون مجازات اسلامی آلت‌-محور است. به عبارت دیگر بر اساس این که دخول انجام شده باشد یا نه، وضعیت پرونده کیفری تفاوت فاحشی پیدا می‌کند. اگر دخول انجام نشده باشد، مجازات عمل (۹۹ ضربه شلاق) و در قلمرو تعزیرات قرار گرفته و اثبات آن بر عهده دادستان است. ولی اگر دخول انجام شده باشد، مجازات (اعدام) در حوزه حدود قرار می گیرد و نقش دادستان منتفی می‌شود و در نتیجه بار اثبات جرم تماما بر عهده شاکی قرار می‌گیرد و اگر شاکی نتواند عنصر اجبار را اثبات کند، نه تنها شاکی، متهم به جرم قذف (نسبت دادن زنا به دیگری) شده بلکه به مجازات زنا هم ممکن است محکوم شود چرا که به برقراری رابطه جنسی اقرار کرده است اما نتوانسته است عنصر اجبار را ثابت کند.

یکی دیگر از نواقص این ماده این است که تنها تجاوز آشکار، جرم‌انگاری شده و تجاوز پنهان که ناشی از سواستفاده خشونت‌گر از موقعیت برتر خود نسبت به قربانی خشونت است، جرم‌انگاری نشده است. چرا که طبق ماده ۱۹۹ قانون جدید مجازات اسلامی قربانی برای اثبات تجاوز، به شهادت چهار شاهد مرد نیاز دارد. تجربه نشان داده است همین موضوع باعث شده است، بسیاری از آزارهای جنسی توسط اعضای خانواده و اقوام در سکوت باقی بماند و خشونت‌گر با تصور این که حساسیت جامعه و قوانین بر روابط خویشاوندی و خانوادگی کم‌رنگ است، با خیال آسوده به کار خود ادامه دهد.

آزار جنسی مشمول تعزیر

یکی از مواردی که می‌توان در اثبات آزار جنسی اقوام  نزدیکان به آن استناد کرد، جمله آخر ماده ۶۳۷ قانون جدید مجازات اسلامی را نزدیک به مفهوم آزار جنسی دانست. بر اساس این ماده، هر گاه زن و مردی که بین آنها علقه زوجیت نباشد، مرتکب روابط نامشروع یا عمل منافی عفت غیر از زنا از قبیل تقبیل یا مضاجعه شوند، به شلاق تا نود و نه ضربه محکوم خواهند شد و اگر عمل با عنف و اکراه باشد فقط اکراه کننده تعزیر می‌شود.

یکی از موارد بحث‌برانگیز این ماده، عنصر مادی جرم رابطه نامشروع است چرا که به نظر می‌رسد در گستره دامنه این عبارت، مرزبندی مشخصی نداشته باشد. از سوی دیگر به دلیل این که این جرم نیاز به شاکی خصوصی ندارد، از حساسیت بالایی در مراجع دادرسی برخوردار است. در این جرم، مدعی‌العموم می‌تواند شخصا و بدون این‌که شاکی خصوصی شکایت کند، وارد رسیدگی به جرم براساس ماده ۶۳۷ قانون مجازات اسلامی شود.

مرزهای رابطه نامشروع

واقعیت این است که مفهوم وسیع واژه «رابطه نامشروع» باعث می‌شود قضات، تفسیر موسعی از آن داشته باشند، کمااین‌که حسین مرادی قاضی شعبه ۷۷ دادگاه کیفری استان تهران در گفت و گو با روزنامه همشهری در سال ۱۳۹۴ درباره حد و مرز مفهوم رابطه نامشروع گفته است:« اگر روابط بین مذکر و مونث که به سن بلوغ رسیده‌اند از طریق شرعی آن یعنی جاری‌شدن صیغه نباشد، آن رابطه، نامشروع است که  شامل گپ زدن در کافی‌شاپ، چای خوردن و قدم زدن در پارک نیز است.»

آیا این ماده بر آزار جنسی اقوام و نزدیکان نیز صدق می‌کند؟

جمله آخر ماده فوق «اگر رابطه نامشروع با عنف و اکراه باشد،اکراه کننده تعزیر می‌شود» می‌تواند مشمول موضوع آزار جنسی اقوام و نزدیکان نیز بشود. هرچند این ماده، تفاوتی میان بالغ بودن یا نبودن و یا نوع خویشاوندی و دوستی دو طرف رابطه قائل نشده است ولی می‌توان از وسعت مفهوم رابطه مشروع در این ماده به نفع خشونت‌ خانگی بهره برد.

بعضی از حقوق‌دانان نیز معتقدند صرف حضور زن و مرد تنها در یک مکان جرم محسوب نمی‌شود مگر اینکه وفق مواد ۶۳۷ و ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی اعمالی از قبیل تقبیل یا مضاجعه انجام دهند و یا تظاهر به عمل حرام کنند. در هر دو صورت، چه تفسیر مضیق و چه تفسیر موسع، باید گفت در صورتی که زن یا دختر نابالغ با اکراه به رابطه جنسی و یا تماس فیزیکی تن داده باشد، چه فرد آزاردهنده اقوام باشد یا غریبه، مشمول ماده فوق می‌شود و فرد قربانی و یا وکیل او می‌توانند به این ماده از قانون مجازات اسلامی استناد کنند.

قانون حمایت از کودکان و نوجوانان

ماده دوم این قانون می‌گوید:« هر نوع اذیت و آزار کودکان و نوجوانان که موجب شود به آنان صدمه جسمانی، روانی یا اخلاقی وارد شود و سلامت جسم یا روان آنان را به خطر بیاندازد، ممنوع است.» ماده چهارم این قانون نیز مجازات یک روز تا شش ماه حبس و یا تا ۱۰ میلیون ریال جزای نقدی برای آزار و اذیت و شکنجه جسمی و روحی کودکان در نظر گرفته است.

ناگفته نماند این قانون قدم بزرگی برای جرم‌انگاری کودک‌آزاری برداشته است. خصوصا ماده پنجم این قانون که کودک‌آزاری را جزء جرایم عمومی قلمداد کرده و آن را محدود به شکایت شاکی خصوصی نکرده است. واقعیت این است که اولین قدم حمایت از کودکان قربانی خشونت، «پیشگیری از وقوع جرم» است. قانون‌گذار بدون توجه به رویکرد «پیشگیری اجتماعی»، یکسره به موضوع تعیین مجازات پرداخته است؛ شیوه‌ای که آمار و نتایج عملی نشان می‌دهند ناقص و ناکافی است. تعیین کردن سازمان‌های اجرایی و نظارتی و تبیین وظایف قانونی آن‌ها، مداخله فوری قضایی، تعیین مسئولیت‌های قانونی مددکاران اجتماعی، چگونگی وضعیت سرپرستی کودک بزه‌دیده پس از وقوع خشونت، فراهم کردن شرایطی که کودک در جلسات دادرسی با بزهکار مواجه نباشد و انجام مصاحبه توسط افراد آموزش دیده و هزاران راه‌کار دیگر می‌توانست رویکرد یک‌سویه این قانون را تعدیل کند و گام بزرگی در جهت حمایت واقعی از کودک و نوجوان باشد.

 

مهر
۱۳
۱۳۹۵
ماجرای تجاوز برادر ناتنی: حالا که خواهر و برادر نیستیم، دوست‌دختر و دوست‌پسر باشیم
مهر ۱۳ ۱۳۹۵
این سو و آن سو خبر
۰
, , ,
Photo: Kasia Bialasiewicz/bigstockphoto.com
image_pdfimage_print

Photo: Kasia Bialasiewicz/bigstockphoto.com

برادرم وقتی فهمید من خواهرناتنی‌اش هستم یک روز در غیاب پدرو مادرم سراغم آمد و به من تجاوز کرد.

 هفده ساله است و پس از فرار در ترمینال بود که دستگیر شد و به مشاوره پلیس معرفی شد.

دختر نوجوان که فقط گریه می کرد گفت: اصلا حاضر نیستم به خانه مان برگردم حتی اگر بمیرم.

وی افزود: از وقتی خودم را شناختم پدرو مادر مهربانی داشتم و یک برادر که ۳ سال از من بزرگتر بود و خیلی باهم جور بودیم او در درس هایم کمک می کرد و من هم در نظافت اتاقش و شستن لباس هایش کمکش می کردم.

ساغر گفت: همه بستگان مادرم در جنوب زندگی می کردند و پدر و مادرم هر وقت به آنجا می رفتند من و برادرم را در تهران نزد یکی از عمه هایم می گذاشتند و ادعا می کردند راه دور است و ما از بچگی به هوای آنجا آلرژی داریم گاهی هم مادربزرگم و عموهایم به شهرمان می آمدند و رفتار خوبی با ما داشتند اما خانواده پدرم که در اینجا زندگی می کردند رابطه خوبی با من داشتند تا اینکه از آنها شنیدم فریبرز برادرناتنی من است و فرزند هووی مادرم از شوهر اولش است و هیچ نسبتی خونی با ما ندارد و پدر و مادرش در تصادفی جانباخته و مادرم درواقع پسر هوویش را سرپرستی کرده و پدرم نیز در ازدواج با مادرم شرط او را پذیرفته تا برای فریبرز پدری کند.

راستش را بخواهید از آنروز به بعد حسم نسبت به برادرم تغییر کرد و ناتنی بودن او را به دوستم گفتم و متاسفانه او به برادرش که دوست فریبرز بود گفت و این به گوش برادرم رسید.

دختر گریان گفت: فریبرز خیلی به هم ریخت اما همه دلداری اش دادیم حتی پدرم که ناتنی بود او را با خود به جنوب برد تا با بستگان واقعی اش آشنا شود یکسال نگذشته بود که پدرو مادرم بخاطر مرگ یکی از بستگان به جنوب رفتند و من و فریبرز تنها ماندیم و چون بزرگ شده بودیم دیگر به خانه بستگانمان نرفتیم شب دوم بود که من رفتارهای عجیبی را از برادرم دیدم او مرتب به پروپایم می پیچید و شوخی می کرد.

ساغر ادامه داد: برای خواب به اتاقم رفتم و چون خسته بودم سریع خوابم برد هنوز زیاد نگذشته بود که صدای نفس های کسی را در نزدیکی خودم احساس کردم تا چشم باز کردم فریبرز را دیدم نگاهش فرق داشت ترسیدم و پرسیدم اینجا چه می کنی که خندید و گفت حالا که خواهر و برادر نیستیم بهتره با هم دوست دختر و دوست پسر باشیم گفتم خفه شو برو بیرون که ناگهان به من حمله کرد و آن شب بدون اعتنا به التماس هایم به من تجاوز کرد از فردای آنروز خودم را بدبخت ترین دختر روی زمین می دانستم جرات نداشتم به کسی بگویم چه بلایی به سرم آمده است وقتی پدرو مادرم برگشتند من چند شبی خانه عمه ام مانده بودم نتوانستم رازم را فاش کنم و یک ماهی نشده بود که کم آوردم واز خانه فرار کردم و می خواستم به تهران بروم که پلیس در ترمینال دستگیرم کرد.

با این ادعاها ماموران پس از دستور قضایی فریبرز را دستگیر کردند و او در بازجویی ها تجاوز را نپذیرفت و ادعا کرد خواهر ناتنی اش را آزار داده است.

این پسر گفت: پس از اینکه فهمیدم من ناتنی هستم پرس و جو کردم و از خانواده مادرواقعی ام شنیدم روز تصادف مادر ساغر که الان نامادری ام است در تماس با پدرم او را تهدید کرده که خودسوزی می کند و وقتی ما که در سفر بودیم با سرعت به سمت شهرمان برگشته ایم تصادف کرده و پدرومادرم کشته شده اند همین باعث کینه جویی من شد و با آزار ساغر می خواستم تلافی کنم که البته الان پشیمانم چرا که یاد خوبی های نامادری و پدرناتنی ام و حتی ساغر افتاده ام آن شب خیلی مشروب خورده بودم وگرنه این کار را نمی کردم.

بنابه این گزارش،برادرناتنی متجاوز با وجود ابراز پشیمانی روانه زندان شد تا پرونده در دادگاه کیفری تحت رسیدگی قرار گیرد.

منبع: رکنا

مرداد
۲۱
۱۳۹۵
به آن‌ها نگویید فراموش کنند
مرداد ۲۱ ۱۳۹۵
خشونت خانگی و اجتماع
۰
, , ,
Photo: Jperagine/Bigstockphoto.com
image_pdfimage_print

Photo: Jperagine/Bigstockphoto.com

خانه امن: بیست‌و‌یک سال از آن روز داغ تابستانی می‌گذرد که پسرخاله مادرش که آن‌روزها در تهران سرباز بود به او تجاوز کرد. اما انگار همین دیروز بود. همان سرگیجه. همان کرختی. همان تپش قلب. همان وحشت‌زدگی. از شدت ترس دست‌هاش مشت و پاهاش قفل شده بود. یاد دستی افتاد که جلوی دهانش را گرفت و مدام می‌گفت هیس! هیس! نمی‌فهمید چه اتفاقی دارد می‌افتد. لال شده بود.

بیست‌و‌شش ساله است و بیست‌و‌یک سال از آن روز داغ تابستانی می‌گذرد، هنوز وقتی تکرارش می‌کند. لب‌هایش می‌لرزد. بغض می‌کند. سرش را از شرم و خجالت پایین می‌اندازد.

او تنها نیست هر سال میلیون‌ها دختر در جهان قربانی تجاوز جنسی می‌شوند. بیش‌تر متجاوزان از نزدیکان و آشنایان هستند .

اما با این میلیون‌ها چه باید کرد. آن‌ها تنها جسم‌شان آسیب ‌ندیده است، روان و احساس‌شان آسیب‌دیده‌تر است. مرکز بحران تجاوز می‌گوید: «به آن‌ها نگویید که موضوع را فراموش کنند.»

نگویید «این اتفاق، خیلی وقت پیش افتاده، چرا الان عذابت می‌دهد؟» بهبودی، زمان‌بَر است و بعضی افراد، حوادث ناگوار و ناراحت‌کننده را در ذهن خود سرکوب می‌کنند یا سعی دارند آن‌ها را فراموش کنند.

این یکی از روش‌های مقابله و کنار آمدن با حادثه رخ‌داده است. رویدادهایی مانند تولد یک بچه، یک برنامه تلویزیونی، ازدواج، تغییر شغل، شروع یک رابطه جدید و غیره می‌توانند منجر به یادآوری آن حادثه شوند.

از آن‌ها نپرسید چرا از خود دفاع نکردند. ممکن است افراد در رویارویی با یک وضعیت وحشتناک، خشک‌شان بزند.
از آن‌ها نپرسید چرا زودتر از این‌ها، چیزی راجع به این مسأله نگفتند. اگر این اتفاق در سنین پایین رخ داده باشد، شاید سعی کردند آن را بازگو کنند اما دیگران آن‌ها را نادیده گرفته یا حرف‌شان را باور نکرده‌اند. شاید تهدید شده باشند یا آن‌ها را آن‌قدر ترسانده باشند که نتوانند چیزی بگویند. خیلی از افراد در مقاطعی از زندگی سعی می‌کنند در این‌باره صحبت کنند.

به آن‌ها نگویید چه کار باید بکنند. آن‌ها باید کنترل تصمیمات خود را درباره‌ی مسائلی که آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد، به دست بگیرند. می‌توانید به آن‌ها کمک کنید تا بفهمند چه گزینه‌ها و انتخاب‌هایی پیش روی خود دارند.

آن‌ها را تحت فشار نگذارید تا کاری کنند یا راجع به مسائلی صحبت کنند که آماده روبه‌رو شدن با آن نیستند. هر وقت آمادگی پیدا کنند، خودشان درباره آن صحبت خواهند کرد.

اغلب اوقات، زنان از واکنش دیگران نسبت به اتفاقی که برای آن‌ها رخ داده واهمه دارند. شاید از این بترسند که کسی حرف‌شان را باور نکند، خجالت‌زده شوند، بترسند که شاید تجربه‌های‌شان دست کم گرفته شود یا بی‌اهمیت تلقی شود یا حتی از طردشدن بترسند. اغلب اوقات، زنان از سؤالاتی می‌ترسند که با حسن نیت اما از روی جهل و نادانی پرسیده می‌شوند. سؤالاتی از قبیل «چرا قبلا بهِم نگفتی؟» «چرا جیغ نکشیدی؟» «چرا به کسی چیزی نگفتی؟» «چرا به پلیس اطلاع نمی‌دی؟» «چرا (تحریکش کردی / اون دامن رو پوشیدی / از اون مسیر رفتی و …؟»

اگر درک نمی‌کنید و نمی‌فهمید که چرا یک زن، رفتار خاصی دارد یا عکس‌العملی را از خود نشان می‌دهد که در حال حاضر شاهد آن هستید، به یاد داشته باشید که این مشکل شماست، نه آن زن.

با سؤالات خود، او را به ستوه نیاورید یا از او سؤالاتی نپرسید که مطمئن نیستید آیا می‌خواهد به آن‌ها جواب دهد یا نه. در عوض، کتابی را در این‌باره مطالعه کنید.

مرداد
۱
۱۳۹۵
نیم قرن زندان برای زنی که برای هرویین اجازه داد به دختر یازده ساله‌اش تجاوز شود
مرداد ۱ ۱۳۹۵
این سو و آن سو خبر
۰
, , , , , ,
3671BA3200000578-3699566-image-m-11_1469028804368
image_pdfimage_print

زنی از ایالت اوهایو آمریکا که دختر یازده‌ ساله‌اش را برای رابطه جنسی در اختیار کسی که ازاو هرویین می‌گرفت، قرار داده بود به ۵۱ سال زندان محکوم شد. به گزارش گلوبال نیوز قاضی این دادگاه، لسلی گیز،‌ می‌گوید: در سابقه سه سال و نیم قضاوتش این بدترین جرمی است که در دادگاه او مطرح شده است.

اپریل کورکورن، ۳۲ ساله، به جرم‌های متفاوتی که به تجاوز به دختر ۱۱ ساله‌اش منجر شده است اعتراف کرده است. او پس از آن که پولی برای خرید هرویین‌اش نداشت دخترش را در عوض هرویین در اختیار موادفروش قرار می‌داد تا به او تجاوز شود. انواع رابطه جنسی میان این کودک یازده ساله و این مرد ۴۲ ساله اتفاق افتاده که برخی از آنها توسط دوربین هم ضبط شده است. شندل ویلینگام، مواد فروش هرویین، که به این کودک یازده ساله تجاوز کرده است، در انتظار دادگاه خود است.

کودک قربانی اعتیاد مادر هم به همراه پدر و خانواده پدری‌اش در یک ایالت دیگر زندگی می‌کند. مادر بزرگ این کودک به خبرنگاران گفته است: تصور نمی‌کند نوه‌اش هرگز از این فاجعه رهایی پیدا کند. بعید می‌دانم او هرگز زندگی نرمال را تجربه کند.

برگردان خبر: خانه امن

تیر
۳۱
۱۳۹۵
آزار به سبک ایرانی
تیر ۳۱ ۱۳۹۵
خشونت خانگی و اجتماع
۰
, , , ,
Azar
image_pdfimage_print

آزار در وسیله نقلیه – صحنه‌ای از فیلم پریدن از ارتفاع کم

ماهرخ غلامحسین‌پور

«نشسته بودم صندلی ردیف چهارم یا پنجم. سمت شیشه. درست خاطرم نیست. دختر جوانی هم بغل دست من نشسته بود. قرار بود بروم تهران برای ثبت نام دانشگاه و شرایط مالی پدرم جوری نبود که هر بار بتوانم برای رفت و آمدم از هواپیما استفاده کنم. بعد از شام و نماز وقتی اتوبوس از خرم آباد به سمت تهران حرکت کرد، من هم چشمم گرم خواب شد. نمی‌دانم چقدر خوابیده بودم که لرزش چیزی را روی سینه‌ام و زیر بغلم حس کردم. چشمم را که باز کردم پنجه مرد پشت سری را دیدم که بین صندلی و شیشه،  لغزیده بود زیر سینه‌ام و داشت مرا لمس می‌کرد. نفس‌های تند و شهوانی‌اش را پشت سرم حس می‌کردم. خودم را کشیدم کنار و تا تهران به دختر بغل دستی‌ام چسبیدم. شهامت این را نداشتم که به راننده خبر بدهم چون حتی مطمئن نبودم با گفتن آنچه رخ داده بود خود راننده به فکر آزارم نمی‌افتاد.» این را شیده وقتی به او زنگ می زنم تا در مورد تجربه احتمالی آزار خیابانی اش بپرسم با صدایی گرفته برایم تعریف می کند.

این‌ها کابوس‌های سیاه تلخی هستند سمج و چرب و چسبناک که ماندگار ذهن  می‌شوند و قابل فراموش شدن نیستند.

پازل آزار خیابانی در ایران

محمد کریم آسایش، کارشناس جامعه شناسی، که در این مورد تحقیق و پژوهش هایی هم انجام داده بر این باور است که آزار خیابانی زنان در ایران پازلی است که قطعات سیاست، فرهنگ، جامعه و حتی برنامه ریزی و طراحی شهری آن را شکل می دهند و چهره خاصی از پلشتی‌اند.

این جامعه‌شناس می‌گوید: ترویج خشونت و ایدئولوژی فرودستی زنان، تهدیدهای رسمی، و الویت‌های امنیتی حاکم بر جامعه که به جای آزارگران خیابانی، به قربانیان به اتهام بدحجابی و بدپوششی حمله می‌کند، از دلایل افزایش خشونت است. این کارشناس مسایل جامعه‌شناسی، ادامه می‌دهد: نگاه فرودستانه فرهنگ به زنان که با ایدئولوژی سیاسی فرودستی زنان تقویت می‌شود و گاهی اشکال مدرن هم دارد در کنار فرهنگ سکوت، که زنان را وا می‌دارد در برابر آزار خیابانی به دلیل احساس شرم و هراس از مقصر قلمداد شدن، سکوت کنند، در افزایش این شکل از خشونت موثرند.

خشونت روزمره

شنیدن متلک‌های جنسی هر روزه و تماس بدنی اجباری و ناخواسته برای غالب زنان ایرانی امری عادی و هر روزه است. حتی در موارد بسیاری، خود قربانی هم تلقی خشونت‌باری از این تعرض‌ها ندارد و تصور می‌کند اتفاقی عادی و معمولی رخ داده است. یا دست‌کم بر این باور است ماجرا ارزش سر و صدا کردن ندارد.

مینا تا مدتها فکر می‌کرده این اتفاقی که برایش رخ داده بخشی از زندگی روزمره هر زن ایرانی است. او از واهمه شماتت شدن و مقصر قلمداد شدن، در مورد ترس‌هایش با کسی حرف نمی‌زده است:

ایام عید نوروز بود. من و مادرم به خیابان باغ سپهسالار رفته بودیم برای خرید کفش. غروب و دم برگشتن سوار اتوبوس شدیم. آن روز‌ها اتوبوس‌ها هنوز هم زنانه و مردانه نشده بود. روی صندلی وسط اتوبوس نشسته بودم و مرد جوانی هم بالای سرم ایستاده بود. مدت کمی که گذشت احساس کردم که پای آن مرد، مدام با پای من تماس پیدا می‌کند. اولش تصور کردم که به خاطر شلوغی اتوبوس و کمبود جا و حرکت ماشین این اتفاق به طور ناخودآگاه پیش می‌آید، اما بعد از چند دقیقه متوجه عامدانه بودن جریان شدم. شرمم شد به مادرم چیزی بگویم ولی در عالم نوجوانی اولین فکری که به ذهنم رسید قفل کردن زانو‌هایم بود و بعد از آن جعبه کفشم را جلوی زانویم گذاشتم تا از این تماس ممانعت کنم اما نه تنها کارش را متوقف نکرد بلکه با سماجت عجیبی سعی می‌کرد با فشار پا، جعبه کفش را کنار زند و زانوهای مرا لمس کند. ماجرا برایم چندش آور بود و وقتی به مقصد رسیدیم آن مرد من و مادرم را تعقیب می‌کرد. برمی‌گشتم و پشت سرم را نگاه می‌کردم و حتی تا مدتی هر وقت می‌خواستم بروم مدرسه نگران بودم که آن مرد هنوز هم تعقیبم می­کند.

اگر لمس شدید، سکوت نکنید!

نازلی ایرانی، کارشناش روانشناسی و مشاور امور خانواده، با این پیش فرض که غالب مزاحمان خیابانی از اختلالات جنسی رنج می‌برند توصیه می‌کند: اگر مزاحمت یک آزارگر در حد خشونت کلامی است از کنار آن عبور کنید چون آزارگر شما در پی جلب توجه شماست و ممکن است در صورت برخورد اعتراضی به شما آزار برساند. اما اگر مزاحم جنسی پایش را فراتر از کلام گذاشته و شما را لمس کرد یا کاری کرد که عزت نفس و احساس امنیت شما به شکل جدی خدشه دار شد، در آن صورت بی‌تردید با الفاظ قاطع و محکم به او تذکر بدهید و مقابلش بایستید. به خاطرتان باشد که شما نباید خودتان را سرزنش کنید یا احساس گناه را در درونتان بپرورانید. بی‌تردید شما در پیش آمدن آن موقعیت بی‌گناه بوده‌اید ، پس به کودک درونتان توجه کنید و او را نوازش کنید و بگویید که درک می کنید که حقش نبوده تا مورد تعرض و تعدی قرار بگیرد و دقت کنید که غالب آزارگران جنسی در خیابان یا مراکز عمومی از نوعی اختلالات روانی رنج می‌برند.

دخترم فقط ده سال داشت

گاهی این آزارگران بیمار از تعرض به کودکان نیز ابایی ندارند. فاطمه از تجربه آزار دخترش در مترو می­گوید: «دوسال پیش با دخترک ده ساله‌ام توی مترو تهران بودیم می‌رفتیم بازار بزرگ. شلوغ بود و دخترم به وضوح آشفته بود. پیاده که شدیم گفت یک نفر در آن شلوغی از پشت لمسش می‌کرده و من چنان برآشفته بودم که انگار دنیایم خراب شده بود. دخترکم فقط ده سالش بود. بعد از آن سعی کردم اطلاعاتش را بالا ببرم و توجیهش کنم که در برابر برخوردهایی از این قبیل سکوت نکند. تمام تلاشم را کردم تا محافظت کردن از خودش را یاد بگیرد اما او هنوز هم به هیچ قیمتی حاضر نیست سوار مترو بشود.

تمام اتوبان را تا خانه یک نفس دویدم

گاهی می‌شود که آزارگران جنسی خیابانی، شما را در یک محیط بسته یا فضای تنگ و کوچک یک وسیله نقلیه‌گیر می‌اندازند، عورت‌نمایی و دست‌درازی می‌کنند و شما آن دم احساس می‌کنید دنیایتان به آخرین نقطه نزدیک شده است. تهمینه می‌گوید در چنین وضعیت مشابهی،  تهدید کرده که خودش را از ماشین بیرون می‌اندازد و در بهت و وحشت «تمام اتوبان را تا خانه یک نفس دویدم.»

ساعت ۹ شب یکی از روزهای مهرماه سال ۱۳۸۸ بود. به خوبی آن شب به خاطرم مانده، محل کارم اسکان بود و تاکسی‌های شهرک همیشه در ایستگاه ونک می‌ایستادند اما آن شب اصلا تاکسی نبود. بیست دقیقه‌ای منتظر ایستادم تا یک ماشین مسافرکش جلویم ایستاد. به خاطر راحتی­اش صندلی جلو نشستم. مسیر ماشین که به اتوبان همت افتاد، سعی کردم کمربندم را ببندم اما نمی‌شد. دستش را دراز کرد که کمکم کند اما دستش را مالاند به سینه­هایم. ترسیدم اما خیال کردم شاید اتفاقی بوده. کمی بعد با یک لحن کرخت و بم شروع کرد به حرف زدن که « بدنت شبیه ورزشکارهاست، سفت به نظر می­رسی» به در ماشین نگاه کردم قفل نبود.

بعدش گفت «منم سال‌هاست ورزش می‌کنم. می‌خوای بدنم رو ببینی؟» کمربندم را آزاد کردم او هم در این فاصله اندک کمربندش را باز کرده بود و داشت زیپ شلوارش را پایین می‌کشید.

در را باز کردم و شروع کردم به جیغ کشیدن و تهدید کردم که اگر ماشین را نگه نداری خودم را پرت می کنم بیرون. وسط اتوبان نگه داشت و من تمام اتوبان تا خانه را یک نفس دویدم.

فاحشه منو می‌زنی! قسمت اول این نوشته را در خانه امن بخوانید.

تیر
۱۰
۱۳۹۵
کتابچه آموزشی مقابله با آزار خیابانی
تیر ۱۰ ۱۳۹۵
این سو و آن سو خبر
۰
, , ,
Big bully and bullying concept as yellow painted road sign on asphalt.
image_pdfimage_print

Photo: digitalista/Bigstock.com

خشونت بس و بیدارزنی: ممکن است در زندگی هر فردی پیش بیاید که از طرف شخص ‏دیگری، مورد مزاحمت جنسی قرار بگیرد. این مزاحمت می‌تواند ‏تلفنی باشد یا حضوری، می‌تواند در خانه، خیابان یا در محیط کار ‏روی دهد و در حد نگاه‌های آزاردهنده، چند کلمه‌ی ناپسند یا ‏بسیار جدی‌تر باشد؛ اما نتیجه‌ی همه‌ی این مزاحمت‌ها، از بین ‏رفتن امنیت،‌ آرامش روانی و واردکردن خدشه به شخصیتِ فرد ‏آزاردیده است. ‏

آزار خیابانی ازجمله مزاحمت‌هایی است که معمولاً زنان با آن ‏مواجه هستند یا از مواجه‌شدن با آن می‌ترسند. طبق نتایجِ طرح‎‎ نیازسنجی‌ ‎اقتصادی، ‎‎اجتماعی‎‎ و فرهنگی ‎‎زنان‎‎کشور، ‎‎یکی ‎‎از‎‎عمده‌ترین ‎‎مسائل ‎‎و مشکلات ‎‎زنان، کمبود ‎‎امنیت است‏. چه‌بسا ‏این‎‎امر سبب ‎‎محدودتر شدن ‎‎فعالیت‎‎ زنان ‎‎در‎‎ محیط‌های‎‎ عمومی ‏شده‎‎  و‎‎حضور ‎‎آن‌ها‎‎ را‎‎ به‌عنوان ‎‎یک شهروند ‎‎فعال در‎‎شهر‎‎ با‎‎ مشکل ‏مواجه ‎‎می‌کند. احساسِ ترسِ زنان از حضور در مکان‌های عمومی، ‏نه‌تنها دسترسی آن‌ها را به فضاهای عمومی محدود و عدالت ‏شهروندی‎‎ را مخدوش می‌کند؛ بلکه باعث می‌شود این مکان‌ها ‏بدون حضور آن‌ها، ناامن‌تر و پرخطرتر شود. از همین رو، لازم است ‏آگاهی عمومی در این زمینه بالا برود و برای افزایش امنیت حضور ‏زنان در مکان‌های عمومی اقدام‌هایی انجام شود. هرکدام از ما ‏باید در این زمینه مسئول و متعهد باشیم و تلاشی در حد توان ‏خود انجام دهیم. همین حالا زمان عمل است.‏

ما نیز با تدوین و انتشار این کتابچه بر آن شدیم تا راه‌کارهای ‏فردی و جمعیِ ساده‌ای را برای پیشگیری و کاهش آزارهای ‏خیابانیِ روزمره علیه زنان معرفی کنیم تا شاید کسانی که با این ‏نوع خشونت‌ها روبه‌رو می‌شوند یا شاهد آن هستند، بتوانند با ‏آگاهی بیشتر به دنبال راه‌کارهای عملی برای مقابله با آن باشند. ‏در این کتابچه که با همکاری گروه‌های «بیدارزنی (تا قانون خانواده برابر سابق)» و ‏‏«خشونت بس» تهیه‌شده است، سعی کرده‌ایم از تجربه‌های موفق ‏فعالان و گروه‌های اجتماعیِ دیگر استفاده کنیم. به شما نیز ‏پیشنهاد می‌دهیم با پخش این دفترچه به گسترش آگاهی برای ‏مقابله با آزار خیابانی یاری کنید.‌‏

کتابچه آموزشی خانه باید امن باشد به همراه جلد آن را می توانید از لینک زیر دریافت کنید:

نسخه پی دی اف کتابچه آموزشی «خانه باید امن باشد (مقابله با آزار خیابانی)»

نسخه پی دی اف جلد دفترچه آزار خیابانی-طراح: رها عسگری زاده

منبع: خشونت بس 

تیر
۷
۱۳۹۵
پژوهش آزار جنسی و جنسیتی در فضای مجازی – اینفوگرافی
تیر ۷ ۱۳۹۵
این سو و آن سو خبر
۰
, , ,
logo
image_pdfimage_print

هدف اصلی پژوهش حاضر، معرفی دیدگاه‌های کاربران اینترنت در ایران حول مفهوم آزار جنسی و جنسیتی در فضای مجازی است.  در وهله بعد، این مطالعه قصد دارد توجه خوانندگان را به گرایش‌های در حال ظهور در فرهنگ آنلاین گروه‌های ایرانی جلب کند.  این پژوهش، اولین گام برای بحث پیرامون پیامدهایی است که چنین رفتارهایی برای پیشبرد برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان در جوامعی نظیر ایران به همراه دارد. وقوع چنین بحث‌ها و گفت‌وگوهایی بدون در نظر گرفتن بستر فرهنگی، هنجارها، قوانین و قواعد جامعۀ ایرانی گریزناپذیر است. بنابراین بخشی از این پژوهش، به مرور و بررسی اجمالی قوانین موجود ایران پیرامون موضوع حریم خصوصی و آزار جنسیتی اختصاص داده شده است.

این مطالعه به روش پیمایش انجام شده و در آن از ۷۲۲ نفر درخواست شده که به یک پرسش‌نامۀ ۲۵ سؤالی پاسخ دهند. خلاصه‌ای از یافته‌های کلیدی این نظرسنجی در تصویر زیر آمده است:

FAInfographic-OSH-Iran-High-Quality

برای تصویر بزرگتر روی عکس کلیک کنید.

منبع: خشونت بس – متن کامل این پژوهش را ببینید.

اردیبهشت
۴
۱۳۹۵
مروری بر قوانین مربوط به آزار جنسی در محیط کار
اردیبهشت ۴ ۱۳۹۵
این سو و آن سو خبر
۰
, , , ,
View of sexual harassment in the office
image_pdfimage_print

Photo: Kasia Bialasiewicz/Bigstock.com

خشونت‌بس: هرگونه عمل ناخوشایند مبتنی بر جنسیت اعم از کلامی یا غیرکلامی را آزار جنسی می‎نامند. درواقع، آزار جنسی نوعی گردن‌کلفتی یا به‌زور وادار کردن به عملی جنسی یا نوعی وعده‌ووعید دادن در قبال عمل جنسی است که برای فرد ناخوشایند باشد. واژه‌ی آزار جنسی[۱] سال ١٩٧٣ میلادی در گزارشی که به رئیس مؤسسه فناوری ماساچوست درباره‌ی مسائل مختلف مربوط به جنسیت ارائه شد، به کار رفت. این موسسه احتمالا اولین موسسه‌ای است که مسئله‌ی آزار جنسی در آن موردبحث قرارگرفت و قوانین و دستورات مربوطه در آن توسعه‌یافته است. اما هم اکنون در بسیاری از قوانین مدرن جهان، آزار جنسی غیرقانونی محسوب می شود.

آزار جنسی در تعاریف و قوانین بین‌المللی

صندوق توسعه سازمان ملل متحد برای زنان (UNIFEM): مطابق تعریف این نهاد آزار شخص (کارمند یا متقاضی کار) به خاطر جنسیتش غیرقانونی است. آزار می‎تواند آزار جنسی یا نزدیکی یا تجاوز جنسی ناخوشایند باشد. نزدیکی یا لمس کردن فرد، درخواست برای تمکین جنسی و دیگر رفتارهای کلامی یا فیزیکی مجموعه‌ای از کارهایی است که آزار جنسی را تشکیل می‎دهند. آزار و اذیت جنسی در زمانی که این رفتار به‌صراحت یا به‌طور ضمنی بر اشتغال فرد تاثیر می‌گذارد یا با عملکرد کار فرد تداخل پیدا می‌کند و یا با رفتار تهدیدآمیز، خصمانه و یا توهین‌آمیز محیط کار را تحت تاثیر قرار می‌دهد، اتفاق می‌افتد.

اعلامیه محو خشونت علیه زنان: در اعلامیه‌ای که در کنوانسیون ۱۹۷۹ (CEDAW) سازمان ملل به تصویب رسید مشخصا ماده‌ای در رابطه با خشونت وجود نداشت و تنها به برابری شرایط کار زنان و زندگی زناشویی و انحلال آن اشاره می‌شد.
اما در سال ۱۹۹۳ کمیته‌ی مقام زنان که زیر نظر کمیته حقوق بشر قرار داشت اعلامیه‌ای را به تصویب سازمان ملل متحد رساند که در این اعلامیه خشونت علیه زنان به‌طور روشن اعلام شد. در ماده ۲ این اعلامیه، خشونت علیه زنان در سه دسته طبقه‌بندی شده است با ذکر این نکته که شامل این موارد است اما محدود به آن نیست:

در خانواده: خشونت جسمى، جنسى و روانى در خانواده، از جمله ضربه‌ها، رفتارهاى خشن جنسى نسبت به دختران خردسال، خشونت‌هاى مرتبط با جهیزیه، تجاوز شوهر، ختنه کردن و دیگر سنت‌هاى زیان‌بخش رایج، خشونت خارج از روابط همسرى، خشونت در رابطه با بهره‌کشى؛

در عرصه عمومی: خشونت جسمى، جنسى و روانى در جامعه، از جمله تجاوز، رفتارهاى خشن جنسى، اذیت و آزار جنسى و ارعاب در محیط کار، در مؤسسات آموزشى و غیر آن، قوّادى و واداشتن به فحشا؛

توسط دولت: خشونت جسمى، جنسى و روانى که توسط دولت صورت می‌گیرد یا از جانب آن، در هرکجا که باشد [در خانواده و در جامعه]، نادیده انگاشته می‌شود.

به‌این‌ترتیب آزار و اذیت جنسی در محیط کار به‌عنوان نوعی از خشونت در این اعلامیه تعریف شده است.

کمیته رفع تبعیض علیه زنان: این کمیته نهادی برای نظارت بر حسن اجرای کنوانسیون امحای کلیه اشکال تبعیض علیه زنان، یک معاهده بین‌المللی ‌است که در ۱۸ دسامبر ۱۹۷۹ موردپذیرش مجمع عمومی سازمان ملل متحد قرار گرفت و در ۳ سپتامبر ۱۹۸۱ (سی روز پس از تودیع بیستمین سند تصویب یا الحاق) به اجرا درآمد. کمیته به‌موجب ماده ۱۷ کنوانسیون تأسیس‌شده و دارای ۲۳ عضو است. وظیفه اصلی این کمیته بررسی گزارش‌های رسیده از کشورهای عضو کنوانسیون و ارائه پیشنهادها یا توصیه‌های کلی براساس بررسی گزارش‌هاست. گزارش به کمیته باید یک سال پس از تصویب یا الحاق و پس‌ازآن هر چهار سال یک‌بار و یا هرگاه که کمیته بخواهد صورت پذیرد.

کمیته در نظریه تفسیری شماره ۱۹ به مفهوم تبعیض و انواع تبعیض اشاره و خشونت مبتنی بر جنسیت را یکی از اقسام تبعیض می‌شمارد. بنا بر نظر کمیته، خشونت علیه زنان، محدودکننده حقوق بشر و آزادی‌های اساسی زنان ازجمله: حق حیات، منع شکنجه، حمایت مطابق حقوق بشردوستانه در زمان جنگ، حق آزادی و امنیت شخصی، حق حمایت برابر طبق قانون، حق برابری در خانواده، حق برخورداری از بالاترین استاندارد سلامت جسمی و روانی، حق برخورداری از شرایط عادلانه و مساعد کار است. در ماده ۱۱ بند ۱۸ این نظریه تفسیری، آزار جنسی این‌گونه تعریف شده است:

هرگونه رفتار ناخواسته که ماهیت جنسی دارد هم چون تماس فیزیکی و پیشنهادهای جنسی، توجهات جنسی خاص، نشان دادن پورنوگرافی و تمناهای جنسی، چه توسط کلمات یا اعمال. چنین رفتاری می‌تواند تحقیرآمیز باشد و منجر به ایجاد یک مشکل بهداشتی و ایمنی شود؛ تبعیض‌آمیز است زمانی که زن به‌صورت مستدل باور دارد که اعتراض او به زیان او در ارتباط با اشتغال او، ازجمله استخدام و یا ارتقاء شغلی او خواهد شد، یا هنگامی‌که چنین رفتاری، یک محیط کاری خصمانه ایجاد می‌کند.

آزار جنسی در تعاریف و قوانین کشورها

آسیا

ایران

در ایران قانون ویژه‌ای درباره آزار جنسی به‌ویژه در محیط کار وجود ندارد. در قانون مجازات قدیم، کسانی که با این مسئله به‌طور کل مواجه می‌شدند می‌توانستند مطابق ماده ۶۳۷ که مربوط به مجازات مجرمان آزار جنسی بود شکایت کنند. طبق این ماده «درصورتی‌که زنا صورت نگرفته باشد، مجازات مجرم شامل ۹۹ ضربه شلاق است» که چون حد نیست قابل خریدن است. هم‌چنین مجازات متجاوز جنسی اعدام بود. ولی در حقیقت این نوع مجازات و تعریف حدود تجاوز جنسی موجب شده بود تا در عمل صرفا مرتکبان تجاوزهای گروهی و سازمان‌یافته، به مجازات محکوم شوند. به این دلیل مهم‌ترین تغییر قانونی که می‌توانست منجر به پیشگیری اجتماعی و فردی از این جرم شود، اصلاح مجازات زنای به عنف و پذیرش نظام درجه‌بندی مجازات بود. متاسفانه در تدوین قانون جدید مجازات اسلامی اگرچه دایره تعریف تجاوز جنسی گسترده‌تر شده اما هم چنان اصلاح قانون در زمینه طبقه‌بندی جرم موردتوجه قرار نگرفت. براساس تبصره دوم ماده ۲۲۵ قانون مجازات اسلامی جدید: «هرگاه کسی با زنی که راضی به زنای با او نباشد، در حال بی‌هوشی، خواب یا مستی زنا کند، رفتار او در حکم زنای به عنف است. در زنا از طریق اغفال و فریب دادن دختر نابالغ یا از طریق ربایش، تهدید و یا ترساندن زن، اگرچه موجب تسلیم شدن او شود، نیز حکم فوق جاری است.» (فتحی، ۱۳۹۲).

نکته‌ای که به‌طور خاص در هر دو قانون مورد اغفال مانده آزار جنسی در محیط کاری است. براساس این مواد قانونی اگر هم زنی بتواند آزار جنسی یا تجاوز را ثابت کند، پس از اجرای قانون برای متجاوز یا آزاردهنده درصورتی‌که وی کارفرما یا بالاسری فرد آزاردیده باشد، بعد از حضور در محل جرم به‌راحتی در معرض اخراج خواهد بود؛ زیرا در قانون ما ماده‌ای برای حمایت شغلی از قربانی مزاحمت جنسی وجود ندارد. از طرف دیگر، اگر زن نتواند ادعای خود را اثبات کند نیز، به خاطر ایراد اتهام، مجرم تلقی می‌شود و بازهم ممکن است امنیت شغلی او در معرض مخاطره قرار گیرد (ابوذری و فاضلی، ۱۳۹۴).

هندوستان

آزار و اذیت جنسی در هند است به نام «شب آزاری[۲]» تشریح شده است: ژست یا رفتار ناخواسته جنسی که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم مانند اظهارات جنسی؛ تماس فیزیکی و فراتر از آن؛ نشان دادن پورنوگرافی؛ تقاضا یا درخواستی برای توجهات جنسی؛ هر نوع رفتار ناخواسته و ناخوشایند فیزیکی، کلامی / غیرکلامی که ماهیت جنسی داشته باشد و/ یا به لحاظ جنسی توهین‌آمیز و غیرقابل‌قبول شمرده شود. عامل مهم ناخواسته بودن رفتار است، درنتیجه تاثیر چنین اقداماتی بر گیرنده بیش از قصد مرتکب مربوط است. طبق اصل ۱۴ قانون اساسی هند، آزار جنسی حقوق بنیادی یک زن برای برابری جنسیتی و طبق اصل ۲۱ حق او به زندگی با عزت را نقض می‌کند.

در سال ۱۹۹۷، دیوان عالی هند در یک دادخواهی به نفع عموم، آزار جنسی در محل کار را به‌عنوان اقدامات پیشگیرانه و مکانیسم جبران تعریف کرد. رأی دادگاه به رأی ویشاکا معروف است. سابقه‌ی این رأی به تلاش‌های سازمان‌های غیردولتی زنان در هند برمی‌گردد. سازمان غیردولتی هندی ساکشی در ١٩٩۶ با قضات، وکلای دادگستری و شاکیان مؤنث مصاحبه‌هایی به عمل آورد تا تاثیر برداشت‌ها و تصمیم‌گیری‌های قضایی را بر زنانی که به دادگاه می‌آیند معلوم کند. بیش از دوسوم قضات گفتند زنانی که لباس‌های محرک می‌پوشند دعوت به تجاوز می‌کنند. ساکشی برنامه‌ای برای تغییر تصورات واهی و کلیشه‌های جنسیتی موجود تدوین کرد که تاکنون به ١۶ کشور در منطقه آسیا- اقیانوسیه گسترش یافته است. جاگدیش شاران ورما، رییس سابق دیوان عالی کشور هند، ازجمله نخستین شرکت‌کنندگان در این برنامه بود. قاضی ورما کمی بعد فرصت یافت آنچه را که یاد گرفته بود به اجرا درآورد. هنگامی‌که عده‌ای از مردان محلی به بهان واری دیوی هنگام کار به‌عنوان مددکار اجتماعی در روستایی در راجستان تجاوز کردند. قاضی ورما نه‌فقط فرایند قضایی علیه آنان را آغاز کرد بلکه همچنین درصدد برآمد راه نجات گسترده‌تری برای دیگر زنان شاغل پیدا کند. بهان واری با حمایت پنج سازمان زنان، ازجمله سازمان ویشاکا و با حمایت نایناکاپور، بنیان‌گذار ساکشی و مشاور برجسته آموزش، پرونده را به دادگاه عالی هند برد. آنان در اینجا به این موفقیت تاریخی دست یافتند که آزار جنسی در محل کار ممنوع اعلام شد. قاضی ورما به‌عنوان یکی از قضات متنفذ این پرونده تحت تاثیر عدم وجود قوانین مربوط به آزار جنسی قرار نگرفت و تشخیص داد که حق برابری جنسیتی و برخورداری از محیط کاری امن به‌وسیله قانون اساسی هند و تعهدات بین‌المللی هند براساس کنوانسیون حذف تمامی اشکال تبعیض علیه زنان تضمین شده است. دادگاه از این پرونده برای تولید نخستین رهنمودهای فراگیر از نطر قانونی قابل‌اجرا درباره پیشگیری از آزار جنسی در محیط کار عمومی و خصوصی استفاده کرد. تصمیم ویشاکا مایه الهام پرونده‌ای مشابه در بنگلادش و اصلاح قانون در پاکستان شده به‌گونه‌ای که امروز تقریبا ۵٠٠ میلیون زن در سن و سال کار فقط در این سه کشور از حمایت قانونی لازم برای انجام کار خود بدون آزار و سوءاستفاده برخوردارند.

در ماه آوریل سال ۲۰۱۳، هند قانون خود را در مورد آزار جنسی در محل کار به تصویب رساند – قانون (پیشگیری، منع و جبران خسارتِ) آزار جنسی زنان در محل کار، ۲۰۱۳٫ تقریبا ۱۶ سال پس از رهنمودهای برجسته دیوان عالی برای پیشگیری از آزار جنسی در محل کار (معروف به رهنمودهای ویشاکا)، قانون بر بسیاری از رهنمودها صحه گذاشته و گامی به‌سوی تدوین برابری جنسیتی برداشته است. قانون تمام کارکنان زن در حوزه خود، ازجمله شاغلان بخش غیررسمی و همچنین کارگران خانگی را در نظر گرفته است.

اسرائیل

قانون آزار و اذیت جنسی در سال ۱۹۹۸ در اسرائیل به تفسیر آزار و اذیت جنسی و رفتاری که به‌عنوان یک عمل تبعیض‌آمیز، محدود‌کننده‌ی آزادی و نافی کرامت انسانی پرداخته است و با تعریف مصادیق آن، آن را به‌طور گسترده ممنوع اعلام کرده است. علاوه بر این، قانون ارعاب و یا مقابله‌به‌مثل که نوعی آزار و اذیت جنسی محسوب می‌شود، منع شده است.

پاکستان

پاکستان یک سری مقررات برای کاهش میزان آزار جنسی و ارتقا سطح عدالت جنسیتی در محل کار اتخاذ کرد. قانون‌های رفتار اجتماعی برای تحقق عدالت جنسیتی در محل کار با ذکر مصادیق آزار و اذیت جنسی وضع شده‌اند. همچنین مجازاتی (AAsh) برای فاعلان در نظر گرفته شده است. قوانین و تعاریف در مورد آزار جنسی شبیه و نزدیک به آنچه است که در آمریکا وجود دارد.

فیلیپین

قانون آزار و اذیت در سال ۱۹۹۵ به تصویب رسید. «در درجه اول برای حفاظت و شأن و منزلت کارگران، کارمندان و متقاضیان برای استخدام و دانش‌آموزان در موسسات آموزشی و مراکز آموزش.» این قانون، شامل ده بخش است که به‌منظور حفظ حرمت و شأن انسانی افراد جامعه تنظیم شده است. در این قانون تمهیداتی برای حفظ امنیت دانش‌آموزان در محیط تحصیل و کارکنان در محیط کار پیش‌بینی شده است. همچنین کارفرمایان را ملزم به دادن تعهداتی در زمینه‌ی فراهم آوردن زمینه‌ای برای حفظ امنیت کارکنان در محیط کار می‌نماید. این نیز برای وظایف و تعهدات کارفرما در موارد آزار و اذیت جنسی فراهم می‌کند. از سوی دیگر برای قربانیان آزار جنسی در محیط کار، خدمات درمانی و مددکاری برای بازیابی خود و بازگشت به فعالیت اجتماعی و حرفه‌ای، تدارک دیده شده است.

اروپا

کمیسیون اروپاییِ اتحادیه اروپا: هم اتحادیه اروپا (EU) و هم کمیسیون اروپایی (COE) آزار جنسی را به‌عنوان رفتار غیرقانونی برشمرده‌اند. کمیسیون اروپایی نقش قوه مجریه را در اتحادیه اروپا ایفا می‌کند و مسئول پیشنهاد قوانین، اجرای تصمیم‌گیری‌ها، تنفیذ پیمان‌نامه‌ها و روی‌هم‌رفته انجام کارهای روزمره اتحادیه اروپا است. این کمیسیون در سال ۱۹۹۱ قطعنامه‌ای را برای حفظ حیثیت و آبروی زنان و مردان در محیط کار تصویب کرد. در این قطعنامه، کدهای عملیاتی آزار جنسی این‌گونه تعریف شده است: هر نوع رفتار ناخواسته که ماهیت جنسی داشته باشد، یا دیگر رفتارهای مبتنی بر جنس که بر نقض کرامت زنان و مردان در محیط کار تاثیر می‌گذارد و شامل آزار جنسی فیزیکی، کلامی و غیرکلامی است.

برخلاف دیگر تعاریف بین‌المللی از آزار جنسی، کمیسیون اروپایی نه‌تنها سه نوع آزار جنسی فیزیکی، کلامی و غیرکلامی را منفک می‌کند بلکه طیف وسیعی از رفتارهای غیرقابل‌قبول را معرفی می‌کند: «رفتاری به‌عنوان آزار جنسی در نظر گرفته می‌شود درصورتی‌که ۱- آن رفتار ناخواسته، نامناسب یا توهین‌آمیز باشد؛ ۲- امتناع یا پذیرش آن رفتار توسط قربانی، بر تصمیمات مربوط به اشتغال وی تاثیر بگذارد یا ۳-آن رفتار یک محیط کاری تهدیدآمیز، خصمانه یا تحقیرآمیز برای دریافت‌کننده رفتار ایجاد کند.»

به این قطعنامه، آیین‌نامه‌ای برای مقابله با آزار جنسی پیوست شده است که راه‌های عملی را برای مبارزه با آزار جنسی به کارفرمایان، اتحادیه‌ها و کارکنان ارائه می‌دهد. البته این آیین‌نامه مانند قوانین کشوری ضمانت اجرایی ندارد. این آیین‌نامه می‌گوید: «ازآنجاکه آزار جنسی شکل دیگری از سوء رفتار کارکنان است، کارفرمایان مسئولیت دارند که به همان نحوی که با اشکال مختلف سوء رفتار کارکنان مقابله می‌کنند، به همان طریق نیز با آزار جنسی مقابله کنند و درعین‌حال از آزار خود کارکنان خودداری کنند. نظر به اینکه آزار جنسی خطرات بهداشتی و ایمنی نیز دربر دارد، کارفرمایان وظیفه دارند که به همان نحوی که از بروز خطرات دیگر جلوگیری می‌کنند، برای به حداقل رساندن خطرات ناشی از آزار جنسی نیز اقدام کنند و چون آزار جنسی غالبا سوءاستفاده از قدرت و نفوذ را دربر دارد، لذا کارفرمایان مسئول سوءاستفاده از قدرت و اختیاراتی را خواهند بود که به دیگران تفویض کرده‌اند».

دانمارک

آزار و اذیت جنسی هرگونه اقدام کلامی، غیرکلامی یا فیزیکی را شامل می‎شود که به‌منظور سوءاستفاده از فرد و صدمه زدن به کرامت انسانی او انجام می‎گیرد. در این قوانین نگاهی برابر به مرد و زن وجود دارد و از هر جنسی که احساس کند به خاطر جنسیتش در یک رابطه‎ی نابرابر قرارگرفته، حمایت خواهد نمود. هم‌چنین سوءاستفاده از جنسیت افراد در محل کار و اشتغال که به موقعیت اجتماعی و کرامت انسانی آن‌ها آسیب می‎زند جرم محسوب می‎شود. از سوی دیگر زنان در برابر آزار جنسی مسئول شناخته می‎شوند و عکس‎العمل آن‌ها مانند سیلی زدن به‌صورت شخص متجاوز ازنظر قانون به رسمیت شناخته می‎شود. این قانون شماره ۱۳۸۵ در ۲۱ دسامبر ۲۰۰۵ دسامبر تنظیم شده است.

فرانسه

ماده ۲۲۲-۳۳ قانون فرانسه در توصیف آزار و اذیت جنسی گفته است: «اذیت و آزار جنسی فرد با استفاده از دستور، تهدید و یا ایجاد محدودیت، به‌منظور سوء‌استفاده و بهره‌برداری جنسی، توسط فردی که ازنظر اجتماعی یا سطوح کار در محل کار، بالاتر از فرد قربانی باشد…» این صرفا به این معنی نیست که مزاحم تنها می‎تواند کسی باشد که صاحب قدرت یا اقتدار است بلکه در بین کارمندان هم‎پایه نیز ممکن است آزار جنسی اتفاق بیفتد. آزار جنسی می‎تواند به موقعیت اجتماعی و اشتغال قربانی آسیب بزند و فرد را دچار زوال روحی و شخصیتی مداوم کند و به‌تدریج نه‌تنها روی زندگی حرفه‎ای شخص اثر سوء باقی گذارد، بلکه تمام زندگی اجتماعی و شخصی وی را تحت تاثیر قرار دهد.

آلمان

آزار جنسی جرم قانونی در آلمان نیست. طبق ماده ۱۸۵ قانون مجازات در موارد خاص ممکن است این نوع اتهام به‌عنوان «توهین» (با ماهیت جنسی) مطرح شود، درصورتی‌که شرایط خاص، ماهیت توهین را نشان دهد. قربانی زمانی حق خود دفاع از خود را دارد که حمله‌ای رخ دهد. اگر مرتکب قربانی را ببوسد یا دستمالی کند، آن‌ها فقط تا زمانی که اتفاق در حال رخ دادن است می‌توانند با آن مقابله کنند. اگر قربانی به‌عنوان مثال، بعدازآنکه حمله متوقف شد سیلی به مرتکب حمله بزند، طبق ماده ۲۲۳ قانون مجازت، ممکن است به دلیل حمله متهم شود.

یونان

در پاسخ به رهنمود اتحادیه اروپا (۲۰۰۲/۷۳ / EC)، یونان قانونی را تصویب کرد (۳۴۸۸/۲۰۰۶) که در آن آزار جنسی شکلی از تبعیض مبتنی بر جنسیت در محل کار تعریف شده است. همچنین قربانیان حق جبران خسارت دارند. پیش‌ازاین قانون، سیاست یونان در زمینه آزار جنسی بسیار ضعیف بود. آزار جنسی توسط هیچ قانونی تعریف نشده بود و قربانیان تنها می‌توانستند به قوانین کلی که در پرداختن به این مسئله بسیار ضعیف بودند، مراجعه کنند.

چین

پیش از سال ۲۰۰۵ در این کشور قانون ویژه‌ای برای مزاحمت جنسی وجود نداشت. اما به دلیل اعتراضات مکرر زنان شاغل در این سال دولت چین قوانینی مشابه قوانین امریکا را در این زمینه به تصویب رساند. بااین‌وجود در خلال سه سال گذشته، تنها یکی از ۱۰ زنی که علیه کارفرمای خود اقامه دعوی کرده بودند، در دادگاه پیروز شد و سه ماه پیش اولین فرد چینی به جرم ایجاد مزاحمت جنسی به پنج ماه حبس و جریمه نقدی محکوم شد (ابوذری و فاضلی، ۱۳۹۴).

روسیه

در قانون کیفری، فدراسیون روسیه، (CC RF)، قوانینی وجود دارد که استفاده از موقعیت اداری را برای اجبار در بهره‌برداری جنسی و تعاملات جنسی ممنوع می‌کند (ماده ۱۱۸ CC RF جدید). بااین‌حال، با توجه به مرکز مطالعات جنسی مسکو، در عمل، دادگاه این مسائل را موردبررسی قرار نمی‌دهد.

سوئد

منع تبعیض در قانون اساسی فدرال (اصل ۴، ماده ۲ قانون اساسی فدرال قدیمی) در سال ۱۹۸۱ گنجانده شد و در اصل ۸ ماده ۲ قانون اساسی اصلاح‌شده به تصویب رسید. منع آزار جنسی در محل کار، بخشی از قانون فدرال برابری جنسیتی (GEA) 24 مارس ۱۹۹۵ است، یکی از چندین مقرراتی که به‌قصد ارتقا برابری بوده و تبعیض در استخدام را منع می‌کند. ماده ۴ GEA شرایط، ماده ۵ حقوق قانونی و ماده ۱۰ حفاظت در برابر اخراج طی روند شکایت را تعریف می‌کند. بند ۱ ماده ۳۲۸، قانون تعهدات (OR)، بند ۲ ماده ۱۹۸ قانون مجازات (StGB) و بند ۱ ماده ۶ قانون استخدام (ArG) حاوی مقررات قانونی بیشتر در مورد ممنوعیت آزار جنسی است. این ممنوعیت در مورد آزار جنسی به‌طور انحصاری برای کارفرمایان در محدوده مسئولیتشان برای حفاظت از شخصیت حقوقی و سلامت روانی و جسمانی در نظر گرفته شده است.

ماده ۴ GEA 1995 آزار جنسی در محل کار را چنین تعریف می‌کند: «هرگونه رفتار ماهیتا جنسی و یا رفتارهای دیگر مربوط به جنسیت که به هتک کرامت انسانی زنان و مردان در محل کار بینجامد. این‌گونه رفتار شامل تهدید، وعده مزایا، استفاده از زور و اعمال فشار برای دست یافتن به موافقت جنسی»

انگلستان

قانون تبعیض از سال ۱۹۷۵ با پذیرفتن آزار جنسی به‌عنوان مصداق تبعیض در سال ۱۹۸۶، اصلاح شد. این قانون آزار جنسی را این‌گونه تشریح می‌کند: هرگونه ایجاد ارتباط ناخواسته جنسی یا هرگونه ایجاد رابطه کلامی جنسی ناخواسته که شخص مورد آزار را در وضعیت ناخوشایند، خصمانه یا تحقیر قرار دهد و وی حس کند که شأن و منزلت وی رعایت نشده، کرامت او نقض شده و مورد آسیب قرار گرفته است. اگر یک کارمند حس کند که به خاطر جنسیتش کرامت انسانی‌اش نادیده گرفته‌شده یا دچار تبعیض شده نیز نوعی آزار جنسی محسوب می‌شود.

جمهوری چک

رفتار نامطلوب جنسی در محل کار به رفتاری گفته می‎شود که انجام آن برای فرد ناخوشایند، نامناسب یا توهین‌آمیز باشد، به‌نحوی‌که فرد مقابل احساس کند حقوق اجتماعی او به‌واسطه آن آسیب خواهد دید.

لهستان

هیچ‌گونه پیش‎بینی‎ خاصی در قانون کار برای آزار و اذیت اخلاقی و جنسی وجود ندارد. بااین‌حال معمولا در عرف یا قوانین دینی، قبح آزار و اذیت جنسی در محیط کار که در قبال دادن امتیاز به قربانی رخ می‌دهد، وجود دارد. زمانی که کارمند شخص دیگری را در جهت به دست آوردن بهره‌برداری جنسی مورد آزار و اذیت قرار می‌دهد. آزار و اذیت اخلاقی زمانی اتفاق می‌افتد که کارمند حس کند در صورت تن ندادن به خواسته آزارگر موقعیت کاری خود را روبه‌زوال خواهد یافت و همچنین احساس کند خودش ازنظر اخلاقی سقوط کرده و موقعیت انسانی او درخطر خواهد بود.

امریکا

بنا به تعریف کمیسیون برابری فرصت‌های شغلی آمریکا (EEOC) «مورد آزار قرار دادن اشخاص (متقاضی کار یا کارمند) به خاطر جنسیت فرد غیرقانونی است.»

در امریکا، مصوبه‌ی حقوق مدنی ١٩۶۴، تبعیض شغلی بر مبنای نژاد، جنسیت، رنگ پوست، ملیت پیشین و دین را ممنوع کرده است. باوجودی که این قانون در ابتدا به‌منظور مبارزه با آزار جنسی زنان تصویب شد ولی هم مردان و هم زنان را در برابر تبعیض جنسی محافظت می‌نماید. این تبعیض هنگامی رخ می‌دهد که جنسیت متقاضی به‌عنوان شرط استخدام مطرح می‌شود (مثل گذاشتن شرط زن بودن برای کار به‌عنوان پیشخدمت یا شرط مرد بودن برای کار در نجاری) یا وقتی شرایطی (مثل قد و وزن) برای شغل تعریف شود که منجر به استخدام تعداد بیشتری از یک جنسیت نسبت به جنسیت دیگر شود.

در سال ١٩٨٠ میلادی، کمیسیون برابری فرصت‌های شغلی آمریکا (EEOC) قوانینی تصویب کرد و در آن آزار جنسی را تعریف نمود و عنوان نمود که آزار جنسی نوعی از تبعیض جنسی است که در مصوبه‌ی حقوق مدنی ١٩۶۴ ممنوع شده است.

منابع:

ویکی‌پدیا، آزار جنسی

فتحی، مهوش (۱۳۹۲)، «زنان و قانون جدید مجازات اسلامی»، مهرخانه

حسینی اکبرنژاد، هاله (۱۳۹۱)، «سیر تحول مفهومی خشونت علیه زنان در اسناد بین‌المللی»، مهرخانه

ابوذری، مهرنوش؛ فاضلی، مرجان (۱۳۹۴)، «نگاهی به قوانین موجود درزمینه مزاحمت جنسی»، مجله سپیده دانایی

ایران امروز، «اعلامیه منع خشونت علیه زنان»، ترجمه سهیلا وحدتی

زنان ملل متحد، نظریه‌های تفسیری کمیته رفع تبعیض علیه زنان

زنان ملل متحد، خلاصه اجرایی گزارش پیشرفت زنان جهان-۲۰۱۲-۲۰۱۱

خشونت علیه زنان را متوقف کنید، «آزار جنسی، فقدان تعریف مشترک»

فدراسیون بین‌المللی کارگران حمل‌ونقل (آی.تی.اف)، «زنان، گردانندگان جهان»، کتاب مرجع برای مسؤلین اتحادیه های کارگری در صنعت حمل و نقل

پی نوشت:

[۱] Sexual Harassment

[۲] Eve teasing

اسفند
۴
۱۳۹۴
آزار جنسی زنان؛ ثابت کن خودت مقصر نیستی
اسفند ۴ ۱۳۹۴
خشونت خانگی و اجتماع
۱
, , , , , ,
Horizontal view of sexual assault at work
image_pdfimage_print

Photo: Kasia Bialasiewicz/Bigstock.com

نعیمه دوستدار

یک افشاگری رسانه‌ای باز هم موضوع آزار جنسی زنان را به بحث روز تبدیل کرد؛ این‌بار با حاشیه‌های فریبنده سیاسی. یک مدیر ارشد در رسانه‌ای متعلق به صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، از مجری این شبکه تقاضای سکس تلفنی کرده است.

شینا شیرانی، مجری برنامه‌های ورزشی پرس تی‌‌وی که شبکه برون مرزی جمهوری اسلامی است، با ضبط کردن یک فایل صوتی از گفتگویش با حمیدرضا عمادی، مدیرش، پرده از یک روند مرسوم در محیط‌های کاری برداشته است. عمادی در این گفتگو از شینا می‌خواهد که او را در قبال کمک‌های انسان‌دوستانه‌اش، ارضا کند.

در کنار بسیاری که علاقه‌مند به حاشیه‌های سیاسی افشاگری درباره یک مدیر حکومتی بودند، عده زیادی اما به آسیب فراگیر آزار جنسی زنان توجه کردند؛ تجربه‌ای روزمره از خشونت که اثبات آن برای جامعه‌ای که آزار جنسی را به رسمیت نمی‌شناسد و آن را تعریف نکرده، ساده نیست.

یک مساله بیش‌تر زنانه

آزار جنسی در محل کار اتفاقی منحصر به ایران نیست. تقریبا در سراسر جهان زنان و مردان تجربه آزار جنسی در محل کار را دارند با این تفاوت که درصد زنانی که این تجربه را دارند بسار بیش‌تر از مردان است و آن تفاوت تا به حدی است که مساله آزار در محل کار را به یکی از مسائل زنان تبدیل می‌کند. بر اساس آخرین پژوهش ارائه‌شده توسط سازمان بین‌المللی کار روی ۵۰۰ نفر در سراسر دنیا، ۵۴ درصد از کارمندان تجربه آزار جنسی در محل کار داشته‌اند. ۷۹ درصد از آن‌ها زن و ۱۲ درصد مرد بوده‌اند. همچنین ۲۷ درصد از آن‌ها توسط همکارشان و ۱۷ درصد دیگر توسط کارفرمایان آزار دیده‌اند.

آزار جنسی تنها به محل کار هم محدود نمی‌شود. محیط تحصیل، کوچه و خیابان و حتی محیط‌های خانوادگی هم می‌توانند مکانی برای آزار جنسی زنان باشند. با وجود گستردگی و شیوع این مساله، سخن گفتن درباره آن و پیگیری حقوقی آن چندان ساده نیست. اما آن‌چه که حتی پیش از نبودن امکان قانونی پیگیری آزار جنسی در ایران موضوع را به یک چالش فکری تبدیل می‌کند، نوع نگاه جامعه به مساله است؛ نگاهی که از خانواده و دایره نزدیکان زنان قربانی آزار شروع می‌شود و تا مراجع قانونی و رسمی پیش می‌رود.

سکوت: مکانیزم دفاع از خود

اغلب قربانیان آزارهای جنسی سکوت می‌کنند. این سکوت دلایل مختلفی دارد: از ترس گرفته تا نداشتن آگاهی و اعتماد به نفس.

 آن‌ها اغلب از نزدیک‌ترین افراد می‌ترسند. خانواده و گروه دوستان معمولا نخستین کسانی هستند که در واکنش به آزار جنسی، فرد قربانی را متهم می‌کنند. نخستین پرسش‌ها اغلب این است: «چه کار کردی که با تو این کار را کرد؟ صدایت چطور بود؟ چه پوشیده بودی؟ چطور حرف زدی؟ چه ساعتی بود؟ چرا بیرون بودی؟»

آن‌ها اغلب دلیل آزار جنسی را در ظاهر و اعمال خود فرد جستجو می‌کنند. «کرم از خود درخته»، «تنت می‌خارید»، تنها واکنش به زنان قربانی نیست. در این نگاه نوعی تسلیم در برابر قدرت مردانه هم هست. مردان موجودات قدرت‌مندی هستند که آلت و میل جنسی‌شان بی‌انتها، غیرقابل کنترل و هم‌زمان مقدس است. این زن است که باید در مقابل آن از خود محافظت کند و این محافظت که در ادبیات رسمی با حجاب، تفکیک جنسیتی و دور نگه داشتن زنان از محیط‌های اجتماعی دنبال می‌شود، در محیط‌های غیررسمی و خانوادگی هم با قضاوت‌های بی‌رحمانه درباره رفتار و ظاهر زن امتداد می‌یابد.

پدر و برادر، شوهر، مادر و سایر اعضای فامیل، اغلب زن را به دلیل اینکه خود را در معرض این آزار قرار داده سرزنش می‌کنند: «نگفتم نرو بیرون؟ نگفتم کار نکن؟ نگفتم خودت را بپوشان؟ نگفتم طلاق نگیر؟ نگفتم آن لباس را نپوش؟ نگفتم آرایش نکن؟»

در چنین شرایطی، زنی که خود را در معرض اتهام نزدیک‌ترین افراد می‌بیند، سعی می‌کند موضوع را بپوشاند. اما پوشاندن موضوع به اتهامی دیگر برای او بدل می‌شود: سوءاستفاده.

اجتماع دور و نزدیک، پس از متهم کردن زن به این‌که زیادی خوشگل با لوند بوده و خود را نپوشانده، او را متهم می‌کنند که چرا سکوت کرده؟ چرا واکنش سخت و تندی نشان نداده؟ چرا پذیرای سطوح پایین‌تر آزار جنسی، مثل متلک و شوخی و دستمالی شده یا چرا محیط را ترک نکرده است؟

متهم‌کنندگان اغلب نابرابری سیستم اجتماعی را از یاد می‌برند و از زن توقع دارند که به سرعت دستاورد‌های شغلی، تحصیلی و حضور اجتماعی خود را با اولین آزار و بدون توجه به تهدیدها کنار بگذارد؛ در حالی که دیگران حتی به او فرصت دفاع از خود را نمی‌دهند.

اما اگر زن قربانی جنسی بخواهد افشاگری کند، گروه دیگری پیدا می‌شوند که به یاد می‌آورند این آزارها شامل مردان هم می‌شود و به دنبال آن از گفتمان رایج مردسالار استفاده می‌کنند که زن را ذاتا مکار و فریب‌کار و به دنبال جلب نظر مردان می‌داند و راه پیشرفت را در استفاده از نردبان قدرت مردانه جستجو می‌کند؛ نگاهی برآمده از فرهنگ کهن مردسالار که با آموزه‌های دینی و مذهبی هم تقویت شده است.

نداشتن آگاهی جنسیتی اما دلیل مهم دیگری برای سکوت زنان است. تکرار مدام آزارهای جنسی در فضاهای مختلف زندگی اجتماعی، آن‌ها را به رفتارهای عادی و روزمره تبدیل کرده و نظام مردسالار بسیاری از آن‌ها را عادی می‌شمارد. با این استدلال، این نظام می‌کوشد تقاضای جنسی از زنان را از سوی مردان یک اتفاق غریزی و عادی جلوه دهد و بسیاری از گونه‌های آزار جنسی را جدی به حساب نیاورد. حساسیت زنان به آزارهای روانی و کلامی، اغلب با این استدلال که این رفتارها کنش‌های عادی جنسی زن و مرد است، نادیده گرفته می‌شود تا جایی که خود زنان هم بسیاری از برخوردها را عادی به حساب می‌آورند و واکنشی به آن نشان نمی‌دهند یا خود را مجبور به تحمل آن می‌دانند. حتی ممکن است به دلیل ناآگاهی جنسیتی، متلک و آزارهای کلامی را به حساب جذابیت خود برای مردان بگذارند و نسبت به آن اغماض کنند.

یک عامل دیگر برای سکوت زنان، نداشتن اعتماد به نفس و همراهی کردن قانون است. به‌خصوص که در ایران موضوع آزار جنسی جرم‌انگاری نشده و تنها به مساله تجاوز در قانون مجازات اسلامی اشاره شده است که در آن هم اثری از آزارهای کلامی و روحی نیست و تنها شدیدترین حالت آزار جنسی یعنی تجاوز مطرح است. با این حال حتی با تکیه بر قوانینی که تجاوز به عنف را از طریق تهدید جرم به حساب می‌آورد، می‌توان در قوانین ایران هم راهی برای پیگیری آزارهای جنسی جست.

اما در نهایت، چه چیزی پیش از قانون از زنان آزاردیده حمایت می‌کند؟ ابراز تردید و تشکیک در گفته‌های او، یا باور کردن ، به رسمیت شناختن آزار‌های جنسی؟ جرم‌انگاری آزارهای جنسی کجا باید آغاز شود؟ در خانه یا محل کار و تحصیل؟

بهمن
۲۹
۱۳۹۴
باورهای نادرست درباره تعرض جنسی به کودکان
بهمن ۲۹ ۱۳۹۴
پادکست
۰
, , , ,
image_pdfimage_print

در این پادکست قصد داریم شما را با باورهای نادرستی که درباره تعرض جنسی به کودکان در ذهن‌ها شکل گرفته آشنا کنیم. باورهایی که شاید برخی از آن‌ها بسیار بدیهی به‌نظر برسند ولی از اساس غلط هستند؛ باورهایی که در بسیاری از مواقع باعث به تاخیر افتادن در کمک به کودکان در معرض تعرض و تجاوز می‌شوند.