صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و اجتماع  »  بررسی وضعیت کودکانی ...
خرداد
۶
بررسی وضعیت کودکانی که والدینشان زندانی هستند
خشونت خانگی و اجتماع
۰
, ,
image_pdfimage_print

2247968409_fc090cb14c_o

عکس: Victor Bezrukov

فاطمه خردمند –  روزنامه نگار

میان هیاهوی بازی همسالانش در سالن ملاقات اوین، آرام و بی صدا کنار مادرش نشسته بود؛ شکلاتی از کیفم در‌آوردم و کنارش نشستم و شکلات را به او تعارف کردم قبول نکرد، کاغذ و قلمی بیرون آوردم، صورتک خندانی کشیدم و نشانش دادم؛ نیم نگاهی انداخت و بی تفاوت به ماشین کوچکی که در دست داشت خیره شد، پس از چند بار زیر چشمی نگاه کردن به کاغذ، سرش را بالا آورد و نگاهی به صورت خندان و ملتمس من انداخت که بی تاب یک توجه کوچکش بودم. با احتیاط برگه را از دستم گرفت و مشغول کشیدن نقاشی شد.

مادرش می‌گفت بیش از ۲ سال است که پدرش را تنها از پشت میله ها دیده و آغوش پدر را فراموش کرده است. از مردها فراری است، با هم سن و سالان خودش بازی نمی‌کند و گاهی اگر حالش خوب باشد و مشغول بازی شود، در همان دقایق اولیه کارش به نزاع و دعوا می‌کشد. بیش از دو سال است هفته‌های ما از روز ملاقات آغاز و به روز ملاقات ختم می‌شود. یک سال پس از بازداشت پدرش با او قهر کرد و بیش از ۳ ماه به ملاقات نمی‌آمد. پسرک کوچک ۵ ساله را چه به مفهوم زندان. درک این مفهوم برایش قابل درک نبود و پدر را به خاطر نبودنش نمی‌بخشید. مدت ها طول کشید تا با همکاری مربی مهد کودک و روان‌شناس، توانستیم کمی آرامش کنیم.

کانون گرم خانواده، حق ابتدایی و نیاز ضروری کودکان است، چرا که تنها در بسترامنیت و ثبات عاطفی خانواده است که رشد و شکوفایی استعدادهای‌شان محقق می‌شود. کودکانی که تحت سرپرستی یکی از والدین بزرگ می‌شوند، وضعیت خاصی دارند اما آنچه در این مجال مد نظر است، اثرات مخرب زندان و نبودن مادر یا پدر به سبب زندانی شدن است، زیرا ورود خشونت در فضای خانواده و همچنین تبعات این مسئله بسیار متغیر بوده و بسته به شرایط فرهنگی خانواده‌ها، شدت و ضعف دارد.

کودکی که تا دیروز با شرایط عادی در آغوش پدر یا مادر مشغول بازی بود، درک موقعیت سخت ملاقات از پشت شیشه برایش آسان نیست. این در حالی است که نیاز به نوازش و محبت لمسی برای کودکان از اساسی ترین نیازهای آنان است.

شدت تاثیرگذاری این اتفاق (زندانی شدن پدر یا مادر) بطور کلی از سه منظر قابل بررسی است: اول شرایط فرهنگی و عاطفی خانواده، دوم سن کودک و سوم شخص زندانی (پدر یا مادر).

۱-      در خانواده‌هایی که مادر و پدر روابط خوبی با یکدیگر داشته‌اند و برنامه تربیتی مشخصی را پیش برده‌اند، شدت اثرگذاری این اتفاق می‌تواند نمایان‌تر و سخت‌تر باشد، زیرا کودک به ثبات عاطفی خو کرده و پذیرش و کنار آمدنش با این واقعیت اجباری، مشکل‌تر است. البته در کنار تاثیر ناگوار این دوری، اطمینان خاطر کودک از عشق و علاقه ساری و جاری در خانواده، مانع از گسستگی کامل عاطفی او می‌شود. به قول قدیمی ها، ضربه ای که کمر را نشکند، محکم ترش می‌کند.

اما در خانواده‌هایی که مشکلات مادر و پدر پیش از این اتفاق هم زیاد بوده، در اغلب موارد چنین حادثه‌ای باعث از هم پاشیدن پایه خانواده شده و کودک صدمات بیشتری می‌خورد. بارها شاهد بودیم که پس از زندانی شدن پدر، مادر درخواست طلاق داده و یا تحت فشار خانواده قرار گرفته است. کودک دراین موارد شاهد تمام گفتگوها و برخوردهاست و می‌فهمد آنچه در جریان است، روند عاطفی و محبت آمیز ندارد و این کمبود ثبات عاطفی به مشکل دوری پدر اضافه می‌شود.

۲-      سن کودکان در زمان زندانی شدن والدین نیز تاثیر بسزایی در شدت و ضعف اثرات ناگوار زندان بر روحیه آنان دارد. اثرات متقابل شرایط عاطفی خانواده وسن کودک از نظر رشد روانی- رفتاری در سه رده سنی قابل بررسی است:

دسته اول: سنین زیر ۵ سال. در این رده سنی، شخصیت کودک در حال شکل گیری است و نیاز ضروری به امنیت و آرامش دارد. از آنجا که ضمیر ناخودآگاه کودک طی ۵ سال اول زندگی شکل می‌گیرد، صدمات عاطفی شدید، پیامدهای زیان‌باری بر روح و روان کودک می‌گذارد که اغلب در سنین نوجوانی بروز می‌کند.

دسته دوم: سنین بین ۵ تا ۱۵ سال. در این سنین که حس تشخیص خوب و بد در کودک کامل شده و توانایی‌های ارتباط جمعی را آموخته و به قول معروف عقلش می رسد، تحلیلی که در شرایط زندان والدین در درون کودک شکل می‌گیرد، می‌تواند به شکل‌گیری شخصیت او بیانجامد و قضاوت او نسبت به والدینش و عکس العمل جامعه در مقابل آن، شخصیت اجتماعی یا ضد اجتماعی آینده او را می‌سازد. در این سنین، رفتار والدین حاضر در کنار کودک، توضیح شفاف و صادقانه برای او و همچنین شرایط ثابت عاطفی می‌تواند اثرات مخرب این واقعیت تلخ را در ذهن کودک کاهش دهد.

دسته سوم: سنین زیر ۱۸ سال. سنین ۱۲ تا ۱۸ سال سنین نوجوانی است؛ سنی که در بهترین شرایط آن، افراد معمولا رفتارهای خلاف عرف و خلقیات متغیری دارند. سنی بسیار حساس و سرنوشت ساز که حد فاصل بزرگسالی و کودکی است و تغییرات هورمونی زیاد باعث تفاوت های فاحش رفتاری در آنان می‌شود.

مدیریت رفتاری فرزندان، برای خانواده هایی که یکی از والدین در زندان بسر می‌برد بسیار دشوار است. انتقامی که نوجوانان از جامعه و خانواده به خاطر این مشکل می‌گیرند گاها صدمات جبران ناپدیری به خودشان و جامعه می‌زند. جرمی که والد به سبب ارتکاب آن در زندان بسر می‌برد، نیز اثرات روحی قابل توجهی بر فرزند می گذارد. در این سنین توجه به درس و جامعه‌پذیری در مدرسه برای نوجوانان بسیار مهم است و معمولا مشکلات شدیدی چون عدم حضور یکی از والدین به سبب زندانی شدن، به اعتماد به نفس فرزندانشان در میان همسالان ضربه می‌زند و افت تحصیلی زیادی در‌پی دارد.

نوجوان یا کودکی که در کنار بحران هویت‌یابی و بلوغ جنسی از محبت و حضور یکی از والدین به علت زندانی شدن او محروم است و همواره در درون خود و میان دیگران احساس سرشکستگی، ذلت و حقارت می‌کند، برای بیان اعتراض خود به این وضعیت ممکن است به هر چیزی متوسل شود. این نوجوان با احساس گناه، محرومیت و ناامنی و احساس طرد شدن از سوی والدین و جامعه بزرگ می‌شود و چنین نوجوانی احتمال مجرم شدن در دوران بزرگسالی را خواهد داشت. همان‌گونه که تحقیقات گسترده‌ای در مورد نوجوانان و بزرگسالان مجرم و وضع خانوادگی‌شان شده است همگی گویای مشکلات دوران کودکی و خانواده متزلزل و حتی بی سرپرست آنان بوده است.

رده های سنی مختلف ذکر شده هر کدام می‌توانند در مقاله مفصلی مورد بررسی قرار گیرند. اثرات ناشی از عدم حضور والدین در کنار کودکان در ارتباط تنگاتنگ با سن آنان و شرایط عاطفی و فرهنگی حاکم بر فضای خانواده است.

نکته بسیار مهم بعدی که بررسی مشکلات روانی کودکان را پیچیده‌تر و متفاوت‌تر می کند، والدی است که در زندان به سر می برد. کودکی که در سن قبل از مدرسه است و به ناگاه پدرش به زندان می‌افتد، شرایطی کاملا متفاوت از کودکی دارد که پدر را در سنین نوجوانی پشت میله های زندان می‌بیند. همچنین شرایط کودکی که در سال های اولیه زندگی است و شناخت و درک سطحی تری نسبت به پدر دارد.

اگر همین بررسی را در خصوص کودکان زنان زندانی انجام دهیم، ماجرا بسی دردناک‌تر و سخت‌تر است. چون نیاز به مادر در تمامی سنین برای فرزند همچون آب حیات است. خصوصا در سال‌های اولیه زندگی. چه بسا اثرات ناشی از زندانی شدن مادر بر روح کودکان بسیار شدید‌تر از کودکانی است که پدرشان زندانی است. نکته قابل ذکر دیگر که از حوصله این مجال خارج است، کودکانی است که در زندان به دنیا می‌آیند و یا در سال اول زندگانی مادرشان در زندان است و نیاز جسمی آنان برای رشد برآورده نمی‌شود که این خود بحثی است بسیار مفصل و با صدمات جبران ناپذیر شدید.

آن‌چه در پایان می‌توان اشاره کرد، نیاز مبرم این کودکان به رسیدگی‌های روان‌شناسی و رفتارشناسی است وآموزش والدین برای حل مسائل کودکان و کاهش آسیب های روحی- عاطفی. وآنچه قانون‌گذاران می‌توانند انجام دهند، یافتن راهی برای حفظ کانون خانواده در کنار اجرای قانون است به صورتی که کودکان (که آینده سازان جامعه هستند) کمترین هزینه را متحمل شوند.

پی نوشت‌ها:

۱-       نتایج یک تحقیق در استان سمنان که جامعه هدف خود را کودکان زندانیان قرار داده و به بررسی اثرات ناشی از این معضل بر روح و روان و رفتار آنها پرداخته است، نشان می‌دهد میزان شیوع مشکلات رفتاری این کودکان بسیار بالاست. file:///C:/Users/user/Downloads/teb-police-v2n1p21-en.pdf

۲-      تحقیق جامع دیگری که به بررسی وضعیت کودکان در شرایط زندان والدین می‌پردازد، تحقیق مفصل آقای مدنی است که در رادیو زمانه منتشر شده و بطور جامع و کاملی به بررسی موقعیت های متفاوت کودکان در رابطه با زندان والدین پرداخته و ارتباط این مشکل را در ارتباط تنگاتنگ سن کودک مورد کنکاش قرار داده است.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱