صفحه اصلی  »  تجربه ها و خاطره ها  »  خواستگاری و ماهیت حق...
فروردین
۱۸
خواستگاری و ماهیت حقوقی آن
تجربه ها و خاطره ها
۲
, , ,
image_pdfimage_print

khastegariکارتون: shadabtor.ir

حسین رئیسی – پژوهشگر حقوقی

یکی از روزهای گرم تابستان او، آماده ملاقات با مردی می شد که تصمیمش را برای ازدواج به او بگوید. پیش از این آنها چندین بار با هم ملاقات کرده بودند و این ملاقات برای او سرنوشت ساز بود. در همین اثناء مادرش متوجه می شود که بیشتر از همیشه به خودش می رسد و خیلی شیک لباس پوشیده است، مادر کنجکاو شده و مثل همیشه تا تمام ماجرا را نداند آرام نمی گیرد، برای همین سراغ دختر سی ساله اش می رود و از اومی پرسد چرا اینقدر به خودش رسیده است، دختر که ظاهرا” رابطه خوبی با مادر دارد و اساسا” از خردسالی اجازه مخالفت با نظر او را نداشته، صادقانه همه جزئیات را می گوید:” قرار ملاقات با خواستگارم را دارم تا به او پاسخ دهم. ” با شنیدن این حرف مادرش نیز با عجله آماده شده و به او می گوید: مگر تو بی صاحبی من هم همراه تو می آیم و نباید تنها بروی. در بین راه مادرش به او می گوید که کنار هم می نشینیم و هر زمان من پایم را به پای تو زدم فورا به بهانه ای، من و خواستگارت را تنها می گذاری، چندی نمی گذرد که این اتفاق می افتد و مادر لگدی ناچیز نثار دختر می کند. او می رود و حدود ده دقیقه بعد باز می گردد، وقتی می رسد، مادر می گوید شما به درد هم نمی خورید و بهتر است که ازدواج نکنید!

 او نمی داند چه حرف هایی میان آنان رد وبدل شده است، حتی اجازه ندارد در این باره سوال کند، چون همیشه مادرش تصمیم گیرنده نهایی بوده است، مادرش با او می گوید: هیچ مادری بد دخترش را نمی خواهد!

سرانجام او با مرد دلخواهش ازدواج نمی کند و همسرش را که امروز برای جدا شدن از او به دفتر من مراجعه کرده مادرش انتخاب کرده است.  او امروز می فهمد که تصمیمات مادرش برای زندگی و آینده او نه تنها سودی برایش نداشته بلکه به زیانش هم تمام شده است و هنوز حسرت کسی را دارد که مادرش مخالف ازدواجشان بود!

چه میزان از سرنوشت انسان ها در دست خانواده ها قراردارد؟ تاثیر خواستگاری بر سرنوشت افراد چگونه است؟ در پاسخ باید گفت: خواستگاری در نظام حقوقی و فرهنگی جامعه ایران تاثیر مهمی بر زندگی آینده دو طرف ازدواج دارد. به هر میزان که امکان ارتباط آزاد و معاشرت بین دخترها و پسرها، زنان و مردان محدودتر باشد، به همان میزان نوع خواستگاری و تاثیر آن متفاوت خواهد بود. برای روشن شدن این موضوع به تشریح ماهیت حقوقی خواستگاری خواهیم پرداخت.

خواستگاری در اصطلاح حقوقی به معنی درخواست رسمی مرد از زن برای آغاز رابطه نامزدی با قصد ازدواج است. این اتفاق هیچ تعهد حقوقی برای دو طرف ایجاد نمی کند، اما مبنای تعهدات و توافقات بعدی آنها قرار خواهد گرفت. ماهیت حقوقی خواستگاری نیز از این تعریف جدا نیست. بنابراین تعریف، ماهیت حقوقی و رفتارهای عملی در خواستگاری بشرح زیر مورد توجه قرار می گیرد.

    1. خواستگاری خواستن مرد از زن برای ازدواج است،  در حالیکه در عمل خواستگاری خواستن از خانواده دختر است نه از خود او، آنچه بیش از همه چیزبه ماهیت خواستگاری آسیب می زند، اینکه در مجلس خواستگاری اراده  و خواست واقعی زنان و دخترانی که مورد خواستگاری هستند، کمتر مورد توجه قرار می گیرد.
    2.  خواستگاری زنان از مردان با هیچ مانع حقوقی روبرو نیست. محدود سازی خواستگاری مردان از زنان مانع جدی برای بسیاری از دختران است تا بتوانند با افرادی که مورد علاقه انها است پیشنهاد ازدواج بدهند!
    3. خواستگاری یک مجلس چند نفره نیست، این موضوع یک فرایند است که از زمان پیشنهاد اولیه هریک از طرفین به یکدیگر تا تصمیم نهایی به ازدواج و یا عدم ادزواج استمرار دارد. این امر ابزاری است برای ارزیابی سلایق و ایجاد هماهنگی ها لازم بین دو طرف.
    4. از آنجایی که صرفا اراده آزاد و قصد واقعی طرفین می تواند ایجاد پیوند ازدواج نماید، در خواستگاری نیز آزادی اراده دو طرف اهمیت دارد و اختلال در اراده هر یک از زن ومرد، می تواند ماهیت خواستگاری را تغییر دهد و به مقدمه ای برای ازدواج اجباری تبدیل شود.

به هرمیزان که نقش اطرافیان در خواستگاری برجسته تر از نقش زن و مردی که قصد ازدواج دارند بشود، به همان میزان آزادی اراده آنها مختل می گردد، و به هر میزان که این آزادی و اراده مختل گردد، امکان آغاز زندگی سالم و برابر بین زن و مرد کاهش می یابد.

  •  خواستگاری وعده ازدواج است که بر اساس ماده ۱۰۳۵ قانون مدنی ایجاد تعهد برای ازدواج نمی نماید. در این ماده قانونگذار تلاش کرده است تا صرف وعده ازاواج را فاقد اثر تعهدی برای طرفین معرفی نماید، اما در ماده ۱۰۳۶ همین قانون نگاه سنتی به خواستگاری را وارد قانون کرده است، و بیان داشته که هریک از طرفین که در اثر خواستگاری مخارجی کرده است و طرف مقابل بدون علت موجه آنرا بهم بزند، باید خسارت طرف دیگر را بپردازد. اگر ماهیت خواستگاری ایجاد الزام نمی کند، بر هم زدن آن نیز نباید موجب تحمل خسارت برای بر هم زننده نماید، این موضوع ماهیت حقوقی  به خواستگاری می دهد و طرفین را نسبت یکدیگر به نوعی در مقابل مخارجی که متحمل می شوند، متعهد می سازد.
  • یکی از موضوعات مهمی که در خواستگاری مورد توجه است، موضوع مشروعیت و یا عدم مشروعیت ارتباط بین دختر و پسر و چگونگی آن است.  تمام نویسندگانی که مقالات و کتاب هایی در این بار در ایران منتشر کرده اند، بدون استثناء نگرانی خود را از این واقعه پنهان نکرده اند. در حالی که زمان آن فرا رسیده است تا خواستگاری را از شکل سنتی آن خارج ساخته و آنرا بجای یک مراسم مختصر به یک فرایند موثر بر زندگی متشرک تبدیل سازیم. از این جهت می توان به خواستگاری به عنوان یک فرآیند نگاه کرد. به این فرآیند نمی توان به صورت لحظه ای نگاه کرد و به یک پاسخ مثبت یا منفی محدود ساخت.

 

ماهیت خواستگاری در آشنا کردن طرفین با همه جوانب شخصیتی یکدیگر بسیار اهمیت دارد، اهمیت این موضوع  تابجای است که از ارزیابی خانواده های یکدیگر و موقعت اجتماعی طرف مقابل  فراتر می رود. و امکان تعامل با یکدیگر برای بررسی امکان زندگی مشترک ولو اینکه خواستگاری و پیشنهاد به ازدواج در اثر عشق شدید و متعاقب آن باشد یا نه،را فراهم می سازد. بررسی امکان تعامل مناسب برای زندگی زیر یک سقف می تواند زن و مرد را از قرار گرفتن در موقعیت های خشونت زا و نارحت کننده احتمالی آینده مصون نگهدارد.

 

  • گاهی خواستگاری به شکل سنتی آن همراه با دروغ، ریاکاری، پنهان کاری است. خواستگاری همراه با وعده های دروغین و فریب کاری می تواند از یک طرف برای شخص دروغ گو و فریب کار مسئولیت کیفری ایجاد نماید.  و از طرفی دیگر چنانچه عقد ازدواج به دلیل وعدههای دورغ صورت گیرد، امکان فسخ ازدواج و مسئولیت کیفری برای دروغ گو در پی داشته باشد. مسئولیت کیفری ناظر به این موضوع در ماده ۶۴۷ قانون مجازات اسلامی بیان شده است.

 

بنابرانی تدلیس و فریب در ازدواج که عمدتا در ایام خواستگاری روی می دهد، موجب می شود تا زن و در مواردی مرد را در معرض خشونت ناشی از دروغ و رفتارهای ضد اخلاقی وهمراه با فریبکاری و تدلیس قراردهد.

 

  • به هر میزان که امکان تحقیق و تفحص افراد در زمان خواستگاری و توجه به رفتارهای مختلف یکدیگر بیشتر و نزدیک تر باشد امکان فریب و یا دروغ گفتن به یکدیگر ازدست می رود و یا کمتر می شود و امکان ایجاد زندگی مشترک همراه با شناخت بیشتر و عمیقتر فراهم می سازد.
  • معاشرت زن و مرد در ایام خواستگاری ضرورت دارد و نمی تواند نامشروع شناخته شود. خواستگاری بدون توافق اولیه برای گفتگو امکان پذیر نیست، از این رو موضوع عدم مشروعیت معاشرت بین دختر و پسری که قصد ازدواج دارند، ولو به ازدواج منجر نگردد، از نظر حقوقی نمی توان نامشروع دانست، و باید بر اساس قصد آنها و رضایت شان برای معاشرت پیش از ادواج، به این قصد احترام گذشت و محدودیت حقوقی بی مورد در ان اعمال نکرد تا امکان ارزیابی طرفین از یکدیگر بیشتر و راحت تر گردد، درنتیجه امکان ازدواج سالم تر و همراه با شناخت بیشتر و همه جانبه برای آنها فراهم خواهد شد.
  • نکته آخر اینکه، ماهیت حقوقی خواستگاری نمی تواند در دنیای سنتی خود باقی بماند و صرفا به بردن دسته گل و صرف چای و شیرینی دو خانواده یا آشنایان دو خانواده با هم و شنیدن بله یا خیر پدر یا مادر دختر محدود گردد. این سنت به شکل کنونی اش  نمی تواند امکان ازدواج سالم و توام با شناخت را فراهم نماید.  بلکه این موضوع باید به اراد آزاد دو طرف مرتبط و وابسته گردد، و بر اساس آن امکان معاشرت در ایام خواستگاری بین آنها فراهم گردد، تا از یک طرف شناخت از یکدیگر آسان شود و از طرفی دیگر امکان فریب در ازدواج و یا پنهان کار در زمان ازدواج وجود نداشته باشد و سایر موانع بی مورد نیز برای طرفین فراهم نسازد. بنابراین شایسته است تا خواستگاری را از صحنه سوالات بی موردی مانند آقازاده چکاره است، را تبدیل به صحنه ای که اراده آزاد زن و مردی برای ارزیابی زندگی  مشترک احتمالی آینده خودشان شکل گرفته و نزدیک شده است و حق معاشرت آنها پیش از ازدواج تبدیل نماییم و از نظر ماهیت حقوقی از این حق حمایت شود.

 



  1. Azadeh said on خرداد ۱۷, ۱۳۹۳

    چقدر خوب بود اگر در انتهای این مطلب ضرورت مراجعه به مشاور متخصص ازدواج و خانواده را گوشزد میکردید.

  2. حسین said on خرداد ۲۰, ۱۳۹۳

    خانم آزاده،
    به نکته بسیار مناسبی اشاره کردید، مشاوره قبل ازدواج و ایام خواستگاری اهمیت دارد.آنچه مورد بحث این نوشتار بوده است، نگاه حقوقی به موضوع خواستگاری و هدف نقد جدی دخالتهای بی مورد خانوادهها در ایام خواستگاری است که اراده دختران و در مواردی پسران را نادیده می انگارد.

Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱