صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و اجتماع  »  بحرانی ترین دوران زن...
بهمن
۲۹
بحرانی ترین دوران زندگی زنان، یائسگی و سندروم آشیانه خالی
خشونت خانگی و اجتماع
۱
, , ,
image_pdfimage_print

 6958626199_c122f33957_b

عکس:  vanz

مژگان میر اشرافی – مددکار اجتماعی

« درخواست بازنشستگی پیش ازموعد زن به واحد مددکاری اجتماعی شرکت رسیده است. زن ۴۲ ساله است. یائسگی زودتر از آنچه که باید به سراغش آمده. می گوید که درسن ۳۰ سالگی ازدواج کرده و شوهرش جانباز شیمیایی است. برادرش نیز در جنگ به شهادت رسیده و زن از خانواده ای سرشناس در شهرستان است. درطول ۱۲ سال زندگی مشترکشان تلاش زیادی کرده اند تا بچه دارشوند اما پزشکان تشخیص داده اند که براثر جراحات وارده برشوهرش و تماس با مواد شیمیایی جنگی، او توان بچه دارشدن ندارد. حال که زن نیزقدرت باروری خود را از دست داده است ،شوهرش او را تحت فشارشدید روانی قرار داده و هرروز تحقیرش می کند. شوهر به او می گوید که دیگر “زنیت” ندارد. شوهر روزی نیست که به محل کار او نرود و با همکارانش در مورد اینکه او یائسه شده است سرصحبت را باز نکند. زن می گوید که دیگر مدیرکل اداره نیز درمورد رازهای زندگی و شرایط بدنی ام می داند. زن می گوید شوهرش حتی راننده شرکت را بی نصیب نگذاشته است و او هرروز باید نگاه های سنگین مردانه را در شرکت تحمل کند. دیگر محیط خانه و کار برایش نا امن شده و تنها راه چاره را بازنشستگی  پیش از موعد می داند. زن می گوید با اینکه کارش را خیلی دوست دارد و درآمد خوبی دارد اما به دلیل حفظ آبروی خانواده نه می تواند انتقالی بگیرد و نه حتی فکر طلاق را بکند. اما طبق قوانین استخدامی شرکت های بزرگ دولتی یائسگی و آزارهای روانی نمی تواند دلیل موجهی برای بازنشستگی باشد.»

یائسگی یکی از مراحل بحرانی زندگی زنان محسوب می شود و فرا رسیدن آن همواره در زنان با نگرش های متفاوت فرهنگی، اقتصادی و مذهبی همراه بوده است. یائسگی مرحله ای از زندگی زنان است که مشخص کننده گذر از توانایی تولید مثل و رسیدن به ناباروری است.

طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی منوپاز یا یائسگی به معنی قطع واقعی قاعدگی به مدت حداقل ۱۲ ماه به علت از دست رفتن فعالیت فولیکول های تخمدانی است. در حال حاضر یائسگی بین سنین ۴۰ تا ۶۰ سالگی و به طور متوسط ۵۱ سالگی اتفاق می افتد. اما مطالعات در ایران نشان داده است که میانگین سنی یائسگی پایین تر و۴۷-۴۸ سالگی می باشد. زنان با افزایش طول عمر،  حدود یک سوم از عمر خود را در این دوران سپری می کنند.

به دنبال شروع یائسگی زنان به تدریج علائم و مشکلات جسمی و روانی را تجربه می کنند. اما این علائم و مشکلات برای همه زنان یکسان نیست. با این وجود تخمین زده می شود که ۷۵ درصد زنان پس از یائسگی علائم حادی را تجربه می کنند.

گرگرفتن، احساس سرما و لرز بعد از داغ شدن، عرق کردن زیاد و ناگهانی خصوصا” درهنگام شب و در خواب، تپش شدید قلب به طور ناگهانی و بدون علت خاص ،سردرد، اختلال در عملکرد مثانه، افزایش ضعف در ماهیچه، ناراحتی و درد مفاصل، تغییرات پوستی، مشکلات در دستگاه تناسلی و ادراری، پوکی استخوان، بیماری قلبی وعروقی و مشکلات روانی ـ اجتماعی شامل بی خوابی و خستگی در ۳۰ تا ۴۰ درصد از زنان یائسه ایجاد می شود.  با ورود به این دوران زنان در معرض افسردگی، اضطراب، تحریک پذیری، کاهش تمرکز و فراموشی قرار می گیرند.

تعدادی از زنان در این دوران به ناگاه متوجه می شوند که همه چیز در حال خراب شدن است و آنها ازپس مشکلاتی که سابقا به آسانی آن را تحمل می کردند، برنمی آیند. حس پوچی و بی فایده بودن برای گروهی از زنان در دوران یائسگی ظاهر می شود و این زنان اغلب در یک تضاد بین «زن بودن و مادربودن» قرار می گیرند. آنها تصور می کنند که چون نمی توانند مادر شوند به خاطر همین زنانگی آنها به طور کلی از بین رفته است. تغییر میل جنسی و تحریک پذیری جنسی نیز ممکن است برروی سلامت ذهنی زن یائسه تاثیربگذارد.

پژوهش های مختلف در ایران نشانگر تآثیر منفی یائسگی برکیفیت زندگی زنان می باشد. در مطالعه ای بروی زنان یائسه  تهرانی، نتایج نشان داده اند که ۴۳ درصد از زنان تهرانی از اضطراب شدید و ۴۰ درصد نیزخود را شدیدا” تحریک پذیر دانسته اند و حدود ۳۰ درصد کاهش شدید میل جنسی را در طی دوران یائسگی گزارش نموده اند. اما شاخص بسیار تاثیرگذار بروی کیفیت زندگی زنان در این دوره از زندگی شان میزان دسترسی آنان به منابع مالی ـ اقتصادی و همچنین خدمات آموزشی و بهداشتی گزارش شده است.

« پروانه چند ماهی است که علائم یائسگی را تجربه می کند. به شدت مضطرب است و احساس می کند که دیگر توانایی مدیریت و تحمل این زندگی پر تنش را ندارد.  پروانه با دوستش تماس می گیرد. امروز بار دیگر شوهرش او را کتک زده  و از خانه بیرون کرده. پروانه ۳۵ سال برای ساختن زندگی مشترک و بزرگ کردن بچه هایش زحمت کشیده است و به قول خودش گچ و تخته خورده است. او سال هاست که بدخلقی و آزارهای همسرش را به خاطر فرزندانش تحمل کرده و با حقوق معلمی با شوهرش خانه ای ساخته اند که با وجود آنکه هنوز قسمت اعظم حقوق بازنشستگی اش برای قسط های خانه و خرید ماشین پسرها می رود، او حتی در آن به لحاظ قانونی سهمی ندارد. حال در آستانه ۵۴ سالگی و در دوران بازنشستگی بار دیگر شوهرش او از خانه رانده و او باید به دنبال سرپناه باشد. پروانه می گوید که چگونه می تواند از خانواده اش در این سن درخواست کمک کند! او نگران است که چه آینده ای در شروع دوران سالمندی درانتظار اوست. پروانه با گریه به دوستش می گوید پسر ۳۳ ساله اش او را بی عرضه خطاب کرده است.»

درجامعه ای نظیر ایران که زنان همواره با محدودیت های قانونی به لحاظ حقوقی، اجتماعی و همچنین نداشتن آزادی عمل در مسائل زندگی و ارتباطات اجتماعی روبرو هستند، نتایج پژوهش ها نشان داده که با بالا رفتن سن زنان به ویژه سنین ۴۵ تا ۵۰ سالگی، میزان خشونت علیه آنان افزایش یافته است. از آنجایی که این مقطع سنی مصادف با دوره یائسگی، ایجاد تغییرات هورمونی وتغییرات خلق مانند افزایش افسردگی و اضطراب می باشد، زنان بیشتر ازهر زمان دیگر در زندگی خود احساس پوچی و درماندگی می کنند. بطوری که در خانواده هایی که زنان فاقد سرمایه و منابع گوناگون هستند، تسلط مردان خانواده حتی در بسیاری از موارد پسران ارشد در خانواده بر زن بیشتر شده و منشا فشار، اجبار و بدرفتاری علیه زنان شده است.  پژوهش های گوناگون بیانگر این واقعیت هستند؛ زنانی که در طول زندگی شان به هر نحوی قربانی خشونت های خانگی بوده اند در زمان یائسگی سه برابر بیشتر از سایر دوران زندگی شان تحت تاثیر خشونت خانگی قرار گرفته اند.

از طرف دیگر دوران یائسگی مصادف می شود با سندرم آشیانه خالی که بهمراه بازنشستگی از کار، بیماری مزمن زن و یا همسرش یا بستگان نزدیک، مرگ همسر ،خارج شدن فرزندان از خانه همراه می گردد. این سندرم بیشتر در میان زنان خانه دار شایع می باشد . سندرم آشیانه خالی نوعی از  حس اندوه و تنهایی است که منجر به افسردگی و حس بی هدفی در میان زنان می گردد. مادران با دورانی جدید در زندگی خود روبرو می شوند که با رفتن فرزندان ویا دیگران مهم در زندگی شان به دنبال معنا دادن دوباره به فعالیت های روزانه خود می باشند. چنانچه نیازمند افزایش میزان حمایت های عاطفی و روانی هستند.

بسیاری از کارشناسان براین باورند که در کشور ما تاکنون، برنامه ها و خدمات سلامت زنان، به موضوعات خاصی مانند مسایل بارداری و تنظیم خانواده محدود شده اند و سایر نیازهای سلامت زنان از جمله مشکلات دوره گذار یائسگی، مورد غفلت واقع شده و یا در بسیاری از موارد تنها از دیدگاه مذهبی به آن پرداخته شده است.

« زهرا می گوید شوهرش از او خواسته است که زنی را که به تازگی صیغه کرده است را به خانه بیاورد. بسیار مضطرب است و از تپش قلب شکایت دارد. زهرا می گوید که شوهر ۶۰ ساله اش به او گفته است که او یائسه است و دیگر توانایی انجام تکالیف زناشویی را ندارد. زهرا ۴۸ ساله است و تنها نگرانی اش آنست که حضور زن جدید را در مقابل دامادهایش چگونه توجیه کند؟ و آنکه ممکن است قبح این عمل برای دامادهایش نیزبریزد. اما خود به لحاظ اعتقادات مذهبی اقدام شوهر را حق طبیعی او می داند.»

در هفته سلامت در مقاله ای با عنوان زنان و دوران میانسالی، کارشناس پرستاری مرکز فوق تخصصی زنان می نویسد:«در دوره یائسگی سعی کنیم مرور جدی برمیزان دینداری خود و میزان تعهد به انجام تکالیف شرعی و الهی داشته باشیم. چه بسیار خانم هایی که به جهت اقتضائات جنسی خود در ایام حیض وزایمان و مسائل دیگر در انجام فرایضی مثل نماز وروزه کوتاهی می کنند و حال می توانند جبران کنند. همچنین خانم ها گرگرفتگی و سوزش درون را باذکر ویاد و ارتباط عمیق با او به حلاوت، خنکی و آرامش تبدیل نمایند چراکه فقط یاد خداست که سوزش درون را به آرامش تبدیل می کند. در جوامع غیردینی زنان دچارافسردگی و افکار منفی می شوند. به هرحال این دوره با عوارض جسمانی و روانی عدیده ای روبروست که شدت و ضعف آن بستگی به فرهنگ ، اعتقادات و تغذیه آن دوره قبل از یائسگی دارد.»

با وجود آنکه اعتقادات و باورهای مذهبی می توانند نقش کمکی به سزایی در جهت سازگاری با تغییرات جدید در زندگی  انسان ها داشته باشند اما در بسیاری از موارد، این آموزه ها بطور غیر مستقیم زنان میانسال را در موقعیت انفعال و پذیرش خشونت روانی و عاطفی برعلیه آنان قرار می دهند.

از آنجایی که اکثر زنان یائسه دسترسی مناسبی به مراکز بهداشتی و درمانی دارند، به نظر می رسد مناسب ترین و در دسترس ترین راهکار جهت ارتقای کیفیت زندگی زنان و مقابله با خشونت خانگی، توجه خدمات دهندگان بهداشتی و درمانی  به مسایل مرتبط با یائسگی و برگزاری کلاس های آموزشی و مشاوره ای در زمینه دوران یائسگی و توجه به افزایش آگاهی و توانمندسازی زنان برای رسیدگی به موقع به مشکلات سلامت خود است. مجموعه ای از این اقدامات و برنامه ها خود رویکردی مناسب برای ایجاد شبکه های حمایتی به منظور ایجاد حمایت عاطفی و اجتماعی از زنانی است که در این دوران در معرض خشونت خانگی قرار دارند.

 منابع:

  • انسیه نوروزی ، فیروزه مصطفوی ، اکبر حسن زاده ، میترا مودی ، غلام رضا شریفی راد ،بررسی عوامل مرتبط با کیفیت زندگی زنان یائسه شهر اصفهان،۱۳۹۰
  • زنان پرس ،یائسگی و عوارض جسمی و روحی آن ،۱۳۹۰
  • دانشگاه الزهرا، یائسگی و عوارض آن ،۱۳۹۱
  • لیلی پرچمی ، مجتمع تخصصی و فوق تخصصی امام رضا،هفته نامه سلامت۱۳۹۱
  • The North American Menopause Society,Domestic Abuse
  • http://goo.gl/oZM4kv
  •  http://goo.gl/oZM4kv
  • Journal of Human Growth and Development, Impact of Domestic and Sexual Violence on Women ‘s Health, 2012



  1. فریبا said on تیر ۲۸, ۱۳۹۵

    طوری داستانهای خفت بار زنان رادر ایران تعریف میکنید انگار که می خواهید انها را در میان مردم جا بیاندازید. باعث تاسف است که زنان ایران از شوهرانشان در قرن ۲۱ کتک می خورند یا هیچ سهمی از سرمایه خانواده ندارند اگر چه ۳۰ سال معلمی کرده باشند. حد اقل در لحن خود تاثر و تالم را نشان دهید که انسان فکر نکن شما تلاش دارید این خفت هارا روتین تصور کنید.

Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱