صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  قانون چند همسری، تضع...
بهمن
۲۱
قانون چند همسری، تضعیف موقعیت زنان، استحکام جایگاه مردان
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , ,
image_pdfimage_print

6814714378_3c1529bc56_b عکس:   ChrisGoldNY

 ماهرخ غلامحسین پور – روزنامه نگار

در کودکی مادرم را از دست دادم. حسرت مادر و خنده ها و دلسوزی هایش همیشه ته دلم ماند. زنِ پدرم به بدی زن باباهای قصه‌ها نبود ولی از آنجایی که هنوز مادر نشده بود درک درستی از تمنا‌ها و تنهایی‌های یک دختر مادر مرده نداشت.

کودکی نکردم. یک سره کودکی‌ام درز گرفته شد و پریدم به عالم پراندوه بزرگسالی. وقتی وارد دانشگاه شدم بر خلاف سایر هم کلاسی هایم که به علت دوری از خانه و خانواده دلتنگ بودند، احساس خوشایندی داشتم. کسی در خانه مان نبود که منتظرم باشد.

با همسرم در راهروهای دانشگاه آشنا شدم. برای نخستین بار حس کردم می‌توانم به کسی اعتماد کنم. عشق بورزم حتی بوی مادری را که نداشتم استشمام کنم. چه می‌دانستم که آن شادی‌ها سرآغاز یک سلسله رنج‌های دردناکتری است. دردناک‌تر از تنهایی بزرگم.

پدرم به این وصلت راضی بود. به هر حال می‌خواست هر چه زود‌تر از شریک نان خور اضافی خلاص شود ولی خانواده همسرم به این وصلت رضا نمی‌دادند. برای همین هم من، در یک سکوت دردناک و تحقیرآمیز به خانه بخت رفتم. تحصیلاتم در حد لیسانس ماند. ولی روزگارمان نمی‌گذشت. کار نبود. بیکاری بی‌داد می‌کرد. متوجه شدم رشته تحصیلی‌ام عملا به دردم نمی‌خورد. دوره گل چینی و گل بلندر و کارهای دستی را گذراندم و شروع کردم به کارهای خانگی. کلاس‌های آموزشی و پذیرش سفارش برای مغازه‌ها و منازل. کارم گرفت. شاگردانم زیاد شدند و همسرم که فرصت را مناسب می‌دید به بهانه اینکه ادامه تحصیلش به پیشرفت زندگی مشترکمان کمک می‌کند دوره کار‌شناسی ارشد ثبت نام کرد. چیزی نگذشته بود که دیدم من یک زن خانه نشینم با دست‌هایی که از شدت ورز دادن خمیر گل سازی ترک داشتند و کمری که شبانه روز ذق ذق می‌کرد شدم و همسرم دانشجوی دوره دکترا. رویاپردازی‌هامان روز اول در راهروهای دانشگاه با هم شکل گرفت ولی رویاهای من مثل یک درخت سوخته، خشک و برهوت ماندند و رویاهای او داشتند به بار می‌نشستند.

ما دیگر به ندرت هم دیگر را می‌دیدیم. من شکسته و دلخسته بودم و او از من فاصله زیادی داشت. فکر کردم بچه دار شدنمان می‌تواند این فاصله‌ها را کم کند ولی همسرم بچه نمی‌خواست. می‌گفت بچه دار شدن، هر دومان را از اهداف و رویا‌هامان دور می‌کند. رویا‌هامان؟ یا رویاهای او؟

وقتی به آن روز‌هایم فکر می‌کنم زنی را می‌بینم که اعتماد به نفسش را به کلی از دست داده بود. در کار غرق شده بود و به امید واهی اینکه بالاخره روزهای دلپذیر آرامش و خوشی برسند هر روز یک چین دیگر می‌گذاشت روی چین‌های پیشانی‌اش.

خواهر ناتنی‌ام در آستانه زایمان بود. از من خواست چند روزی برای کمک و همراهی‌اش به شهرستان بروم. به هر حال برای من فرصت یک نفس تازه کردن بود. رفتم و کنارش ماندم. همسرم خودش شخصا برایم بلیط رفت و برگشت خریده بود. من از فکر سفارش کارهایی که زمین مانده بودند و کارهای به اتمام نرسانده بیرون نمی‌آمدم و در ‌‌نهایت تصمیم گرفتم بدون برنامه قبلی به خانه برگردم. وقتی وارد هال شدم در کمال ناباوری دخترکی را دیدم که می‌توانست دختر خودم باشد. شوخی دردناکی بود. او در خانه من، در خانه‌ای که با سوزن زدن و گل ساختن و عروسک سازی و قلاب بافی ساخته بودم در آشپزخانه‌ام، آشپزخانه‌ای که خشت خشت آن با دسترنج شب بیداری‌هایم گذاشته شده بود راحت و‌‌ رها با یک دمپایی ابری انگشتی و یک لباس خواب نازک داشت دلبری می‌کرد، آشپزی می‌کرد. انگار که خانهٔ خودِ خودش باشد. همسرم با کمال وقاحت گفت: کار غیر شرعی که نکرده‌ام؟ زنم است. او را صیغه کرده‌ام ولی حالا که موضوع را فهمیده‌ای عقدش می‌کنم. اصلا تو وقت می‌کنی به من هم فکر کنی؟ بهتر است یک نگاهی توی آینه به خودت بیاندازی. تو کجا و من کجا؟

وقتی می خواستم از در بروم بیرون؛ وارفته و با رویاهایی سوخته، صدایش می‌آمد که خطاب به دخترک می‌گفت: «او جای مادر من است. اصلا مگر من چقدر زنده می‌مانم؟ پس جای عشق این وسط کجاست؟ چرا باید زنی را که دوستش ندارم تحمل کنم؟»

قانون در این مورد چه می‌گوید؟

هیچ آمار رسمی و غیر رسمی در مورد مسئله تعدد زوجات در ایران وجود ندارد. اما متاسفانه قانون مدنی ایران که برگرفته از فقه شیعه امامیه است و بنا به گفته مهناز پراکند، وکیل پایه یک دادگستری و حقوقدان، به منظور «تضعیف جایگاه زنان و استحکام جایگاه مردان» در جامعه ایران تدوین شده ازدواج مرد با چهار زن را به طور رسمی و تا بی‌‌‌نهایت زن را به طور غیر رسمی قابل قبول می‌داند درحالی که برای زن چند شوهری ممنوع است.

این در حالی است که چند همسری در مسیحیت مذموم شمرده شده و ممنوع است ولی در آیین اسلام و یهودیت با شرایط خاصی که قانون تعیین می‌کند مجاز است.

خانم مهناز پراکند که علاوه بر وکالت از اعضای کانون مدافعان حقوق بشر نیز بوده در این مورد به سوالات خبرنگار خانه امن پاسخ می‌دهد:

 خانم پراکند، هدف و منظور قانونگذار در وضع قانون چند همسری چه بوده است؟

قانون مدنی ایران که شامل مقررات خانواده از قبیل ازدواج و طلاق است در سالهای ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۴ یعنی بعد از انقلاب مشروطه به تصویب رسیده است که روحانیون در این سال‌ها نفوذ زیادی در زمینه مسائل حقوقی و سیاسی داشتند و از این رو در تدوین قانون مدنی نیز نقش داشتند. به همین دلیل اگر چه مقررات قانون مدنی ایران در سایر زمینه‌ها الهام گرفته از حقوق مدنی سوئیس، فرانسه و بلژیک است اما در مقررات مربوط به خانواده این قانون ملهم از فقه شیعه است. بنابراین می‌توان گفت هدف و منظور اولی از تصویب قانون چند همسری انطباق قانون با فقه شیعه بوده که صد البته برگرفته از اندیشه‌های مردسالارانه فقهای امامیه و به منظور تضعیف جایگاه زنان بوده است

آیا در قوانین سایر کشور‌ها به قانونی مشابه قانون چند همسری برخورد کرده‌اید؟

خوب بر کسی پوشیده نیست که در کشورهای عربی مثل عربستان سعودی و امارات متحده عربی چند همسری به نحو آشکاری رایج است هر چند ممکن است این کشور‌ها فاقد قانون موضوعه نیز باشند، از آنجائی که به دلیل حاکمیت مقررات فقه سنی در این کشور‌ها ازدواج به صورت موقت پذیرفته شده نیست، چند همسری فقط به صورت ازدواج دائم وجهه قانونی دارد. اما گذشته از اینکه در برخی کشور‌ها مثل عراق، پاکستان، سومالی و سودان قانونآ اجازه چند همسری به مردان داده شده یا نه؟ من در عمل این پدیده را در بین برخی ازمردان این کشور‌ها دیده‌ام که البته همگی آن‌ها مسلمان بوده و آن را امری الهی و قرآنی می‌دانستند.

اگر ازدواج دوم بدون مجوز و رضایت همسر اول انجام شود در صورت ناراضی بودن او ازدواج رسمیت دارد؟

اگر منظورتان ازدواج دوم به صورت ازدواج موقت باشد که بر اساس قوانین موجود نیازی به اجازه همسر اول ندارد اما چنانچه منظورتان ازدواج دائم باشد، قطعآ نیاز به اجازه همسر اول دارد، باید خدمتتان عرض کنم که عدم اجازه همسر اول در ازدواج دوم به صورت دائم، هیچ لطمه‌ای به صحت و اعتبار ازدواج دوم نمی‌زند. چرا که چنین امری در قانون پیش بینی نشده است و به قول حقوق دانان اجازه همسر اول از مقتضیات ذات عقد در ازدواج دوم نیست.، بلکه طبق قانون حمایت از خانواده مصوب ۱۳۵۴عدم اجازه همسراول فقط موجب ایجاد حق طلاق برای او و مجازات زندان برای مرد می‌باشد که البته در خصوص مجازات حبس مردی که بدون اجازه همسر اول اقدام به ازدواج مجدد به صورت دائم نماید، در سالهای اول انقلاب نظریه‌ای از طرف شورای نگهبان داده شد که این مجازات را خلاف شرع قلمداد کرده است. بنا به همین نظریه در حال حاضر بسیاری از قضات از صدور حکم مجازات حبس علیه چنین مردی امتناع می‌کنند. در حال حاضر فقط عدم ثبت ازدواج دائم چه ازدواج اول باشد و چه ازدواج دوم با اجازه همسر اول یا بدون اجازه او جرم شناخته شده است.

 در این مورد قانون چه حقی برای همسر اول قائل است؟

 همانطور که گفتم فقط حق طلاق برای همسر اول یا همسر قبلی ایجاد می‌شود. همانطور که می‌دانید زنان در زمینه در خواست طلاق، به لحاظ قانونی با مشکلات زیادی مواجه هستند که یکی از آن‌ها اثبات عسرو حرج است و اگر نتوانند عسر و حرج یعنی مشکلات و سختی‌های غیر قابل تحمل در زندگی با همسر خود را در دادگاه به اثبات برسانند، نمی‌توانند از این حق استفاده نمایند. اما در صورتی که زنی به خاطر ازدواج مجدد همسرش بدون اجازه او تقاضای طلاق دهد نیازی به اثبات عسر و حرج ندارد چرا که همین امر فی نفسه از موارد حق طلاق برای زن است.

اما در تعالیم دینی آمده که اولین شرط تعدد زوجات مراعات عدالت است؟ در صورتی که اثبات شود که مرد در رابطه‌اش با همسرانش به هیچ وجه عدالت را مراعات نکرده آیا ازدواج دوم فسخ خواهد شد؟

 خیر، چرا که برای فسخ ازدواج در قانون شرایطی پیش بینی شده است که عدم رعایت عدالت جزء این شرایط نیست.

با این اوصاف هیج بند یا ماده قانونی بازدارنده‌ای برای مرد وجود ندارد که او را نسبت به ازدواج مجدد بر حذر بدارد؟ خیر، البته فراموش نکنیم که قواعد اخلاقی و فرهنگ حاکم بر خانواده‌ها می‌تواند مانع بزرگی برای این رفتار غیر انسانی باشد.

یعنی در قانون جدید هم در این مورد تمهیدی اندیشده نشده؟

خیر، اگر چه قانونگذاران قصد تدوین قانونی به مراتب بد‌تر و تبعیض آمیز‌تر را در این خصوص داشتند اما با اعتراضات گسترده فعالین حقوق زنان نتوانستند به این هدف خود برسند و البته این موضوع را به‌‌ همان قانون حمایت از خانواده مصوب ۱۳۵۴ محول کردند.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱