صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  حقوق اجتماعی و خشونت...
دی
۱۹
حقوق اجتماعی و خشونت خانگی
خشونت خانگی و حقوق
۱
, , ,
image_pdfimage_print

IMG_4429

حسین رئیسی- وکیل و پژوهشگر

مقدمه

حقوق اجتماعی به مجموعه ای از حقوق گفته می شود که به واسطه حضور شخص در اجتماع از یک سو وبواسطه فعالیت او در اجتماع از سوی دیگر به وی اختصاص می یابد. این حقوق، زندگی اجتماعی و رشد و تعالی فردی را بصورت برابر در باره همگان تضمین و حمایت می نمایدو تحقق آن بلادرنگ و یا به تدریج حاصل می شود.

حق برخورداری از تحصیل، کار، رفاه و آسایش اجتماعی از بارزترین انواع حقوق اجتماعی محسوب می شوند. در این نوشتار برآنیم تا موانع دست یابی زنان به این حقوق به دلیل حضور در زندگی مشترک در محدوده ای که آگاهانه و یا ناآگاهانه به خشونت جسمی و یا روانی منجر می گردد را، به اختصار بررسی نمائیم.

طرح مسئله

مسئله نخست؛ هرنوع رفتاری که با هدف آسیب جسمی و یا روانی همراه باشد، در تعریف ساده ای از خشونت شناخته می شود.

مسئله دوم؛ محروم سازی از تمام و یا برخی از حقوق اجتماعی آسیب های جسمی و روانی در قربانی ایجاد می کند.

مسئله سوم؛ این واقعیتی است که، زنان بواسطه حضور در خانه ویا بستن پیمان زناشویی، بوسیله مردان شامل پدر، برادر و یا همسر از تمام یا برخی حقوق اجتماعی محروم می شوند.

عمده سازی موضوعاتی مانند “ناموس” و “نقش مادری” و یا سایر “نقش های زنانه”، امروز رفاه لازم و بیشتر را برای آنها بدنبال نداشته است بلکه این نقش ها، تهدید و یا موانعی جدی و در مواقعی سیستماتیک برای زندگی متعارف اجتماعی زنان و یا کودکان فراهم کرده اند.

محافظت از ناموس از کودکی دختران را به خانه نشینی و به پذیرش نقش های اجتماعی صرفا زنانه سوق داده است. این موضوع ساخته ذهن مردانه برای محافظت از تمایلات مردانه است و هیچ خدمتی به زنان نکرده ، بلکه موجبات تهدید حقوق اجتماعی آنان را فراهم نموده است. این نقش ابزاری برای مردان، مانند پدر، برادر و گاهی زنان مسن تر برای کنترل و ایجاد محدودیت اجتماعی برای زنان جوان در اجتماع محسوب می شود.

با شکل گیری زندگی زناشویی، شرایط اجتماعی حاکم بر زنان در مواقعی بسیار سخت تر از گذشته می شود. نقش شوهران با تفکر حفظ ناموس و ممنوعیت زن در خروج از منزل و انجام هر فعالیت اجتماعی بدون رضایت او، خشونت مستمر در درون خانه مستقر ساخته و استمرار دارد.

خشونت خانگی از طریق سلب حقوق اجتماعی

تفاوت های فیزیولوژیکی بین زن و مرد امری طبیعی است، اما محرومیت های ناشی از این تفاوت ها طبیعی نیست. مظاهر این نابرابری را در اجتماع شاهد هستیم، هرچند تعداد دخترانی که موفق به ورد به دانشگاه ها می شوند بیش از پسران است، اما چه تعداد از این دختران موفق می شوند در سمت های مختلف مدیریتی و اجتماعی فعالیت نمایند؟ به هر میزان که آمار واردین به دانشگاه زیادتر است، امکان دستیبابی به موقعیت های برابری اشتغال آنان پایین تر است.

امروز نفی حقوق اجتماعی یکی از ابزارهای اعمال خشونت محسوب می گردد. نفی حقوق اجتماعی و هر نوع نابرابری و تبعیض بدین سبب، می تواند موجب درد و رنج برای شخصی که از حقی محروم می گردد باشد. درد و رنج ناشی از تبعیض نسبت به حقوق اجتماعی در خانواده ها به واسطه مشکلات فرهنگی، حقوقی و اجتماعی است. عمده این موارد بشرح زیر در جامعه جریان دارد:

الف) نفی حقوق اجتماعی در قوانین حقوقی

قوانین زیادی را می توان یافت که حاوی تبعیض و نابرابری اجتماعی بین زن و مرد باشند، نظیر برخی مقررات استخدامی از جمله محدودیت زنان در تصدی همه مشاغل قضایی [قانون استخدام قضات] ونامزدی برای ریاست جمهوری[ اصل ۱۱۵ قانون اساسی] این مقررات اگر چه حاوی تبعیض اجتماعی هستند، اما در محدوده خشونت خانگی قرار ندارند، ولیکن قانون مدنی ایران در مواردی به روشنی  امکان اعمال تبعیض از طریق افزایش حقوق مردان در خانواده ها را فراهم کرده است. از جمله این موارد می توان به ماده  ۱۱۰۵ قانون مدنی که ریاست خانواده را از خصایص مرد دانسته است. یا ماده ۱۲۳۳ که حکم می کند، زن نمی تواند بدون رضایت شوهر خود سمت قیمومت را قبول کند. منع موردی اشتغال زنان به وسیله شوهران [ ماده ۱۱۱۷ قانون مدنی]  یا ماده ۱۸ قانون گذرنامه که زن حق خروج از کشور و دریافت گذرنامه بدون رضایت همسرش را ندارد.

سوالی که در اینجا مطرح می شود این است که چگونه این تبعیضات اجتماعی سبب درد و رنج مستقیم و مسلم می شوند؟

در پاسخ باید گفت؛ آنچه این موارد و تبعیضات در درون خانواده ها به ارمغان می آورد، احساس نا امنی برای زنان، ناشی از این نوع تبعیضات خواهد بود. این احساس  به خودی خود سبب آسیب روانی و خشونت خواهد شد. چنانچه مورد بهربرداری سوء مردان نیز قرار گیرد، فضای خانه را به فضای در آمیخته با کشمکش تبدیل خواهد ساخت.

بطور مثال، با اقتداری که قانون در موارد اشاره شده به مردان بخشیده است، همواره زنان موظفند برای همه امور اجتماعی خود از مردان اجازه داشته باشند! مرد می تواند به بهانه های مختلف مانع اشتغال زن به تحصیل و کار شده و اجازه خروج زن از کشور حتی برای سفرهای زیارتی را ندهد. این موارد توانایی زنان را نسبت به مردان کاهش می دهد و مانع رشد و دست یابی به حمایت های لازم برای رسیدن به رشد متعارف و دست یابی به موقعیت های اجتماعی مناسب خواهد شد.

مسائل متعدد دیگری در عرصه های اجتماعی می توان یافت که با توسل به مقررات قانونی، زنان را در موقعیت نابرابر اجتماعی قرار داده است، در نتیجه آنها را در معرض خشونت قرار می دهد. به عنوان نمونه می توان از نابرابری زنان و مردان در مسئله ازدواج با اتباع خارجی در ماده ۱۰۶۰ قانون مدنی، ارث زنان که در موقعیت دختر نصف پسر [ماده ۹۰۷ قانون مدنی] و در موقعیت همسر نیز نصف مرد است. [ مواد ۸۹۹و۹۰۰ قانون مدنی] بخش های متعددی از قوانین خانواده، دیات، در قصاص و در نقش مادری، همسری که در سایر نوشته ها به تفصیل و جداگانه مورد بحث قرار خواهیم داد.

معضل بزرگ در این باره علاوه بر نابرابری های حقوقی و قانونی این است که، در بسیاری از خانواده ها از این ابزار ها قانونی که از مشروعیت شرعی نیز برخوردار است، برای کنترل ، تسلط و حفظ برتری استفاده می شود، در نتیجه دامنه خشونت در چنین خانواده هایی افزایش خواهد یافت.

ب) خشونت خانگی، خرد شماری اجتماعی زنان

چنانچه برخی صاحب نظران بیان کرده اند، حقوق اجتماعی مجموعه ای از حق ها و حمایت ها است که از طریق آنها آسایش، رفاه و بهزیستی به حداکثر و عدم رفاه به حداقل می رسد. حقوق اجتماعی  ناظر است بر حق برخورداری از حداقل رفاه اقتصادی و اجتماعی که به عنوان مزایای عضویت و مشارکت در حیات جامعه به افراد تعلق می گیرد تا شخص در مسیر کمال و رشد خویش از شرایط آبرومندانه زندگی برخوردار شود.[ فصل نامه حق دوره ۲۱ شماره ۲ص ۲۶۳]

میزان نابرابری منجر به نفی حقوق اجتماعی بر اساس تعریف ارائه شده و مبتنی بر اعمال خشونت تنها به موارد قانونی محدود نمی شود، مسئله مهم از یک طرف پذیرش و تمکین مردم و در مواردی زنان نسبت به قوانین نابرابر است، و از طرفی دیگر رواج اجتماعی نابرابری بین مردم و در درون خانواده ها است. نتیجه این اتفاق به خرد شماری تاریخی زنان منجر گشته و امروز  نیز تداوم دارد، و عده ای از این امر بهرمند می شوند.

افراط در دادن نقش های جنسیتی به فعالیت های اجتماعی زنان و از این طرق فرور دست نشان دادن آنها که صرفا برای مشاغل آموزشی و بهداشتی و یا قالی بافی و بچه و خانه داری مناسبند، مجموعه ای پیچیده فراهم ساخته که زنان از به رفاه و رشد حداکثری   در موارد باز می دارد.

همه این نگاه ها و تقسیم بندی های اجتماعی باعث فرودست شمردن زنان شده است، تاجاییکه به دور از تعصبات فمنیستی به سادگی امکان دست یابی به موقعیت های اجتماعی را برای زنان محدود ساخته است، و در جامعه ایران فروکاستن از نقش های اجتماعی زنان را،  در قبال حقوق مردان و یا موقعیت مردان قرارداده اند، و این به خشونت علیه زنان از طریق اعمال اقتدار اجتماعی مردانه، و یا محرومیت زنان از مناسبات اقتصادی برابر با مردان به منجر شده است.

باوجود تغییر شکل رفتاری در جامعه کماکان در حوزه خانواده حتی در خانواده های متوسط به بالای جامعه رفتارهای واقعی نسبت به دختران و زنان در حوزه های اجتماعی و فرهنگی رشد چشمگیری نداشته است.

به طور مثال زن باید مادری کند، در عین حال این امر سبب می شود تا نقش اجتماعی لازم را ایفاء نماید، و در قبال آن از مرد نفقه بگیرد، نفقه زن بسیار محدوداست، و مردان به تدریج اموال و دارایی ها خود را از دسترس زنان دور می سازند، و برای کنترل زنان خود را فاقد توانایی مالی مطابق با انچه هستند معرفی می نمایند، در نتیجه به فرض مطالبه نفقه بر اساس توانایی که نشان داده اند، زنان صرفا برای ، مسکن، لباس و خوراک حق دریافت نفقه دارند، و یا حق دریافت مهریه، اگر مردان خود را فاقد توانایی مالی معرفی نمایند و یا اموال خود را از دسترس زنان خود دور سازند، با آسودگی زنان را تحت کنترل خود دارند، و در قبال شکایت در دادگاه نیز زن به حقوق اجتماعی مقرر دست پیدا نخواهد کرد.

از این رو و در پایان باید خاطر نشان کنم که عرصه اجتماعی وسعت بسیار زیادی در نشان دادن نابرابری هایی که معمولا به خشونت در درون خانه ها منجر می شود را دارد. آنچه در اینجا مطرح شد، گوشه ای از هزاران مصائب موجود است که نتیجه آن به زیان مجموعه اجتماع است.

 خانواده در عرصه اجتماع کنونی، در حوزه مطالبات حقوق اجتماعی، عرصه کشمکش بین زن و مرد با خشونت نرم و گاهی سخت  همراه است. بنابراین منافع عالیه کودک، زن و حتی مردان در تامین برابری اجتماعی و رفع همه اشکال خشونت از خانواده است.



  1. omid arezo said on دی ۲۰, ۱۳۹۲

    ba salam,mitonam beporsam ke aya aghaye raisi dar iran tashrif daran ya na? dovom inke aya vekalate ghabol minamayand ya na?moteshakeram va movafagh bashid.

Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱