صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  بارداری حق زن است یا...
دی
۱۳
۱۳۹۲
بارداری حق زن است یا تکلیف او؟
دی ۱۳ ۱۳۹۲
خشونت خانگی و حقوق
۹
image_pdfimage_print

by Trocaire عکس:   Trocaire

آریا حقگو- وکیل دادگستری

درست کردن دردسری چندساله شاید چند دقیقه بیشتر کار نداشته باشد اما، این زن است که باید عوارض جسمی و روحی بارداری و زایمان را تا سال ها تحمل نماید و در اغلب اوقات هم، بار اصلی نگهداری از محصول این فرآیند چند دقیقه ای سال ها بر دوش مادر است.

 اغلب تن دادن به تحمل رنج و زحمت بارداری، زایمان و نگهداری از فرزند یا فرزندان به عنوان اثر ذاتی ازدواج جلوه داده می شود و گفته می شود که ” تا بوده همین بوده” و زن به خاطر “زن” بودنش باید پذیرای این مشکلات باشد و در مقابل هم، بهشت را زیر پای خود قرار دهد. گویی بارداری تکلیف زن است و رسالتی است که خداوند و نظام آفرینش بر عهده وی قرار داده است. در این یادداشت نگاهی می اندازیم به درستی این باور از منظر حقوق و تکالیف زن در خانواده در نظام حقوقی ایران.

به نظر نگارنده تصمیم به داشتن فرزند بی شک نیازمند توافق طرفین است اما، بارداری لطفی است که زن در حق خانواده روا می دارد نه تکلیف او در برابر شوهر یا جامعه. لذّت بردن زن از حس غیرقابل توصیف مادر شدن هم تغییری در این قاعده کلی به وجود نمی آورد.

زن مالک و صاحب اختیار تمام اجزا و توانایی های بدن خویش است و با ازدواج هیچ تغییری در این مالکیت مطلق ایجاد نمی شود. متاسفانه تعبیر نکاح توسط برخی فقیهان به “اباحه وطی” باعث شده است که، برخی چنین تصوّر کنند که عقد ازدواج عقدی معاوضی است که در آن زن “بُضع” (توانایی جنسی) خود را با مهریه معاوضه می کند. این تفسیر غیرانسانی از بحثی فقهی که بیشتر در مقام تعیین ماهیت مهریه و همچنین مسئولیت مدنی ناشی از سلب امکان کام جویی جنسی از فرد مطرح شده است، برخی را بر این باور استوار نموده است که، زن با قبول ازدواج در واقع اختیار قوای جنسی خود را به شوهر واگذار می کند. برقراری رابطه معاوضی بین نفقه و تمکین هم، به این باور غیرانسانی و زن ستیزانه دامن زده است.

با این حال واقعیت این است که با تمام این تعابیر در فقه امامیه، باردار شدن هرگز به عنوان یکی از وظایف و تکالیف زن در برابر شوهر مطرح نشده است. بنابراین هیچ مردی حق ندارد از همسرش بخواهد که برای او بچه بیاورد! اجماع فقیهان بر این نکته که زن حق دارد در ازای نگهداری از فرزند خودش از شوهر مطالبه اجرت نماید، نشانه ای از همین واقعیت است که عقد ازدواج نه در ذات و نه در آثار خود هیچ تکلیفی برای زن در قبول بارداری و تبعات آن ایجاد نمی کند.

همچنین برقراری رابطه بین نفقه و تمکین خود اثبات می کند که زن، هیچ اجباری در تن دادن به رابطه جنسی با همسرش ندارد و می تواند عطای نفقه را به لقاء همسرش در فراش ببخشد و با صرف نظر کردن از نفقه، از برقراری رابطه با همسرش خودداری نماید. نکته بسیار مهم در این بحث این است که خودداری زن از تن دادن به رابطه جنسی در برخی زمان ها و مکان ها، به معنای نشوز(عدم تمکین) نیست. به عبارت دیگر، استمرار در تحقق نشوز شرط است. هرچند از پیامبر اسلام نقل شده است که به زنان توصیه کرده اند که در هر حالت و مکانی پاسخگوی درخواست جنسی شوهرشان باشند(حتی در پشت شتر) اما این حدیث راهی در فقه و حقوق ندارد و به بُعد عاطفی و روانی مسئولیت پذیری جنسی زنان در برابر نیازهای جنسی مشروع و معقول همسرانشان مربوط می شود. بنابراین زن می تواند در زمان هایی که به هر دلیل احتمال بارداری از رابطه جنسی برایش بیشتر است(مثلاً در ایام خاصی از سیکل ماهانه یا هنگامی که به وسایل پیشگیری از بارداری دسترسی ندارد) از برقراری رابطه جنسی با همسرش خودداری نماید و این به معنای نشوز نبوده و مسقِط نفقه او نمی باشد.

در بسیاری از نظام های حقوقی، بارداری اجباری جرم انگاری شده است و از زنان در مقابل اجبارشان توسط همسرانشان برای تن دادن به بارداری حمایت حقوقی به عمل آمده است. متاسفانه در نظام حقوقی ایران شاهد چنین حمایتی نیستیم. به نظر هم نمی رسد که قانونگذار ایران قصد داشته باشد چتر حمایتی خود را تا این حد بر سر زنان ایرانی بگستراند. بویژه در شرایط فعلی که شخص اول نظام هم تاکید فراوانی بر افزایش موالید دارد، بعید است که قانونگذار ایران به فکر جلوگیری از بارداری اجباری در خانواده های ایرانی باشد. اما این به معنای بی بهره بودن زنان از “حق عدم بارداری” نیست. بارداری اجباری یکی از مصادیق شناخته شده خشونت خانگی علیه زنان است و عدم جرم انگاری این خشونت در قوانین ایران تغییری در ماهیت آن ایجاد نمی کند.

 در نظام حقوقی فعلی ایران هم زنان هیچ تکلیفی برای بارداری در مقابل شوهرانشان ندارند و می توانند از طرق مختلف از این کار جلوگیری نمایند. استفاده از روش های جلوگیری از بارداری به دلخواه زن یکی از حقوق مسلّم زن در روابط جنسی است و مرد حق ممانعت از استفاده از این روش ها را ندارد. خودداری از برقراری روابط جنسی در مواقعی که احتمال بارداری بیشتر است نیز مغایرتی با تکلیف قانونی زن در تمکین از شوهرش ندارد. 



  1. زهرا said on دی ۱۳, ۱۳۹۲

    بله عزیزم. این مساله به لحاظ قانونی و فقهی درسته ولی وقتی اعصاب خوردی توی یه خانواده باشه و زندگی بشه زهر مار، دیگه چاره‌ای برای زن نمیونه که. به نظر من خانه امن، به جای اینکه مسائل رو قانونی و کلی ببینه و درباره شون مطلب بنویسه، باید وارد زندگی بشه. اینکه شما حق و حقوق زنها رو یادآوری میکنی، خیلی خوبه. البته برای کسی که هنوز ازدواج نکرده و میتونه یه شرایطی رو بزاره. (هر چند که معتقدم گذاشتن شرط و شروط هم فایده نداره) ولی کسی که ازدواج کرده و در مسائلی همانند بچه دار شدن، نفقه و غیره با شوهرش مشکل داره، این حرفا کاربردی نیست. با دو تا روانشناس و مشاور خوب گفتگو کنید پیرامون همین موضوعات و راه حل بزارین جلوی پای ملت.

    • Profile Photo

      KhanehAmn said on دی ۱۳, ۱۳۹۲

      سلام دوست عزیز

      وبسایت خانه امن همانطور که در پروفایل آن هم آمده است، بیشتر مسائل حقوقی را مد نظر داشته و تحت پوشش قرار می دهد
      .اما پیشنهاد شما نیز کاملا” به جا بوده و حتما” به آن توجه خواهیم کرد
      با تشکر
      خانه امن

    • آریا حق گو said on دی ۱۴, ۱۳۹۲

      زهرای عزیز
      نکته ای که به آن اشاره کرده اید، در واقع معضل اساسی رشته ای به نام “حقوق خانواده” است. حقوق و قانون را اصولاً در روابط عاطفی و خصوصی اشخاص راهی نیست اما قانونگذار نمی تواند در نهایت از دخالت در این روابط هم به طور مطلق خودداری کند. به همین منظور، حقوق آخرین علمی است که پس از روانشناسی و روانپزشکی و علوم اجتماعی و جامعه شناسی باید در عرصه خانواده وارد شود.
      به علاوه بخش هایی از جامعه ایران هنوز هم بسیار مذهبی است و نظرات فقیهان تنظیم روابط بسیاری از ایرانیان نقش مهمی دارد. لذا تبیین حقوق زنان از منظر فقهی و ارائه نفاسیر منطبق با حقوق انسانی زنان از مباحث فقهی می تواند موثر باشد.
      از وقتی که برای مطالعه مقاله اینجانب و نوشتن نظرتان اختصاص دادید متشکرم.

  2. مشیا said on دی ۱۵, ۱۳۹۲

    به نظر اکثر فقها از جمله آقای خمینی ، خامنه ای ، مکارم ، نوری همدانی و … جلوگیری از بارداری بدون اذن شوهر مجاز نیست . حالا بر فرض هم استدلال شما که محل اشکاله رو پذیرفتیم ، آیا در فقه و قانون ما حق زن برای سقط جنین هم دیده شده؟ از این دست مثالها که ناقض حقوق اساسی زنهاست در قوانین فقهی و مدنی ما بیشمارن به همین خاطر هم هست که فکر میکنم تلاش برای بیرون کشیدن مفاهیم مدرن و مترقی از این دست از قوانین فقهی ره به جایی نمی بره

  3. مادر said on دی ۱۵, ۱۳۹۲

    بارداری چیزی نیست که بعد از ازدواج بخواهید بگید نه اگر بچه نمی خواین قبل از ازدواج باید مشخص بشه.چون ازدواج کردن در معنای عرفی اش یعنی تشکیل خانواده است واین یعنی بچه.یک چیز دیگه هم اینکه اسلام اصلا زن را داخل ادمیزاد هم قبول نداره چه به اینکه حقی هم بده. این مزخرفاتی هم مثل گرفتن وجهی در قبال بچه داری یا شیر دادن از اون حرف هاست.منی که زندگی ام پای بچه ام میزارم میام پول شیر یا بزرگ کردن بچه را بگیرم اون موقع شما اسم اینو چی میزارید.ایا کلمه مادررا بکار می برید.

  4. آریا حق گو said on دی ۱۵, ۱۳۹۲

    از توجه مخاطبان عزیز خانه امن به این یادداشت بسیار ممنونم.
    اولین و مهم ترین هدف از نوشتن چنین یادداشت هایی همین جلب توجه اذهان عمومی شهروندان به مسائل مهم مرتبط با حقوق زنان است. همین که تیتر این یادداشت مخاطب را به فکر در رابطه با این مساله مهم و چاره اندیشی برای آن بیاندازد مهم ترین خدمتی است که از امثال بنده بر می آید. راه حل ها می تواند متفاوت باشد و نظر من هم فقط راه حلی حقوقی برای این مساله است که به ذهن من رسیده اما هدف اصلی چاره جویی برای این مساله است که بحمدالله کاربران عزیز سایت به خوبی در پی آن هستند.
    دومین نکته این است که بیشتر مخاطبان ما در کشوری زندگی می کنند که قواعد فقهی و شرعی بر دادگاه های آن حکومت می کند. هیچ وکیلی نمی تواند در دادگاه خانواده ایران زن ستیزی اسلام را ادعا نماید و از قاضی بخواهد که حقوق بانویی را که به او وکالت داده است بر اساس اینکه “اسلام زن ها را آدمیزاد حساب نمی کند” به رسمیت بشناسد. بنابراین دومین هدف از این یادداشت ها آشنا نمودن وکلا و حقوقدانان جوان با موازینی است که بر اساس آن باید در وضع موجوداز حقوق موکلان خود در محاکم ایران دفاع کنند. درست و غلط بودن این موازین بحثی علی حده است که به هیچ وجه نافی لزوم توانمندسازی جامعه زنان و بخصوص وکلای جوان بر اساس ابزارهای قانونی موجود نیست.
    بار دیگر از همراهی شما با یادداشت های حقیر و اظهارنظرهای مشفقانه و بسیار مفید شما متشکرم.

  5. نرجس said on دی ۲۸, ۱۳۹۲

    سلام دکتر حق گو
    من یه سوال از محضرتون داشتم شما میگین که اسلام حقوق زنارو پایمال میکنه ما چه دینی انتخاب کنیم که حقوق زن ها رو پایمال نکنه اخه؟

  6. فرهاد جلیلی said on بهمن ۹, ۱۳۹۲

    نرجس عزیز، اگر کسی به شما گفت بیا بهائی شو، در بهائیت حقوق زنان رعایت شده ازش بپرس این مدرک یعنی چی؟؟؟!!!!
    گلزار تعالیم بهائی (رساله عملیه و توضیح المسائل فرقه ضاله مضله بهائیت) ، ص۲۸۸، سؤال خانمی بحضور مبارک [میرزا حسین علی نوری پیامبر بهائیت] عرض شد که گفته بود تا حال از جانب خدا زنی مبعوث نشده و همه مظاهر الهیّه رجال بوده اند. فرمودند: هر چند نساء با رجال در استعداد و قواء شریکند ولی شبهه ای نیست که رجال اقدمند و اقوی حتّی در حیوانات مانند کبوتران و گنجشگان و طاووسان و امثال آنان هم این امتیاز مشهود!

    ببینید که ارزشی که این پیامبر خود خوانده به خانم ها داده است در حد مقایسه آنها با انواع حیوانات است و نتیجه گیری فرموده اند که مردان اقدمند و اقوی یعنی مردان مقدم هستند و قوی تر!

  7. بی نام said on خرداد ۱۱, ۱۳۹۳

    متاسفانه سواستفاده عمدی و منفعت طلبانه فقهای دینی درمورد امر ازدواج و وظایف همسرداری و تعریف منفعت جویانه آن برای مردان و کمتر بهادادن به زنان باعث شده که حتی جامعه ما هم فکرکنه مادرشدن وظیفه یک زن هست و نه یک انتخاب ! چراوقتی زنی مطمئن هست که نمیتونه مادرخوبی باشه و توان و روحیه مادری کردن هم درخودش نمی بینه باید بخاطر ترس از انگ خوردن و اجبارعرفی تن به چنین کاری بده؟ خب نتیجه ش میشه چی؟ یک بچه عصبی و افسرده که والدینش فقط به خاطر حفظ آبرو و ترس از حرف مردم و ترس از تنهایی درپیری(!) اون رو بوجود آوردن اما حوصله وقت گذاشتن ورسیدگی بهش رو نداشتن. فقط خواهش می کنم خوب دقت کنین. این همه جوان سرخورده بی انگیزه برای چی داریم؟ آیا دلیلش فقط نوسانات شدیداقتصادی در جامعه مون هست؟ خیر.وقتی بابیشتر این جوانها صحبت میشه مشخص میشه که بین اونها و والدینشون همیشه شکاف بزرگ و عمیقی بوده که هرگز پرنشده.
    متاسفانه توی جامعه ایران همه ازدواج و خدمات جنسی به مرددادن با چهارکلمه عربی و بچه براش درست کردن رو وظیفه زن میدونن. همین نگرش خشن هست که داره باعث فراردختران از ازدواج میشه و هرچندسال این پدیده پررنگ تر میشه. اما عرف بیمار و رسانه ما همچنان علت آمار رو به رشد دختران مجردمانده رو پیدانشدن خواستگار مناسب و عدم تمایل پسران به ازدواج نام می بره. هرگز کسی در این جامعه از دختران واقعا نمیپرسه که اونها چی میخوان و انگیزه شون از ادامه زندگی چیه. بابا شاید اصلا دختری دلش نخواد بچه بیاره! باید بره بمیره و حق زندگی کردن نداره؟؟؟

Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱