صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  تابوی «كودك حلال‌زاد...
آبان
۱۶
تابوی «کودک حلال‌زاده» باید بشکند
خشونت خانگی و حقوق
۰
image_pdfimage_print

4549436403_b5a40486ce_n

عکس:  mikebaird

بررسی شرایط و موانع فرزند‌خواندگی در گفت‌وگو نفیسه صباغی با قاضی سید مجتبی موسوی

قاضی می تواند حکم سرپرستی کودکی که به هر دلیلی والدین خود را از دست داده و در بهزیستی زندگی می کند را تحت شرایط خاصی صادر کند. اما اعتقادکشورهای غربی و اروپایی بر این است که در اسلام و ایران فرزند خواندگی وجود ندارد. در صورتی که سرپرستی کودک در زمان صدر اسلام نیز مطرح بوده و حضرت محمد (ص) فردی به نام زید بن حارث را به فرزند خواندگی قبول کرد و تا زمان رحلت ایشان نیز، این فرد به عنوان فرزند خوانده پیامبر محسوب می شد. بر این اساس، اسلام فقط کارهای زائدی که در زمان جاهلیت صورت می گرفت (از جمله اینکه تمام احکام فرزند واقعی را نباید با فرزند خوانده اجرا ‌کرد) را نهی کرده است. در آیات قرآن (فرزند دیگری را فرزند خود اعلام کردن) نهی شده و تمام محرمات و احکام شرعی را بر آن فرزند خوانده جاری دانسته است. بدین لحاظ اسلام فرزند خواندگی را کار نیک و پسندیده‌ای دانسته است. با توجه به سوالات پیش آمده درمورد نهاد فرزندخواندگی و سختگیری هایی که درزمینه سرپرستی کودک وجود دارد، «قانون» طی گفت‌وگو با سیدمجتبی موسوی، قاضی و رئیس شعبه ۴۵ دادگاه عمومی(حقوقی) تهران، شرایط و موانع فرزند خواندگی را مورد بررسی قرار داده است.

 سیدمجتبی موسوی در بیان قوانین فرزندخواندگی،توضیح داد: در ۲۹ اسفند ۱۳۵۳ قانونی مطابق با شرع تصویب شد. که در حال حاضر تمام محاکم و قضات به این قانون استناد کرده حکم فرزند خواندگی صادر می کنند. در سال ۸۸ لایحه حمایت از کودکان بی سرپرست در مجلس شورای اسلامی تصویب شد که هم اکنون این لایحه در شورای نگهبان است. این لایحه قانون قبلی را ارتقاء داده و مکمل آن است وخلأ‌های قانون فعلی را پوشش داد. البته ممکن است ایراداتی هم داشته باشد.

 دادخواست فرزندخواندگی باید در محل اقامت زوجین تنظیم شود

این حقوقدان به بررسی یکی از شرایط زوجین برای سرپرستی کودک پرداخت و توضیح داد: براساس قانون هر زن و شوهری که حداقل ۵ سال از ازدواج آن‌ها بگذرد و صاحب فرزند نشوند این حق را دارند که دادخواست فرزند خواندگی بدهند. این دادخواست باید به طرفیت بهزیستی در همان محل اقامت خود تنظیم شود. چون براساس قوانین وظیفه نگهداری از کودکان بی سرپرست در اختیار بهزیستی است. مثلاً زوجینی که در تهران زندگی می کنند اگرتمایل به فرزند خواندگی کودکی در بندرعباس را داشته باشند باید دادخواست خود را به طرفیت بهزیستی بندرعباس در دادگاه تهران تنظیم ‌کنند.

موسوی به شرایط زوجین برای پذیرش فرزندخوانده پرداخت و خاطر نشان کرد:

 ۱-زوجین نباید محکومیت کیفری مؤثر نداشته یعنی مرتکب جرائم عمدی نشده باشند.

 ۲- بیماری روانی در حد جنون و سفاهت نداشته باشند.

 ۳-زوجین بیماریهای واگیردار و صعب‌العلاج نداشته باشند

۴- معتاد به الکل و مواد مخدر و سایر اعتیادات مضره نباشند. وقتی زوجین دادخواست خود را به دادگاه ارائه دادند دادگاه برای احراز این موارد زوجین را به مراکز قانونی (مرکز سوءپیشینه قوه‌قضاییه و پزشکی قانونی) ارجاع می دهد. طبق قانون هرگاه زوجین به دلایل پزشکی بعد از گذشت ۵ سال نتوانند صاحب فرزند شوند می توانند به دادگاه مراجعه و دادخواست سرپرستی تنظیم کنند. ولی در صورتی که مراکز پزشکی صریحا اعلام کنند این زوج صاحب فرزند نمی شوند قید ۵ سال حذف می شود.

 باید سن کودک از ۱۲ سال کمتر باشد

این حقوقدان در مورد شرایط کودکان برای فرزند‌خواندگی، توضیح داد:

۱-      سن کودک از ۱۲ سال کمتر باشد

۲-      هیچ یک از پدر یا جدپدری یا مادر طفل شناخته نشده یا در قید حیات نباشند (طبق قانون مدنی پدر و جد پدری ولی قهری طفل محسوب میشوند و مادر در مقام حضانت کودک عهده دارد)

۳-      کودکانی که به مؤسسه عام‌المنفعه سپرده شده باشند (مصداق مؤسسه عام‌المنفعه همان بهزیستی است) و ۳ سال تمام پدر جد پدری و مادری مراجعه نکرده باشند. برخی همکاران قضایی برداشت اشتباه می کنند و بچه‌ای که مثلا در زلزله خانواده خود را از دست داده را بعد از ۳ سال به فرزند خواندگی می سپارند در صورتی که گزارش نیروی انتظامی مبنی بر فوت پدر و مادر و جد پدری کودک کفایت می کند و میتوان بچه را از همان روز اول به فرزند خواندگی سپرد. بچه هرچه زودتر در آغوش خانواده قرار داد قطعاً آثار روانی و مثبتی خواهد داشت. بچه‌ای که در بهزیستی است برچسب سرراهی به او ‌خورده و هیچ بچه‌ای دوست ندارد که به نام بچه بهزیستی معروف شود. در مواردی که پدر و مادر به دلیل جرائم متعدد به زندان معرفی می شوند از طریق قاضی کیفری بچه آن‌ها به بهزیستی سپرده می شود. وقتی پدر و مادر حتی بعد از آزادی به ملاقات بچه هم نمی روند و اقدام به گرفتن فرزندشان از بهزیستی نمی کنند این از مصادیقی است که بچه باید ۳ سال در بهزیستی بماند بعدا این طفل را به فرزند خواندگی بسپارند.

 حکم فرزند خواندگی از معتبرترین احکام است

موسوی با بیان اینکه فرزندخواندگی از افتخارات ماست ادامه داد: در دنیا حکم فرزندخواندگی از معتبرترین احکام است. تنها موردی که می توان برای کودک شناسنامه (در صورتی که بچه‌ای فرزند واقعی خانواده نباشد) گرفت فقط حکم فرزند خواندگی است. در صورتی که بچه در بهزیستی بزرگ شود و پدر و مادرنداشته باشد طبق ماده ۱۷ قانون ثبت احوال باید با نام‌های فرضی و نام خانوادگی فرضی و آزاد برای بچه شناسنامه صادر شود. ماده ۱۴ قانون با صراحت اعلام می کند وقتی حکم فرزندخواندگی صادر شد ثبت احوال مکلف است این رأی را اجرا و برای بچه شناسنامه صادر و نام‌خانوادگی زوج و اسم زوج و زوجه را در شناسنامه قید کند.

وی در پاسخ به این سوال که با وجود شناسنامه چطور میتوان تشخیص داد این بچه فرزند واقعی خانواده است یا فرزند خوانده است؟ توضیح داد: معمولاً نسخه‌ای از رأی دادگاه در مرکز ثبت احوال باقی می ماند و ثبت احوال در قسمت توضیحات شناسنامه بچه، شماره دادنامه را قید کند. پس نیازی به توضیحات اضافی در مورد فرزند خواندگی در شناسنامه کودک نیست.

 باردار شدن زوجه موجب فسخ سرپرستی نخواهد بود

این حقوقدان ادامه داد: در صورتی که زوجین طفلی را به سرپرستی قبول کنند و خودشان صاحب فرزند شوند طبق قانون، باردار شدن زوجه یا تولد کودک در خانواده سرپرست در دوران آزمایشی یا پس از صدور حکم (دائم و گرفتن شناسنامه) موجب فسخ سرپرستی نخواهد بود. از موارد فسخ وقتی است که پدر و مادر واقعاً توانایی وشرایط نگهداری فرزند خوانده را نداشته باشند است. طبق قانون فقط در موارد ذیل حکم فرزندخواندگی قابل فسخ است.

 ۱ـ تقاضای دادستان در صورتی که سوءرفتار یا عدم اهمیت و شایستگی هر یک از زوجین سرپرست برای نگهداری طفل محرز باشد.

 ۲-در صورتی که سرپرست، قدرت و توانایی مالی خود را از دست بدهد مثلا ورشکست شود.

 نوه هم در صورت فوت پدر از جد پدری ارث نمی برد

موسوی با بیان اینکه نوه هم در صورت فوت پدر از جد پدری ارث نمی برد، تصریح کرد: اگر پدر بچه‌ای فوت کرد ولی قهری جد پدری است اگر از پدر هیچ محل درآمدی نباشد نفقه نوه به عهده جد پدری است اما نوه از جد پدری ارث نمی برد. اینجا کسی اعتراض نمی کند ولی در مورد فرزندخواندگی عنوان می شود تا ثروت نداشته باشی سرپرستی تعلق نمی گیرد.

 کودکان نیازمند عاطفه‌اند، نه ارث و ثروت

موسوی با بیان اینکه بچه تا دو سالگی عاطفه و ضربان قلب مادر را میخواهد و ارث و ثروت فعلاً به درد او نمی خورد ادامه داد: برخی همکاران موضوع ارث را آن‌قدر بزرگ می کنند که سد بزرگی در راه فرزند خواندگی میشود. چه در قانون قدیم و چه در قانون جدید مصلحت کودک مدنظر قانونگذاران است و کودک باید در جایی که آرامش دارد زندگی کند. گاهی اوقات این سخت‌گیری ها از طریق قضات به خانواده‌ها تحمیل می شود و گاهی اوقات جامعه و خانواده‌ها خود باعث طولانیتر شدن این پروسه می شوند.

 رابطه عاطفی بین زوج و فرزند مسئله محرم شدن را حل میکند

این قاضی خاطر نشان کرد: برخی از زوجین برای مسئله محرم شدن از قاضی تقاضای کمک می کنند در صورتی این مسئله محرم شدن تکلیف مراجع تقلید است و این حکم فردی است در صورتی قاضی حکم اجتماعی می دهد. اگر رابطه عاطفی بین زوج و فرزند برقرار شود محرم شدن و ارث به فرزند هم درست خواهد شد.

این حقوقدان با بیان اینکه فرزند مسلمان را هم نمیتوان به اتباع سایر ادیان داد، گفت: در اسلام بحثی مطرح است که غیرمسلمان نباید بر مسلمان تسط پیدا کند. حال اگر در بیمارستانی که هم مسلمان و هم غیرمسلمان به آن مراجعه می کنند کودکی به دنیا آمد که مشخص نیست بچه مسلمان است یا غیر مسلمان، اصراری نیست که بیش از آن مبادرت به تحقیق برای دین آن بچه شود همین که یقین نداریم کفایت می کند. اما اگر زوجین غیر مسلمان (ادیانی که در احوال شخصیه به رسمیت شناخته شده) دادخواست فرزند خواندگی برای کودکان هم کیش خود را دادند، قاضی باید حکم به سرپرستی بدهد.

موسوی ادامه داد: طبق قانون قدیم هر زن و شوهر مقیم ایران می توانند تقاضای سرپرستی کودک از دادگاه داشته باشند. بسیاری از زوجین ایرانی مقیم خارج از کشور با این قانون نمی توانستند سرپرستی کودک را بگیرند. قوانین احوال شخصیه طوری باید تنظیم شود که ایرانیان مقیم خارج از کشور هم بتوانند از این قوانین استفاده کنند. در ماده ۶ قانون مدنی آمده است قوانین مربوط به احوال شخصیه از قبیل نکاح طلاق و اهلیت اشخاص و ارث در مورد تمامی اتباع ایران ولو اینکه مقیم خارج باشند اجرا می شود. به‌گفته برخی از حقوقدانان فرزندخواندگی هم از احوال شخصیه است ضمن اینکه بسیاری از خانواده‌ها که مقیم خارج از کشور هستند و به ایران رفت و آمد می کنند طبق قانون سال ۱۳۵۳ به‌دلیل اینکه در ایران اقامت ندارند نمی توانستند فرزند خوانده بگیرند ولی در قانون جدید این مشکل رفع شده است و زوجین ایرانی که در ایران اقامت ندارند هم می توانند مبادرت به گرفتن سرپرستی کودک کنند و حتی نیازی به مراجعه زوجین به ایران نیست بلکه می توانند درخواست خود را از طریق مکانیسم وزارت امور خارجه و سفارت ایران اعلام کنند و بهزیستی مکلف است به آن‌ها فرزند واجد شرایط معرفی کند و این یکی از شاخص‌های مهم این لایحه جدید است.

 دختران بالای ۳۰ سال میتوانند دادخواست فرزندخواندگی بدهند

این قاضی تصریح کرد: در این لایحه کسانی که تمایل به سرپرستی دارند ۳ دسته شده‌اند:

  •  زوجینی که صاحب اولاد نمی شوند
  • زوجینی که اولاد دارند و باز تمایل به گرفتن فرزند دارند
  •  خانم مجرد اعم از اینکه مجرد می ماندیا بعدها ازدواج کند یا قبلاً شوهر کرده ودر حال حاضر مجرد زندگی می کند و صلاحیت فرزندخواندگی داشته باشد از جمله اینکه کمتر از ۳۰ سال نباشد می تواند یک دختر به عنوان فرزندخوانده داشته باشد. هدف این است که هرچه زودتر بچه در کانون خانواده قرار گیرد . روانشناسان و مسئولان معتقدند که تربیت بچه باید در کانون خانواده صورت گیرد.

 پروسه قبولی سرپرستی کودک طولانی نیست

موسوی پروسه قانونی برای قبولی سرپرستی کودک را طولانی ندانست و ادامه داد: برخی اوقات شرایط پدر و مادر و اصرار آن‌ها برای جنسیت یا سن کودک خیلی تأثیرگذار است. شاید لازم باشد قبل از دادخواست حتماً زوجین نزد روانپزشک رفته و موضوع را با وی در میان بگذارند. فرض بگیریم خانواده، کودک را انتخاب و بهزیستی چنین کودکی را در اختیار داشته باشد دادگاه تعیین وقت میکند معمولاً قرار آزمایشی در همان جلسه اول صادر میشود. قرار که صادر شد مرحله تحویل کودک به خانواده میرسد که به محض تحویل کودک به خانواده دوره آزمایش شروع می شود.بنابراین پروسه طولانی نیست.

 مصلحت کودک گاهی ایجاب می کند که دوره آزمایشی حذف شود

این حقوقدان توضیح داد: در موارد نادر مصلحت کودک ایجاب می‌کند که این دوره آزمایشی حذف شود ما نظریه اداره حقوقی داریم که این اداره به صراحت اعلام کرده اگر در مواردی مصلحت کودک ایجاب کند دوره آزمایشی حذف می‌شود و تشخیص مصلحت کودک با قاضی است. قاضی می تواند این دوره را حذف کند. برای مثال پدر و مادر، در دوره آزمایشی مجبور به عزیمت به خارج از کشور باشند و بچه شناسنامه لازم دارد. یا کودکی ۶ ساله که برای مدرسه رفتن نیاز به شناسنامه دارد. اگر ۶ ماه آزمایشی طی شود بچه از درس عقب می ماند. یا بچه‌ای که بیمار است و باید بیمه و تحت درمان قرار گیرد و نیاز به شناسنامه دارد.

 خانواده‌ها، بچه حلال‌زاده می خواهند

برخی اوقات خانواده‌ها سنتی فکر می کنند و عنوان می کنند بچه حلال زده می خواهیم. در صورتی که این تابوها باید شکسته شود. آمادگی زوجین و خانواده‌هاشان و اصرار خانواده‌ها برسرپرستی نوزاد چند روزه را نیز می توان از مواردی دانست که باعث افزایش زمان این روند می شود دانست.

این قاضی با توجه به ماده ۲ این قانون تصریح کرد: این سرپرستی به تأمین منافع مادی و معنوی طفل برقرار میشود ولی در هر حال از موجبات ارث نخواهد بود خرید بورس، وصیت و افتتاح حساب بانکی میتواند آینده طفل را تضمین کند. رویه بنده اخذ تضمین محضری از خانواده است که برخی از خانواده‌ها وصیت به ثلث میکنند.

منبع: http://goo.gl/6HTH3D



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱