صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  قانون حمایت از کودکا...
مرداد
۲۹
قانون حمایت از کودکان و نوجوان پاسخگوی مشکلات آنان نیست
خشونت خانگی و حقوق
۰

image_pdfimage_print

untitled

خانه امن: مهناز پراکند حقوقدان در گفتگو با خانه امن به تحلیل قانون حمایت از کودکان و نوجوانان مصوب ۱۳۸۱ پرداخته و با اشاره به اینکه که این قانون صرفآ به بیان مواردی از “جرایم علیه کودکان ونوجوانان “بسنده کرده است و با توجه به اینکه اسم این قانون  ” قانون حمایت از کودکان و نوجوانان “است و باید بطور وسیع تر و کامل تری زوایای گوناگون حمایت های قانونی از این گروه سنی وسیع جامعه را مورد توجه قرار می داد، معتقد است در این قانون به شرایط مخاطره آمیزکودکان ونوجوانان توجهی نشده است.

 ۱٫      قانونی در سال ۱۳۸۱ برای حمایت از کودکان و نوجوانان وضع شده است. لطفا بفرمایید این قانون چه مواردی از کودک آزاری را در نظر گرفته و چه مواردی در این قانون نادیده گرفته شده است ؟

  قانون حمایت از کودکان ونوجوانان مصوب۱۳۸۱در ۹ ماده تصویب شده است طبق مواد ۲-۳ و ۴ این قانون جرایم علیه اطفال( کودکان ونوجوانان) تعریف شده است بر اساس تعریف بعمل آمده در این قانون هر نوع  اذیت وآزارجسمانی یا روانی منجر به ورود صدمات جسمانی یا روانی واخلاقی  به کودکان ونوجوانان، به خطر انداختن سلامت جسم یا روان کودکان ونوجوانان، نادیده گرفتن عمدی سلامت وبهداشت جسمی وروانی کودکان ونوجوانان، ممانعت از تحصیل کودکان ونوجوانان و هرگونه سوء استفاده ازآنان برای انجام اعمال خلاف قانون جرم انگاشته شده وبرای آن مجازات تعیین شده است. هر چند در این قانون موارد کودک آزاری یک به یک احصاء نشده است اما با توجه به اینکه قانون گذاردربیان مصادیق جرایم علیه اطفال از واژه های غیر حصری همچون ” هر نوع وهر گونه ” استفاده کرده است، با یک نگاه مثبت به موضوع می توان گفت نظر قانون گذار بر همه موارد کودک آزاری بوده که موجب ورود صدمات جسمی، روانی ویا اخلاقی بر کودکان و نوجوانان شود .

۲٫      بر اساس این قانون افرادی که از کودک آزاری مطلع هستند موظف به اطلاع رسانی شده اند و چنانچه از موارد کودک آزاری مطلع شوند و اطلاع رسانی نکنند قانون برای آنها زندان و جریمه نقدی در نظر گرفته است . آیا این قانون آنچنان جامع و کامل هست که مانع کودک ازاری شود و شما تصور می کنید در این قانون به چه مواردی توجه نشده است ؟

  بله یکی ازمواردی که در این قانون پیش بینی شده است  این است که جنبه عمومی جرم را تقویت کرده است. بر اساس این قانون کودک آزاری از جرایم عمومی شمرده شده است  وهر کسی پس از اطلاع از کودک آزاری می تواند موضوع را به مراجع قضائی گزارش نماید. در حالی که تا قبل از این قانون این حق فقط برای پدر شناخته شده بود وبا وجود پدر،حتی مادر کودک حق نداشت در خصوص شکایت علیه جرایمی که علیه فرزندش صورت می گرفت اقدام کند و مجبور بود برای طرح شکایت  ابتدا اقدام به کسب قیمومیت کودک خود نماید وبعد ازآن  شکایت او در مراجع قضائی پیگیری می شد که مستلزم صرف وقت وانرژی زیادی برای مادرو گاهی موجب ازبین رفت آثار جرم بود.

بدیهی است در مواقعی که کودک آزار، پدر کودک بود قانون حاکم هم برای مادر وهم برای کودک مشکلات فراوانی را در پی داشت بطوری که در بیشترمواقع بخاطر عدم طرح موضوع در مراجع قضائی، عملآ کودکان ومادران قربانیان مرد سالاری قانونی در خانواده ها بودند. با تصویب این قانون تا حدی مشکلات صرفآ مربوط به طرح موضوع و گزارش آن به مراجع قضائی برطرف شد.

نواقص موجود در قانون مورد بحث بسیار است ودر واقع می توان گفت موضوع وعنوان قانون بسیار جامع وکلی است اما از محتوائی صرفآ جزائی برخوردار است.

توضیح آن که : چنانچه نگاهی به عنوان قانون مورد بحث بیندازیم، متوجه می شویم که این قانون تحت عنوان” قانون حمایت از کودکان ونوجوانان ” وضع و تصویب شده است. روشن است موضوع این قانون ایجاب می نماید که همه موارد حمایتی از کودکان ونوجوانان وهمه آنچه که برای حمایت ازاین قشرآسیب پذیرلازم است مورد توجه قانون گذارقرار گیرد وحال آن که در این قانون صرفآ به بیان مواردی از “جرایم علیه کودکان ونوجوانان “بسنده شده است آنهم بطور کلی ومبهم،گویا حمایت ازکودکان ونوجوانان در ذهن وتصورقانونگذاران وقت،صرفآ در دایره جرایم و آزارواذیت آنان قابل پیش بینی وتصور بوده است! در این قانون به شرایط مخاطره آمیزبرای کودکان ونوجوانان توجهی نشده است. شرایطی همچون بی سرپرست وبد سرپرست بودن کودکان، استفاده غیراخلاقی ازکودکان و نوجوان، پورنوگرافی ازآنان، وضعیت غیر طبیعی کودکان و نوجوانان عقب مانده ذهنی، کودکان زلزله، سیل،جنگ و…که می بایست مورد توجه قرار می گرفت .

۳٫      ده سال از تصویب این قانون گذشته و ما همچنان شاهد رشد کودک آزاری هستیم با رویکرد حقوقی بفرمایید علت بالا رفتن کودک ازاری را چه میدانید ؟

درصورتیکه پدر مرتکب کودک ازاری شود براساس چه ماده ای از قانون پدر مجازات می شود و چه مجازاتی بر او مترتب است؟ لطفا نقاط ضعف و قوت این قانون را شرح دهید؟

 همانطورکه در پاسخ سؤال قبلی گفتم علاوه برنواقصی که در این قانون به چشم می خورد واین قانون را از جنبه حمایتی بودنش خارج کرده است عوامل دیگری در بروز کودک آزاری وجود دارد که تا این عوامل از بین نروند شاهداز بین رفتن ویا کم شدن این معضل اجتماعی نخواهیم بود.

شواهد حاکی از این است که بسیاری از موارد کودک آزاری درون خانواده ها وتوسط پدران صورت می گیرد . بروز این وقایع در خانوادها ناشی ازنهادینه شدن نگاهی مردسالارانه در خانواده های ما وتلقی مالکیت پدر نسبت به فرزندان است. یکی ازعواملی که در نهادینه شدن این نگاه مردسالارانه در خانواده ها نقش دارد قوانین جاری هستند .در قانون مدنی و مقررات راجع به خانواده مرد رئیس خانواده وفاعل مختار در هر کاری قلمداد شده است ولایت وحضانت اطفال با پدر است.  در صورت جدائی پدر ومادراگر چه قانونآ حضانت طفل تا ۷ سالگی با مادراست، اما این حق تا زمانی برای مادر شناخته شده که ازدواج مجدد ننماید ودرصورت ازدواج مجدد مادرحتی اگر کودک زیر یک سال باشد حضانت طفل ازمادر گرفته شده وبه پدر داده می شودحتی اگر پدرازدواج مجدد کرده باشد وحتی اگرشرایط و صلاحیت نگهداری طفل را نداشته باشد !!! . در قانون مجازات در باب قصاص ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی پدروهریک از اجداد پدری یعنی پدر پدرو..را از قصاص که مجازات قتل است معاف کرده است! تا زمانی که مجازات پدر یا مادر کودک آزارخفیف ترازمجازات دیگران نسبت به کودکان است ، تازمانی که مجازات خرید وفروش کودکان خفیف تر از مجازات خرید وفروش اشیای دزدیده شده است!چگونه می توان از حمایت کودکان و نوجوانان حرفی زد ؟! عدم نظارت برکار و وضعیت کارگران گماشته شده در کارگاههای کوچک وبزرگ، عدم برخورد با کارکودکان ، عدم حمایت ازکودکان کاروخیابان، همه وهمه از دلایل پدید آمدن کودک آزاری است.

بنظر من تنها نقطه قوت این قانون همانا عمومی شدن جرم است وبه هر کسی اجازه داده است که در صورت مشاهده هرنوع کودک آزاری آن را به مقامات یا مراجع قضایی اطلاع دهند . و کلیه افراد ومؤسسات ومراکزی را که به نحوی مسئولیت نگاهداری یا سرپرستی کودکان را بر عهده دارند مکلف  نموده که در صورت مواجهه با کودک آزاری مراتب را جهت پیگرد قانونی به مقامات قضائی اطلاع دهند وبرای عدم گزارش موارد مجازاتی هرچند بسیار خفیف در نظر گرفته است. اما نقاط ضعف آن بسیار است از جمله اینکه با همه اینها قانون حمایت از کودکان ونوجوانان از چنان جامعیت وکمالی بر خوردار نیست که قاطعانه مانع کودک آزاری در کشور شود چرا که یک قانون خوب قانونی است که از شفافیت کافی برخوردار باشد وقضات را درتعیین مصادیق دچار تردید ننماید . در حالی که این قانون از چنین شفافیتی برخوردار نیست ودر بسیاری از موارد نمی توان آزار کودک را از مصادیق این قانون تلقی نمود. برای مثال در ماده ۳ قانون حمایت از کودکان ونوجوانان مصوب ۸۱ آمده است: ” هر گونه خرید، فروش، بهره کشی وبه کار گیری کودکان به منظور ارتکاب اعمال خلاف از قبیل قاچاق …”  چنانچه مشاهده می کنید حتی خرید وفروش کودکان در صورتی مشمول این قانون می شود که به منظور ارتکاب اعمال خلاف قانون صورت گیرد!!! واگر کودکی به منظور دیگری مورد معامله قرار گیرد مشمول این قانون نمی شود!

از نقاط ضعف دیگر این قانون تعیین مجازاتهای بسیار نامتناسب با جرایم ارتکابی است از آن جمله مجازات خرید وفروش کودکان برای انجام اعمال خلاف قانون که فقط و فقط ۶ ماه تا یک سال زندان  یا جزای نقدی از ۱۰ میلیون تا ۲۰ میلیون ریال است !!! یعنی اینکه قاضی می تواند چنین شخصی را یا به ۶ ماه تا یک سال حبس محکوم کند یا با پرداخت یک  تا دو میلیون  تومان جزای نقدی اورا رها کند !

در حالی که مجازات خرید وفروش مال مسروقه ۶ ماه تا سه سال است!

۴٫      در صورت فوت کودک چه کسانی ولی دم محسوب میشوند و تفاوت قتل کودک به وسیله پدر یا مادر چیست ؟

 اساسآ هر شخصی که به قتل برسد ورثه اوبعنوان اولیاء دم او بحساب می آیند. بدیهی است در صورت قتل کودک توسط غیر، هم پدر وهم مادر اولیاء دم او محسوب می شوند وهر دو حق تقاضای قصاص یا دیه دارند . در صورت قتل کودک توسط پدر، مادر او می تواند شکایت کرده و فقط می تواند تقاضای دیه نماید چون طبق قانون مجازات پدر وجد پدری ازمجازات قصاص معاف هستند وچنانچه مادر هم شکایتی نداشته ودیه ای مطالبه نکند پدر آزاد است. البته در قانون مجازات درباب تعزیرات به قاضی اجازه داده شده که بنابه تشخیص خود اگر لازم دانست پدری را که فرزندش را به قتل رسانده برای تحمل مدتی حبس محکوم نماید واگرقاضی تشخیص دهد که لازم نیست پدر را محکوم به حبس نماید می تواند اورا آزاد بگذارد.

اما چنانچه مادری فرزند خودرا بکشد قصاص می شود وپدر می تواند باشکایت ازاو تقاضای قصاص اورا از دادگاه بنماید واگر کودک به قتل رسیده پدر نداشته باشد اما پدر پدرش در قید حیات باشد، اونیز می تواند با شکایت از مادر تقاضای قصاص نماید.

 ۵٫      آیا قانون حمایت از کودک و نوجوان با عنوان آزار جنسی قوانینی را مطرح کرده یا خیر و اصولا قانون در چنین مواردی چه پیش بینی هایی دارد. لطفا نقاط ضعف و قوت قانون در چنین مواردی را  بفرمایید 

  در قانون مورد بحث در خصوص آزار جنسی هیچ موردی پیش بینی نشده اما در ماده ۸ قانون عنوان شده است که: ” اگر جرایم موضوع این قانون مشمول عناوین دیگر قانونی شود یا در قوانین دیگر حد یا مجازات سنگین تری برای آنها مقرر شده باشد، حسب مورد حد شرعی یا مجازات اشد اعمال خواهد شد” با توجه به این ماده مجازات برخی ازاعمالی که جنبه آزار جنسی وتجاوز به کودکان دارند به قانون مجازات اسلامی محول شده است. آنچه که در قانون مجازات اسلامی مطرح شده فقط نوعی از آزار جنسی را پیش بینی کرده است که همه موارد آزار جنسی از قبیل استفاده از کودکان در ساخت وتولید فیلمهای پورنو واین قبیل موارد را شامل نمی شود.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱