صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و اجتماع  »  خانه، بهشت یا جهنمِ ...
مرداد
۲۳
۱۳۹۸
خانه، بهشت یا جهنمِ سالمندان؟
مرداد ۲۳ ۱۳۹۸
خشونت خانگی و اجتماع
۰
, , ,
Unhappy old senior woman with health problems
image_pdfimage_print

Photo: dundanim//depositphotos.com

فهیمه خضرحیدری

خشونت با سالمندان شاید کمتر دیده یا شنیده شود، اما خیلی بیش از آن که درباره‌اش حرف زده شود، پشت درهای بسته خانه‌ها جریان دارد.

آمارهای رسمی در ایران خبر از وجود هفت میلیون و ۵۰۰ هزار  سالمند می‌دهند. آمارهای غیررسمی اما از مرز هشت میلیون سالمند هم عبور کرده‌اند.

پیش‌بینی‌ها می‌گویند تا سال ۲۰۵۰ آمار جمعیت سالمند بیشتر هم خواهد شد: بیش از ۳۰ درصد از جمعیت کشور. در این صورت با ایرانی روبه‌رو خواهیم بود که در سال ۲۰۵۰ درصد جمعیت سالمند آن از میانگین جهان و آسیا بیشتر است. از هر سه ایرانی، یک نفر سالمند خواهد بود. همه اینها یعنی دست‌کم سه برابر شدن جمعیت سالمندی. یعنی تعداد سالمندانی که در خانه می‌مانند، تنها هستند، با خانواده خود زندگی می‌کنند یا نیاز به مراقبت‌های ویژه دارند بیش و بیش‌تر می‌شود. این یعنی خشونت علیه سالمندان هم پدیده‌ای است که ممکن است بیشتر و بیشتر شود و باید آن را جدی‌تر گرفت.

شیوع نگران‌ کننده سالمندآزاری

سازمان بهداشت جهانی سالمندآزاری را نوعی از نقض حقوق انسانی می‌داند که خود را به شکل غفلت، سلب اختیار، استثمار مالی، آزارهای جسمی، روانی و جنسی نشان می‌دهد. اتفاقی که گزارش‌های متعدد و مستقل نشان میدهند میزان شیوع آن در ایران به بیش از ۵۶ درصد رسیده است.

آن طور که محسن سلمان‌نژاد، رئیس دبیرخانه شورای ملی سلامت سالمندان کشور میگوید، ۲۷ تا ۳۰ درصد از سالمندان ایرانی تحت پوشش سازمان بهزیستی و کمیته امداد هستند و به نوعی زندگی توام با فقر دارند.

تغییر ناگهانی زندگی سالمندان از همین جا شروع می‌شود: بازنشسته شدن و بیکاری و اگر حساب پس‌انداز و بیمه و حقوقی در کار نباشد، فقر و احتیاج به اطرافیان. همه دلایلی که می‌توانند فرد بزرگسال را پس از عمری استقلال، به دایره اطرافیان از جمله فرزندان وابسته کنند. اینجاست که وجود زیرساخت‌های حمایتی برای سالمندان، اهمیتی حیاتی پیدا می‌کند.

در بیشتر کشورهای پیشرفته، برنامه‌های مشخصی از گردشگری و حمل و نقل شهری و برون‌شهری گرفته تا ایجاد فضای سبز و امکان معاشرت‌های تازه در گروه‌های هم‌سالان برای این گروه از شهروندان طراحی و اجرا می‌شود. امکاناتی که سبب می‌شود فرد سالمند برای معاشرت، دیدن یک فیلم یا تئاتر، قدم زدن در شهر یا حتا سفر و جهانگردی الزاما نیازمند اطرافیان خود نباشد و بتواند با همراهی گروه هم‌سالان خود سال‌های سالمندی را به سلامت و شاداب بگذراند.

عمده این خدمات و البته خدمات درمانی برای شهروندان بالای ۶۵ سال رایگان است. اتوبوس‌های مخصوص انتقال شهروندان سالمند به ایستگاه‌های مترو، مستقیما به محل زندگی شهروند سالمند می‌آیند و آنها را به ایستگاه مترو می‌رسانند. تصور کنید این امکانات رایگان شهری وجود نداشته باشد. فرد سالمند که ممکن است علاوه بر محدودیت‌های اقتصادی، مشکل حرکتی یا جسمانی هم داشته باشد، در این صورت برای هر کاری به اطرافیان خود نیاز دارد و مشاهدات هم حاکی از آن است که اطرافیان و حتا فرزندان، اغلب بهترین پاسخ را به نیاز والدین سالمندشان به همراهی نمی‌دهند.

اگر تاکنون عضو کانال تلگرام خانه امن نشده‌اید، کلیک کنید.

اغلب سالمندان در گزارش از وضعیت خود از بی‌علاقگی فرزندانشان به معاشرت و همراهی با آنها می‌گویند. از این که فرزندان با «پیر» دانستنِ آنها، پدر و مادر سالمند را در جمع‌های دوستانه و ارتباطات خانوادگی شرکت نمی‌دهند و آنها را «تنها» می‌گذارند.

به گفته رئیس انجمن علمی فیزیوتراپی ایران طی سه دهه آینده جمعیت سالمندی ایران سه برابر می‌شود. جمعیتی که به کمک و حمایت اطرافیان خود در خانه‌ها از یک سو و برنامه‌ریزی سازمان‌ها و نهادهای مسئول از سوی دیگر نیاز دارد.

چنانکه رئیس انجمن علمی فیزیوتراپی ایران میگوید، سالمندی پدیده‌ای است که در فاصله زمانی کوتاه و تنها طی چند دهه به ویژگی جمعیتی ایران بدل خواهد شد. تنها در چند دهه آینده، جمعیت سالمندی ایران از هشت تا ۹ درصد به بیش از ۳۰ درصد می‌رسد و این یعنی از هر سه نفر یک نفر سالمند خواهد بود. در حالی که به گفته همین مقام مسئول، کشورهایی مثل فرانسه، آلمان و آمریکا در فاصله زمانی ۸۰ تا ۱۲۰ ساله با دو برابر شدن جمعیت سالمند خود روبه‌رو شدند.

همه اینها سالمندان ایرانی را در وضعیتی آسیب‌پذیرتر قرار می‌دهد.

بیشتر بخوانید:

قربانیان خشم و ناموس

«قتل ناموسی»، خشن‌ترین شکل خشونت خانگی (بخش اول)

چرا قتل‌های ناموسی در قلب کشورهای توسعه یافته هم رخ می‌دهند؟

سگ سیاه افسردگی

افسردگی در هر سنی می‌تواند سراغ ما بیاید اما افسردگی در دوران سالمندی می‌تواند به خشونت علیه آنها در پشت در بسته خانه‌ها بینجامد. خشونتی که از راه بی‌توجهی به سلامت روان سالمندان اعمال می‌شود.

در بسیاری از موارد افسردگی سالمندان با عوارض جانبیِ بیماری‌های متعدد و داروهایی که مصرف می کنند، اشتباه گرفته می‌شود.

افسردگی در سنین بالاتر معمولا با بیماری‌ها و ناتوانی‌های ناشی از سالمندی هم همراه است. سالمندان ممکن است ساعات طولانی بخوابند یا تحرک همیشگی خود را نداشته باشند و همه اینها به‌راحتی می‌تواند به علائم پیری تعبیر شود و بس!

اعضای سالمند خانواده‌ اغلب آن قدر زندگی کرده‌اند که شاهد مرگ عزیزان خود بوده باشند، بسیاری از آنها همسر خود را از دست داده‌اند و همین زمینه مناسب‌تری برای درگیری آنها با افسردگی فراهم می‌کند.

از سوی دیگر درست است که سالمندی با کمتر شدن فعالیت‌های فیزیکی همراه است اما در بسیاری از موارد کند و تنبل شدن سالمندان طبیعی و عادی نیست مگر آن که از افسردگی رنج ببرند.

بی‌توجهی به افسردگی سالمندان و عادی فرض کردن حالاتی که آشکارا خبر از افسردگی آنها می‌دهد، ممکن است حتا خطر بروز بیماری‌های قلبی را در این گروه تشدید کند.

اینجاست که اعضای خانواده باید با افسردگی سالمندان جدی‌تر و مسئولانه‌تر روبه‌رو شوند و حتا نشانه‌های خفیف افسردگی را در آنها جدی بگیرند چون افسردگی را یکی از مهم‌ترین دلایل کاهش کیفیت زندگی سالمندان دانستهاند.

گزارش‌ها نشان می‌دهند افسردگی در سالمندان بیش از سایر گروه‌های سنی ممکن است به خودکشی بینجامد.

زن بودن، تنها زندگی کردن، نداشتن حمایت اجتماعی، بالا بودن سطح استرس در زندگی خانوادگی، بی‌توجهی فرزندان و دیگر اعضای خانواده، مصرف دائمی بعضی داروها، ترس از مرگ و ابتلا به بیماری، از جمله عواملی هستند که می‌توانند افسردگی سالمندان را تشدید کنند.

سالمندی و فن‌آوری‌های جدید

خشونت با سالمندان در نهاد خانواده گاه ممکن است به شکل مضحکه قرار دادن آنها بابت چیزهایی که از امکانات و زندگی مدرن نمی‌دانند بروز پیدا کند.

گوشی‌های تلفن همراه، شبکه‌های متعدد تلویزیونی، کانال‌های رنگارنگ تلگرام، سرگرمی‌های دنیای اینستاگرام و …، گرچه می‌توانند اسباب دل‌مشغولی و پر کردن ساعت‌های خالی زندگی و فراغت سالمندان باشند، اما همزمان ممکن است سبب آزار و تحقیر آنها هم بشوند.

در ایران به دلیل فیلترینگ گسترده اینترنت، دسترسی به شبکه‌های اجتماعی مختلف نیاز به فیلترشکن و مهارت استفاده از انواع آن را  دارد. چیزی که سالمندان اغلب بهره کاملی از آن ندارند.

الکترونیک شدن بسیاری از خدمات بانکی و شهری هم از سوی دیگر، سالمندانی را که آموزش‌های کافی برای کار کردن با فن‌آوری‌های جدید ندیده‌اند، آزار می‌دهد و مضطرب می‌کند.

سالمندان اغلب ناگزیر از کمک گرفتن از فرزندان و نوه‌‌های خود یا جوان‌ترهای خانواده هستند. نیازی که همیشه هم بهترین پاسخ را از اطرافیان نمی‌گیرد.

فراهم کردن امکان آموزش برای شهروندان سالمند از جمله اقداماتی است که کشورهای دوستدارِ سالمند برای حمایت از سالمندان و جلوگیری از باز ماندن آنها از استفاده از خدمات عمومی انجام می‌دهند.

در ایران اما نه تنها زیرساخت‌های لازم برای چنین اقداماتی وجود ندارد، بلکه سازمان بهزیستی هم که بر اساس قانون متولی امور سالمندان است و اسنادی مثل سند جامع سالمندی و لایحه رعایت حقوق سالمندان و همچنین سامانه «توان‌بِه» را برای سالمندان راه‌اندازی کرده، اغلب از کمبود بودجه برای خدمات‌دهی به سالمندان خبر می‌دهد.

مهم‌تر از اینها اما اینکه سالمندآزاری در قوانین ایران جرم شناخته نشده است.

فراموشی و دیگر هیچ

به گفته معاون اجتماعی وزیر بهداشت ایران، حدود ۷۰۰ هزار نفر در کشور مبتلا به آلزایمر هستند. این یعنی کمابیش یک درصد جمعیت کشور و اغلب هم در سنین سالمندی.

سالمندی اگر با بیماری‌هایی مثل آلزایمر و فراموشی هم همراه شود، نسخه مطمئن‌تری برای آزار فراهم می‌آورد. سالمندانی که از آلزایمر رنج می‌برند اغلب بیشتر در محیط خانه و از سوی اطرافیان مورد آزار و اذیت قرار می‌گیرند. گزارش‌های متعددی از آزار سالمندانی داده شده که به آلزایمر مبتلا هستند. گاه اعضای خانواده این سالمندان را در خیابان‌ها رها کرده‌اند و گاه برای جلوگیری از خروج آنها از خانه و پیشگیری از هر گونه دردسر احتمالی، آنها را ساعت‌ها در خانه زندانی کرده‌اند.

نتایج بررسی سوء‌رفتار با سالمندان در ایران که طی سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۴ انجام شده نشان می‌دهد میزان سالمندآزاری در ایران بسیار بیشتر از سایر کشورهاست. بر اساس همین تحقیق، بیش از ۳۰ درصد از موارد سالمندآزاری، به صورت سالمندآزاری عاطفی و تقریبا ۲۵ درصد آن به شکل غفلت از حال و روز و وضعیت عضو سالمند خانواده اعمال می‌شود.

همین گزارش نشان می‌دهد در بسیاری از موارد، پدر و مادرهای مبتلا به آلزایمر و فراموشی، قربانی سالمندآزاری شده‌اند.

بهشت یا جهنم‌؟

بهشت یا جهنم، هر دو را می‌توان پشت درهای بسته خانه‌ها ساخت. روشن است که هرچه به حقوق، سلامت و استقلالِ فرد فرد خانواده از جمله سالمندان بیشتر توجه شود، خانه‌ به نهادی امن‌تر و سازنده‌تر برای همه اعضای آن بدل خواهد شد. وجود سالمندان شاداب‌تر و سرزنده‌تر در خانه، نه فقط امکان زندگی بهتر را برای سالمندان که برای تک تک اعضای خانواده فراهم می‌کند.

ارتقای سطح سواد و سلامت سالمندان،‌ تقویت احساس خوشِ مفید بودن و به درد خوردن در آنها، ورزش و تحرک برای بدنی که هنوز فعال و زنده است، آموزش شیوه‌های خودمراقبتی، تقویت حلقه دوستان، اطرافیان و شبکه ارتباطات و در نهایت توجه کردن به مسائل اعضای سالمند خانواده، از جمله راه‌کارهایی هستند که اغلب برای بهبود شرایط زندگی سالمندان پیشنهاد می‌شوند.

«توجه» اما شاید خالصانه‌ترین و مهم‌ترین چیزی است که می‌توانیم به دیگران از جمله به عضو سالمند خانواده هدیه دهیم.

 



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱