صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  نگاهی به طرح جدید مج...
مهر
۲۱
نگاهی به طرح جدید مجلس در مورد تابعیت فرزندان مادر ایرانی
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , , ,
Photo: Tatyana_Tomsickova/bigstock.com
image_pdfimage_print

Photo: Tatyana_Tomsickova/bigstock.com

موسی برزین- پژوهشگر حقوق

بدون شک تابعیت در دنیای امروزی یکی از ملزومات زندگی مدرن است. تابعیت مفهومی است رابطه نزدیکی با حقوق شهروندی دارد. در این میان، مهاجرت انسان‌ها از یک کشور به کشور دیگر یا ازدواج با اتباع خارجی می تواند مشکلاتی را در تابعیت شهروندان ایجاد کند. یکی از این مشکلات در ایران، تابعت فرزند حاصل از مادر ایرانی و پدر خارجی است.  این مشکل سالهاست که مورد بحث قرار گرفته اما تاکنون راه حلی برای آن ارائه نشده است. بر اساس برخی از آمارهای موجود ۸۰۰ هزار تا یک میلیون کودک حاصل از ازدواج زن ایرانی با مرد خارجی در ایران زندگی می کنند در حالی که تابعیت و شناسنامه ایرانی ندارند. بر طبق قوانین اگر یک زن ایرانی با مرد خارجی ازدواج کند علاوه بر اینکه ممکن است تابعیت شوهر به او تحمیل شود، فرزندان او در شرایطی نخواهند توانست تابعیت ایران را کسب کنند حال آنکه فرزند حاصل از پدر ایرانی و مادر خارجی در هر صورت ایرانی محسوب می شود.  بسیاری از فعالان حوزه حقوق کودک و زنان معتقدند که این امر نوعی تبعیض علیه زنان بوده و آینده و سرنوشت کودک را به مخاطره می اندازد. در این راستا در دولت و مجلس ایران تلاشهایی برای رفع این مشکل انجام شده است. به تازگی برخی از نمایندگان مجلس طرحی تنظیم کرده اند که به موجب آن اعطای تابعیت به فرزندان حاصل از مادر ایرانی و پدر خارجی تسهیل شده است.

چه کسانی تبعه ایران هستند؟

بر اساس بند ۴ ماده ۹۷۶ قانون مدنی ایران افراد زیر تبعه ایران محسوب می شوند: «کسانی که درایران از پدر و مادر خارجی که یکی از آنها در ایران متولد شده بوجود آمده اند.» بند پنجم این طور می‌گوید: «کسانی که در ایران از پدری که تبعه خارجه است بوجود آمده و بلافاصله پس از رسیدن به سن هجده سال تمام لااقل یکسال دیگر در ایران اقامت کرده باشند والا قبول شدن آنها به تابعیت ایران بر طبق مقرراتی خواهد بود که مطابق قانون برای تحصیل تابعیت ایران مقرر است.»

بنابراین با توجه به مقررات فوق فرزندی که مادر ایرانی دارد و پدر خارجی اما در خازج متولد شده است ایرانی محسوب نمی شود. همچنین فرزندان متولد شده در ایران نیز تا قبل از سن ۱۸ سالگی نمی توانند تابعیت ایران را داشته باشند. به همین دلیل این فرزندان باید نسبت به کسب تابعیت کشور متبوع پدر خود اقدام کنند. وجود تعداد زیادی از فرزندانی که در ایران از زن ایرانی و مرد خارجی متولد شده اند و تمایلی به مهاجرت به کشور متبوع پدر را ندارند، سبب شده است این افراد با مشکلات بسیاری مواجه شوند. از همین رو  در سال ۱۳۸۵ قانونی با عنوان : «قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی» تصویب شد اما این قانون علاوه بر داشتن نواقص ابهاماتی، نتوانست مشکل تابعیت کوکان فاقد تابعیت را بر طرف کند. پس از چندی در سال ۱۳۹۱ مجلس ایرانی طرحی به تصویب رساند که به موجب آن به فرزندان حاصل از مادر ایرانی تابعیت اعطا می شد لکن این طرح از طرف شورای نگهبان متعارض با قانون اساسی کشور اعلام شد.

طرح جدید چه می‌گوید؟

به تازگی تعدادی از نمایندگان مجلس طرحی را با عنوان «طرح اصلاح برخی از قوانین مربوط به تابعیت» به مجلس ارائه داده اند. تنظیم کنندگان این طرح یکی از اهداف طرح را پیش بینی راهکارهایی جهت حمایت از زنان ایرانی در ازدواج با مردان خارجی و ارائه راهکار جهت حل مشکلات تابعیت زنان و فرزندان ناشی از ازدواج شرعی غیر رسمی زنان ایرانی با مردان خارجی عنوان کرده اند.

بر اساس این طرح «کسانی که در ایران از ازدواج شرعی ثبت نشده زن ایرانی با مرد دارای تابعیت خارجی یا فاقد تابعیت و یا دارای تابعیت مشکوک تا تاریخ اول فروردین ۱۳۹۶ متولد شده باشند تبعه ایران خواهند بود. همچنین کسانی که مادر آنها ایرانی باشد اعم از اینکه در ایران و یا در خارج متولد شده باشند مشروط به اینکه ازدواج آنها وفق قوانین ایران ثبت شده باشد و فرزند آنها حداقل تا سن ۱۸ سالگی، پانزده سال در ایران ساکن باشد»، می توانند تابعیت ایران را کسب کنند.

بخشی از مشکلات حل می شود؟

همانطور که مشاهده می شود این طرح در صورت تصویب می تواند قسمتی از مشکلات فرزندان متولد شده از مادر ایرانی و پدر خارجی را رفع کند اما باز نواقص و ابهاماتی در این طرح به نظر می رسد. تنظیم کنندگان این طرح پیش بینی کرده‌اند که اگر ازدواج مادر ایرانی با پدر خارجی شرعی بوده و ثبت نشده باشد فرزند حاصل از آن تبعه ایران خواهد بود اما در جای دیگر پیش بینی شده است اگر ازدواج ثبت شده باشد و فرزند در ایران متولد شده باشد باید تا ۱۸ سالگی ۱۵ سال در ایران اقامت داشته باشد تا بتواند تبعه ایران محسوب شود! به عبارتی در صورت عدم ثبت فرزند از ابتدای تولد ایرانی می باشد اما در صورت ثبت باید ۱۵ سال در ایران اقامت داشته باشد! مشخص نیست که چرا در صورت ثبت ازدواج سخت گیری بیشتری نسبت به عدم ثبت آن وجود دارد حال آنکه اگر قرار بود تفاوتی در این مساله وجود داشته باشد می بایست از ازدواج ثبت شده حمایت بیشتری می شد.

مساله دیگر اینکه این بحث در حوزه حقوق کودک قرار دارد و نباید وضعیت شرعی ازدواج زن ایرانی با مرد خارجی تاثیر گذار باشد. هدف از طرح این موضوع تعیین تکلیف برای کودکان است چنانچه وضعیت ثبت یا عدم ثبت و یا شرعی یا غیر شرعی بودن ازدواج والدین مد نظر قرار گیرد این هدف محقق نمی‌شود. در تایید این استدلال می توان گفت چنانچه ازدواج مرد و زنی که هر دو ایرانی باشند غیر شرعی و غیر قانونی انجام شود و یا بدون ازدواج طفلی حاصل شود،  مشکلی در تابعیت فرزند ناشی از آن به وجود نمی‌آید. به عبارتی در این صورت غیر شرعی بودن رابطه زوجیت والدین تاثیری در وضعیت تابعیت فرزند نخواهد داشت، اما چنانچه پدر طفل تبعه کشور خارجی باشد و ازدواج شرعی با مادر طفل نداشته باشد، طفل به هیچ وجه نخواهد توانست تابعیت ایران را کسب کند. جای سوال است که چرا باید اعطای تابعیت به کودک منوط به شرعی بودن ازدواج والدین او باشد؟ بر اساس چه منطقی طفل ناشی از ازدواج  غیر شرعی زوجین ایرانی تبعه ایران محسوب می شود اما طفل ناشی از ازدواج غیر شرعی زن ایرانی با مرد خارجی نمی تواند تبعه ایران باشد؟

به نظر می رسد قانون‌گذاران ایران باید بدون هیچ قید و شرطی، تمامی اصفال ناشی از ازدواج زن ایرانی با مرد خارجی را تبعه ایران بدانند. بدون اینکه محل تولد طفل یا شرعی بودن یا نبودن ازدواج والدین تاثیری در آن داشته باشد.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱