صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و اجتماع  »  صیغه: تمتع مرد و قرب...
مرداد
۲۲
صیغه: تمتع مرد و قربانی شدن زن
خشونت خانگی و اجتماع
۰
, , , ,
Photo: Jose AS Reyes/Bigstockphoto.com
image_pdfimage_print

Photo: Jose AS Reyes/Bigstockphoto.com

نعیمه دوستدار

تا زمانی که طلاق نگرفته بود، صیغه در نظرش جنایت بود. این کلمه را با چندش و بیزاری بیان می‌کرد. اما وقتی چندسالی از طلاقش گذشت، صیفه دیگر مفهوم سابق را برایش نداشت. اولین بار همکار مردی که به او پیشنهاد برقراری رابطه داده بود این موضوع را مطرح کرد. مرد مذهبی بود. زن هم نداشت. این بود که فکر کرد صیغه شدن با او می‌تواند یک راه‌حل باشد برای مشکلاتی که ممکن است رابطه یک زن و مرد در جامعه داشته باشد. رضایت داد و مرد هم با چند جمله آنها را صیغه کرد.

صیغه یک پدیده منحصر به فرد در ایران است. نوعی از ازدواج در مذهب شیعه که در آن عقد ازدواج برای مدت معین و محدودی با مهریه‌ای معلوم، بین زن و مرد بسته می‌شود و با پایان آن، رابطه زوجیت خودبه‌خود منقضی می‌شود.

صیغه تمتع

صیغه جز در میان فرهنگ شیعیان در میان سایر مسلمانان پسندیده نیست و حتی اهل سنت و زیدیان آن را حرام می‌دانند. در این دلزدگی از مفهوم صیغه معنای آن بسیار موثر است: نام کامل آن «صیغه تمتع» است، یعنی صیغه‌ای که برای بهره‌بردن جنسی خوانده می‌شود و این با نفهوم ازدواج که به رابطه ماندگارتر و عاطفی‌تری اشاره می‌کند بسیار متفاوت است.

با اینکه فرهنگ شیعه صیغه را از دیرباز به رسمیت شناخته اما رواج آن در جامعه و تلاش برای تغییر دادن مفهوم آن در میان مردم، به تلاش‌های جمهوری اسلامی برمی‌گردد. پیش از انقلاب اسلامی در ایران، صیغه محدودتر بود و قبح اجتماعی آن بیشتر. در سال‌های دهه شصت، در میان مردم مشهور بود که زنان باقی‌مانده از کشته‌شدگان جنگ ایران و عراق یا همان همسران شهیدان، به صیغه تن می‌دهند یا برخی از مردان متعلق به جامعه مذهبی، این زنان را برای حمایت روحی و تامین نیاز جنسی صیغه می‌کنند.

پس از آن موضوع  صیغه بار دیگر پس از پایان جنگ و در حدود سال ۱۳۷۰ با سخنان علی اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس جمهوری وقت مطرح شد. آن زمان هاشمی رفسنجانی صیغه را راهکاری برای مقابله با معضلات جنسی جوانان مطرح کرد اما بحث او به دلیل حاشیه‌هایی که برانگیخت مسکوت ماند.

طراح خانه‌های عفاف «سابقه منکراتی» داشت

یک دهه بعد، در سال ۱۳۸۱ سخن از راه‌اندازی خانه عفاف به میان آمد که آن هم در میان عموم بحث‌های فراوانی برانگیخت و افکار عمومی آن را به عنوان روسپی‌خانه مذهبی تفسیر کرد. بعدها اعلام شد که طراح آن دستگیر شده و خود سابقه منکراتی داشته‌است.

بعدها یک بار هم در سال ۱۳۸۶ مصطفی پورمحمدی، وزیر کشور خواستار رواج ازدواج موقت با هدف «جلوگیری از شیوع فساد در جامعه» شد: خواسته‌ای که دولت وقت آن را رد کرد و اعلام کرد که این گفته نظر دولت نیست.

اما حتی بدون توجه به نظرات سیاسیونی که موضوع ازدواج موقت را به عنوان یک راه‌حل برای مشکلات اجتماعی  مطرح می‌کنند،  قانون حمایت از خانواده ۱۳۹۱ ایران در ماده ۲۱ نکاح موقت را بر اساس احکام شریعت و قانون مدنی ایران جایز دانسته است. این ماده قانونی تاکید می‌کند که در سه حالت ثبت این نوع ازدواج الزامی است: باردار شدن زوجه، توافق طرفین و یا شرط ضمن عقد. در ماده ۵۱ قانون حمایت از حانواده هم آمده که عدم ثبت در این شرایط، مشابه عدم ثبت ازدواج دائم است و مشمول احکام کیفری می‌شود.

ازدواج موقت آن‌لاین

روزی نیست که در ایران خبری از رواج ازدواج موقت و ایجاد سایت‌ها، وبلاگ‌ها، کانال‌های تلگرامی برای ازدواج موقت منتشر نشود. اگر در گذشته متقاضیان لذت‌های جنسی از راه شرعی به شهرهای مذهبی مثل قم و مشهد می‌رفتند، حالا می‌توانند از پای کامپیوتر یا با گوشی تلفن، به سادگی با یکی از این مراکز که خدمات صیغه ارائه می‌دهد، در ارتباط باشند.

به علاوه هستند کسانی که صیغه را راهی برای زنان برای کسب لذت جنسی بدون ازدواج می‌دانند که در جامعه‌ای مانند ایران به دلیل محدودیت‌های اجتماعی می‌تواند به سود آزادی جنسی زنان تلقی شود؛ آزادی‌ای که البته بر اساس قوانین شرع، شامل دختران جوانی که نیاز به اجازه پدر برای هر نوع ازدواجی دارند، نمی‌شود و تنها مخصوص زنان مطلقه یا بیوه است.

آذر، تحصیل کرده و شاغل است. نیازی به کسب درآمد از راه مهریه ناشی از صیغه ندارد اما تا حالا دوبار تجربه صیغه داشته: «من بعد از یک ازدواج ناموفق تصمیم گرفتم با کسی وارد رابطه شوم. رابطه‌مان خوب بود اما از اینکه همیشه مجبور باشیم توی رستوران و خانه همدیگر را ببینیم خسته بودم. دلم می‌خواست با او به سفر بروم. این بود که صیغه کردیم تا با صیغه نامه رابطه‌مان رسمی شود. از این کار اصلا پشیمان نیستم. در رابطه فعلی‌ام هم صیغه نامه داریم. این بار خودم پیشنهادش را دادم چون با داشتن آن دست کم کسی نمی‌تواند بگوید شما با هم چه نسبتی دارید.»

صیغه راهی برای امرار معاش

اما نمونه آذر نمونه رایج نیست. بسیاری از زنانی که تن به صیغه می‌دهند، گرفتار مشکلات مالی و معیشتی هستند و از آن به عنوان شیوه‌ای برای امرار معاش استفاده می‌کنند. با وجود تبلیغ ضمنی صیغه به عنوان یک راه‌حل برای مشکلات جنسی، توجهی به وضعیت زنانی که به دلایل مختلف به صیغه روی می‌آورند نمی‌شود و این زنان به شکل عرفی اغلب به عنوان مقصر و تهدیدکنندگان نظام خانواده شناخته می‌شوند.

نمونه‌اش شیدا، ۲۷ ساله که بعد از جدایی به پیشنهاد یکی از زنان فامیل قبول کرد صیغه یک مرد مسن و پولدار شود: «خانواده ما متوسط رو به پایین است. یعنی اینکه پدرم بعد از طلاق من نمی‌توانست هزینه‌های من و پسر کوچکم را هم تامین کند. من الان کار می‌کنم اما درآمدم خیلی کم است. یکی از بستگان مردی را به من معرفی کرد که حاضر شده به عنوان مهریه مبلغی به من بدهد و  در ازایش من او را هر از گاهی می‌بینم. برای خود من هم تنوع است. کاری به زندگی او و زنش ندارم. همین‌که کمی از دغدغه مالی‌ام کم شده کافی است. اما خب می‌دانم که مردم نظر خوبی به من ندارند و پشت سرم پچ‌ پچ می‌کنند.»

شیدا می‌گوید که تا به حال درباره این‌که صیغه شدن به معنی فروختن سکس می‌تواند باشد، فکر نکرده است اما مخالفان صیغه می‌گویند که این کار همان روسپی‌گری با توجیه شرعی است. در حالی که روسپی‌گری در ایران جرم است و مجازات شلاق دارد اما صیغه شرعی است.

مدافعان حقوق زن چه می‌گویند

اما اصلی‌ترین مخالفان صیغه مدافعان حقوق زنان هستند که می‌گویند صیغه موجب تبعیض‌های اجتماعی و حقوقی علیه زنان می‌شود زیرا در قوانین «صیغه»، منافع مرد بر منافع زن برتری دارد. صیغه به معنای تمتع، بر لذت جنسی مرد از زن تاکید دارد. به علاوه حقوق زنان هم در صیغه نقض می‌شود چون در ازدواج موقت، زنان از مردان ارث نمی‌برند و مرد ملزم به پرداخت نفقه نیست. همچنین وجود امکان صیغه برای مردان که اغلب مردان متاهل به آن دست می‌زنند، به معنای تسهیل تعدد زوجات است.

ه- سجادی ، وکیل دادگستری  می‌گوید: «در واقع از نظر حقوقی تضمینی برای زنان وجود ندارد که از صیغه جز برای منافع کوتاه مدت بهره‌ای ببرند. اغلب زنان تنها مهریه ای دریافت می‌کنند که محدود و ناچیز است و درهمان مدت صیغه خرج می‌شود. پس از آن رابطه به پایان می رسد و امکان ارث بردن از همسر یا دریافت نفقه وجود ندارد. رابطه بسیار شکننده است و مرد هر زمان اراده کند می‌تواند آن را تمام کند: یعنی چیزی که اصطلاحا به ان بذل مدت می‌گوییم. در این زمینه هم زن هیچ امکان حقوقی برای اعتراض ندارد.»

او البته تاکید می‌کند که اگر شوهر مدت صیغه را ببخشد باید نصف مهریه زن را بدهد. و در صورتی که از این کار امتناع کند، زن می‌تواند به دادگاه خانواده مراجعه کند و مهریه را دریافت کند.

کودکان ازدواج مجدد

مساله کودکان حاصل از ازدواج موقت هم دیگر مسایلی است که از صیغه ناشی می‌شود. از آنجا که ثبت صیغه الزامی نیست، زنانی که باردار می‌شوند، نمی‌توانند ثابت کنند بچه از شوهر موقت است. قوه قضائیه ایران اعلام کرده که تعداد زیادی پرونده در دادگاه‌ها وجود دارد که بعد از بارداری زن، مرد خود را پنهان کرده‌است و یا بچه را انکار می‌کند.

ه-سجادی، حقوقدان درباره تجربه‌های خود از پرونده‌های مربوط به فرزندان ناشی از صیغه می‌گوید: «از آنجایی که ازدواج‌های موقت معمولا ثبت نمی‌شود اثبات مساله الحاق فرزند به پدر سخت است. البته در ماده ۲۱ قانون جدید حمایت  از خانواده ثبت این ازدواج‌ها را الزامی کرده‌اند منتها مساله این است که بسیاری از بارداری‌ها قبل از ثبت اتفاق می‌افتد و مردان چون از رابطه خارج شده‌اند بچه را نمی‌پذیرند و زن را وادار به سقط می‌کنند. به همین دلیل ما همواره توصیه می‌کنیم که زنانی که به دلایل مختلف ازدواج موقت می‌کنند، حتما به هر ترتیب آن را ثبت کنند. مساله مهم دیگر این است که سند ازدواج موقت یک سند عادی است و به راحتی قابل از بین بردن است. به همین دلیل حتی برخی که اقدام به ثبت آن می‌کنند، در نهایت چون دسترسی خود را به سند از دست می‌دهند امکان اثباتش را ندارند.»

نکته دیگر امکان انتقال بیماری‌های مقاربتی به دلیل تعدد شرکای جنسی است. همچنین به علت اینکه بسیاری از زنان صیغه را ثبت نمی‌کنند، امکان قرار گرفتن آنها در معرض انواع خشونت‌های خانگی از خشونت فیزیکی گرفته تا خشونت مالی و اقتصادی بسیار است.

سجادی می‌گوید: «زنان زیادی به دلیل اعمال خشونت از سوی مرد به ما مراجعه می‌کنند اما به دلایل مختلف امکان پیگری حقوقی کارشان وجود ندارد. مثلا در مهات مقرر برای ثبت آثار خشونت به پزشک قانونی مراجعه نکرده‌اند یا مرد پس از خشونت آنها را رها کرده و رفته و اثری از خود به جا نگذاشته است. در چنین مواردی کاری از یک وکیل هم بر نمی‌آید.»

تجربه نسیبه

نسیبه، زنی ۴۳ ساله است که تجربه صیغه برای او بسیار گران تمام شده: «شوهرم اولم را در تصادف از دست دادم. با سه تا بچه بیوه شده بودم که یکی از همکاران شوهرم به من پیشنهاد صیغه داد. راننده بود و به شهر ما گذری می‌آمد. گفت که ازدواج موقت ما جدا از زندگی خانوادگی خودش است. آن موقع ۳۵ ساله بودم. قبول کردم. به مروز بین‌مان علاقه‌ای هم ایجاد شد. اما وقتی حامله شدم، زیر بار بچه نرفت. گفت که نمی‌تواند بچه را قبول کند چون زندگی خانوادگی‌اش از هم می‌پاشد. من را مجبور به سقط کرد. بدشانسی من شش سال بعدش خودش هم تصادف کرد و مرد. برای من هیچ چیز نماند چون سندی نداشتم و اگر هم داشتم به من ارث نمی‌دادند. صیغه ما مثل یک راز بین خودمان ماند.»

اما تراژیک‌ترین بخش صیغه، مربوط به آن گروه‌هایی از زنان است که به دلیل فشارهای اقتصادی، اعتیاد یا دیگر آسیب‌های اجتماعی از آن به عنوان پوششی برای تن‌فروشی استفاده می‌کنند. شیوع این پدیده را می‌توان با مراجعه به سایت‌های صیغه ارزیابی کرد. در این سایت‌ها استثمار جنسی زنان و کالایی‌شدن آن‌ها را به وضوع می‌توان از نحوه معرفی زنان و «خدماتی» که از سوی آنها داده می‌شود دید. تاکید فراوان بر سن و زیبایی زنان، قد و وزن آنها و میزان مهریه درخواستی یا همان پولی که بابت سکس داده می‌شود، به اضافه تعیین شرایطی برای دیدار و نحوه آن، تنها با شرایط یک روسپی‌خانه مدرن قابل مقایسه است.

آزادی جنسی‌ای که طرفداران صیغه از آن حرف می‌زنند در شرایطی که زنان تنها و مطلقه، درگیر مشکلات اقتصادی و وابستگی به مردان هستند، با صیغه حاصل نمی‌شود بلکه تنها زنان را در چرخه‌ای از خشونت جنسی، اقتصادی و روانی قرار می‌د‌هد.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱