صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  انتشار تصاویر خصوصی ...
تیر
۲۵
انتشار تصاویر خصوصی زنان، قانون چه می‌گوید؟
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , ,
bigstock-Two-women-sitting-in-limo-look-124995416
image_pdfimage_print

Photo: Monkeybusinessimages/ Bigstock.com

موسی برزین خلیفه‌لو- پژوهشگر حقوق

چندی پیش فرمانده انتظامی شهرستان آمل گزارش داد که زنی با مراجعه به پلیس، درباره انتشار عکس‌های خصوصی خود در شبکه اجتماعی اینستاگرام شکایت کرده است. پس از بررسی‌های به عمل آمده مشخص شده است که کسی که این کار را انجام داده شوهر این زن بوده است. پس از بازجویی از شوهر مشخص شد: این زن و شوهر اختلاف داشته‌اند و مرد با انگیزه انتقام‌جویی اقدام به انتشار عکس‌های خصوصی همسر خود در فضای مجازی کرده است.

سال پیش خبرگزاری‌ها گزارش دادند که یک دختر دانشجوی بیست ساله شیرازی نیز به دلیل انتشار عکس‌های خصوصی خود در فضای مجازی دست به خودسوزی زده و جان خود را از دست داده است. این اتفاق واکنش‌های بسیاری را از اقشار مختلف جامعه را برانگیخته و بحث‌هایی درباره آن شکل گرفته است.

مشت نمونه خروار

این دو مورد تنها نمونه‌هایی از صد‌ها اتفاق مشابهی است که بسیاری از آن‌ها گزارش نمی‌شوند. با گسترش استفاده از اینترنت و شبکه‌های مجازی در جامعه، این نوع اتفاقات نیز هر از چند گاهی بروز می‌کند. انتشار تصاویر خصوصی افراد بدون اجازه آن‌ها، معضلی است که تبعات سوئی برای قربانی در پی دارد. نیت چنین اقداماتی می‌تواند انتقام‌جویی، اخاذی، اجبار به ارتباط جنسی، ضربه زدن به حیثیت یا شهرت یا موقعیت اجتماعی و مواردی از این دست باشد. نکته قابل توجه این است که اغلب قربانیان این پدیده زنان و دختران هستند و اغلب تصاویر در ارتباط با برهنگی یا رابطه جنسی آنان است.

با توجه به بافت فرهنگی جامعه ایران، قطعا انتشار یک تصویر نامتعارف از یک زن آسیب‌های روانی غیر قابل جبرانی بر او وارد می‌کند. به طوری که در برخی موارد قربانی برای رهایی از فشارهای جامعه دست به خودکشی می‌زند. پدیده انتشار تصاویر خصوصی زنان تنها محدود به افراد خارج از خانواده نمی‌شود بلکه ممکن است قربانی و مرتکب اعضای یک خانواده باشند. برخی از مردان به هنگام اختلاف با همسر خود با انگیزه انتقام جویی یا تهدید به گذشت از حقوق مالی و مواردی از این قبیل، تصاویر خصوصی همسر خود را منتشر می‌کنند. بدون شک این عمل یکی از خطرناک‌ترین نوع خشونت خانگی است و همانطور که گفته شد این پدیده صدمات روحی و روانی بسیاری نسبت به قربانی زن وارد می‌کند. از همین رو لازم است علاوه بر فرهنگ سازی در این مورد، از یک طرف مقررات کافی برای پیشگیری و برخورد قضایی با این پدیده پیش بینی شده و از طرف دیگر نسبت به ترمیم خسارتهای قربانی تدابیر قانونی لازم اتخاذ شود. در این نوشته، مقررات حقوق ایران در زمینه انتشار تصاویر خصوصی را بررسی می‌کنیم.

مجازات انتشار تصاویر خصوصی

در قوانین ایران مجازات‌هایی برای انتشار تصاویر مستهجن یا مبتذل و تصاویر خصوصی افراد پیش‌بینی شده است. بر اساس ماده ۱۴ قانون جرایم رایانه‌ای مصوب ۱۳۸۸: «هرکس به وسیله سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده محتویات مستهجن را منتشر، توزیع یا معامله کند یا به قصد تجارت یا افساد تولید یا ذخیره یا نگهداری کند، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج میلیون ریال تا چهل میلیون  ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد…» قابل ذکر است اثار مستهجن بر اساس تعریف تبصره ۴ ماده عبارتند از صوت یا متن واقعی یا غیر واقعی یا متنی که بیانگر برهنگی کامل زن یا مرد یا اندام تناسلی یا آمیزش یا عمل جنسی انسان است. بنابراین جرم، ماده ۱۴ زمانی محقق می‌شود که تصویر منتشر شده دارای چنین خصوصیاتی باشد.

اما اگر خصوصیات مذکور در تصویر منتشر شده وجود نداشته باشد به عنوان مثال تصویری نیمه برهنه از یک زن منتشر شود در این موارد هم قانون جرایم رایانه‌ای مجازات‌هایی را پیش بینی نموده است. آثار مبتذل نیز بر اساس تعریف این قانون به آثاری اطلاق می‌شود که دارای صحنه و صور قبیحه باشد. در این صورت مرتکب به حداقل یکی از مجازات‌های مذکور در ماده ۱۴ محکوم می‌شود. به عبارتی اگر تصاویر منتشر شده مستهجن باشد قاضی مختار است از حداقل تا حداکثر یکی از مجازات‌های فوق یا هر دو آن استفاده کند اما اگر تصاویر مبتذل باشد قاضی باید حداقل حبس یا جزای نقدی مذکور در ماده را مورد حکم قرار دهد.

اگر نه مبتذل باشد و نه مستجهن؟

حال سوال این است که اگر تصاویر منتشر شده نه مستهجن بوده و نه مبتذل باشد اما به نوعی انتشارآن باعث هتک حیثیت صاحب تصویر شود حکم قضیه چیست؟ در این مورد نیز ماده ۱۷ قانون جرایم رایانه‌ای مقرراتی را پیش‌بینی کرده است. بر طبق این ماده: «هر کس به وسیله سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی صوت یا تصویر یا فیلم خصوصی یا خانوادگی یا اسرار دیگری را بدون رضایت او جز در موارد قانونی منتشر کند یا دسترس دیگران قرار دهد، به نحوی که منجر به ضرر یا عرفاً موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج میلیون ریال تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.»

بنابراین به عنوان مثال اگر فردی تصویر زنی را که در یک مراسم عروسی در حال رقص است بدون رضایت وی منتشر کند و این انتشار به نوعی به حیثیت او ضربه وارد سازد، موضوع مشمول ماده ۱۷ شده و مرتکب به مجازات مقرر محکوم خواهد شد.

علاوه بر قانون جرایم رایانه‌ای، قانون «نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیت‌های غیر مجاز می‌کنند» نیز مقرراتی در این زمینه پیش بینی کرده است. بر طبق ماده ۵ این قانون: «مرتکبان جرائم زیر به دو تا پنج سال حبس و ده سال محرومیت از حقوق اجتماعی و هفتاد و چهار ضربه شلاق محکوم می‌شوند: تهیه فیلم یا عکس از محلهایی که اختصاصی بانوان بوده و آن‌ها فاقد پوشش مناسب می‌باشند، مانند حمام‌ها و استخر‌ها و یا تکثیر و توزیع آن. ج- تهیه مخفیانه فیلم یا عکس مبتذل از مراسم خانوادگی و اختصاصی دیگران و تکثیر و توزیع آن.»

در مورد مطالب گفته شده قابل ذکر است که وجود خویشاوندی یا عدم آن تاثیری در جرایم فوق ندارد. به همین دلیل به عنوان مثال چنانچه مردی تصاویر خصوصی همسر خود را منتشر کند نیز مشمول مواد فوق خواهد شد.

جبران خسارت

بدون شک به هنگامی که تصاویر خصوصی زنی منتشر می‌شود، وی متحمل آسیب‌های روحی و روانی قابل توجهی می‌شود. ممکن است خانواده، آشنایان و دوستان، و به طور کلی جامعه وی را تحت فشار روانی قرار دهند. چنین زنی آبروی خود را از دست رفته می‌بیند و متحمل صدمات روحی بسیاری می‌شود. گرچه جبران این خسارت‌ها در اغلب موارد ناممکن است، اما قوانین باید تمامی تلاش خود برای ترمیم خسارت‌های به عمل آمده را انجام دهند. از همین رو امکان مطالبه خسارت‌های معنوی در حقوق بسیاری از کشور‌ها به رسمیت شناخته شده است. با توجه به اینکه انتشار تصاویر خصوصی بانوان در اغلب موارد جرم‌انگاری شده است، خسارت‌های معنوی به وجود آمده توسط این جرم نیز قابل مطالبه است.

در حقوق ایران در مورد این‌که خسارت معنوی دقیقا چیست اختلاف نظر وجود دارد اما در یک تعریف کلی می‌توان گفت خسارت‌های معنوی آن دسته از زیان‌هایی هستند که به حیثیت، آبرو و روان انسان وارد شده و جنبه مالی و مادی ندارند. این نوع خسارت‌ها بر طبق قانون جدید آیین دادرسی کیفری قابل مطالبه است. ماده ۱۴ این قانون مقرر کرده است که: «شاکی می‌تواند جبران تمام ضرر و زیانهای مادی و معنوی و منافع ممکن الحصول ناشی از جرم را مطالبه کند.

تبصره ۱- زیان معنوی عبارت از صدمات روحی یا هتک حیثیت و اعتبار شخصی، خانوادگی یا اجتماعی است. دادگاه می‌تواند علاوه بر صدور حکم به جبران خسارت مالی، به رفع زیان از طرق دیگر از قبیل الزام به عذرخواهی و درج حکم در جراید و امثال آن حکم نماید.

تبصره ۲- منافع ممکن الحصول تنها به مواردی اختصاص دارد که صدق اتلاف نماید. همچنین مقررات مرتبط به منافع ممکن‌الحصول و نیز پرداخت خسارت معنوی شامل جرائم موجب تعزیرات منصوص شرعی و دیه نمی‌شود.»

بنابراین با توجه به این ماده، قربانی انتشار تصاویر خصوصی می‌تواند علاوه بر مجازات مرتکب، جبران خسارت‌های خود معنوی خود را نیز بخواهد. در این مورد هم فرقی نمی‌کند که مرتکب و قربانی رابطه خویشاوندی داشته باشند یا نه.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱