صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  مفهوم منزل مناسب برا...
اردیبهشت
۱۶
مفهوم منزل مناسب برای زن از دیدگاه قانون
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , ,
House key on a house shaped keychain resting on wooden floorboards concept for real estate, moving home or renting property
image_pdfimage_print

Photo: Flynt/Bigstock.com

محمد اولیایی‌فرد، وکیل دادگستری

طبق قانون مدنی ایران حق سکنی با شوهر است اما آیا مرد می‌تواند از حق تعیین محل سکونت سوء‌استفاده کند؟ آیا قانون اجازه می‌دهد تا اختیار تعیین مسکن با زوجه باشد؟ و اساسا مفهوم منزل مناسب برای زن از دیدگاه قانون چیست؟

بررسی یک پرونده

در این پرونده مریم در مورد مشکلی که با همسرش در خصوص تعیین محل سکونت دارد چنین می‌گوید: «از قبل از ازدواج در شهرداری مشغول به کار بودم و اکنون از کارمندان ارشد شهرداری هستم. پدرم هم از مدیران ارشد شهرداری بوده که حالا بازنشسته شده بنابراین وضعیت مالی خوبی داشتیم و من در ارامش و رفاه کامل زندگی می‌کردم تا این‌که با اسماعیل ازدواج کردم او هم از کارمندان شهرداری است و در‌‌ همان جا با هم آشنا شدیم. اسماعیل همسر بدی نبوده ولی اختلاف ما در مورد محل سکونت در حال حاضر به حدی رسیده که دیگر امکان ادامه زندگی مشترک برای من غیر مقدور شده است. قبل از ازدواج با همسرم به طور شفاهی شرط کرده بودم که منزلی مستقل و آبرومند می‌خواهم و اسماعیل هم قبول کرده بود منتها او گفته بود برای این‌که بتواند منزلی مستقل تهیه کند نیازمند وقت است به همین جهت باید دو سال اول زندگی را در خانه پدری او به همراه مادرش زندگی کنیم که بعد از این مدت یا خانه‌ای خوب و مناسب می‌خریم یا اجاره می‌کنیم، من هم قبول کردم که بدین ترتیب بعد ازدواج، زندگی مشترک ما در منزل پدری اسماعیل آغاز گردید.

اما هنوز چند ماهی از زندگی ما در آنجا نگذشته بود که با مادر اسماعیل دچار مشکل شدم و روز به روز هم این موضوع حاد‌تر می‌شد به حدی که احساس کردم نمی‌توانم در آنجا زندگی کنم با این وجود به خاطر این‌که قبول کرده بودم که تا دو سال اول زندگی در آنجا زندگی کنم، چندان اعتراضی به اسماعیل نمی‌کردم. در پایان دو سال از اسماعیل خواستم که به قولش وفا کند و برای من منزلی مستقل و مناسب تهیه کند اما او در رفتاری خلاف انتظار گفت که حاضر نیست خانه پدری را ترک کند و مادرش را تنها بگذارد. سعی کردم او را متقاعد کنم که در خانه پدری او استقلال، آسایش و آرامشی که می‌خواهم نیست و دیگر تحمل و امکان زندگی در آنجا را ندارم اما اسماعیل با لجبازی می‌گفت پول تهیه منزل مستقل را ندارد اگر از اینجا برویم یا باید در شهرستانی دور افتاده زندگی کنیم یا در اتاقی کوچک در منطقه‌ پائین شهر. به‌هرحال سر این موضوع شش ماهی هست که به حالت قهر به خانه پدرم آمده‌ام و اگر این روند ادامه پیدا کند و اسماعیل نخواهد منزل مناسب و مستقلی تهیه کند اقدام به طلاق خواهم کرد. اما من واقعا نمی‌دانم آیا مرد می‌تواند از حق تعیین محل سکونت سوءاستفاده کند؟ یا این‌که آیا من می‌توانستم از ابتدا اختیار تعیین محل سکونت را از اسماعیل بگیرم؟»

 تهیه مسکن و تعیین حق سکونت

طبق قانون مدنی تهیه منزل مشترک تکلیف شوهر است. ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی در این خصوص مقرر می‌دارد: «در عقد دائم نفقه زن به عهده شوهر است» و ماده ۱۷۰۷ همین قانون نیز بیان می‌دارد: «نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض.» بنابراین از آن‌جاکه مسکن جز نفقه زن محسوب می‌شود و نفقه زن نیز با شوهر است پس تهیه منزل مشترک نیز تکلیف شوهر است.

 همچنین طبق قانون اختیار تعیین محل سکونت نیز با شوهر است و زوجه موظف به اقامت در منزلی است که شوهر انتخاب می‌کند، در ماده ۱۱۱۴ قانون مدنی آمده است: «زن باید در منزلی که شوهر تعیین می‌کند سکنی کند، مگر آن‌که اختیار تعیین منزل به زن داده شده باشد.» حق تعیین مسکن از آن‌جا به مرد داده شده که طبق ماده ۱۱۰۵ قانون مدنی «درروابط زوجین ریاست خانواده از خصائص شوهراست.» در واقع تعیین مسکن از موارد ریاست شوهر به شمار می‌رود.

 اما تفاوتی که در موضوع تهیه مسکن و تعیین حق سکونت وجود دارد این است که در تعیین حق سکونت علی‌رغم این‌که طبق ماده ۱۱۱۴ حق سکنی با شوهر است اما این اصل مانع نمی‌شود که زن هیچ اختیاری در تعیین محل سکونت نداشته باشد. زیرا، با توجه به ماده ۱۱۱۴ قانون مدنی «زن باید در منزلی که شوهر تعیین می‌کند سکنی کند، مگر آن‌که اختیار تعیین منزل به زن داده شده باشد.» زوج می‌تواند اختیار تعیین محل سکونت را به همسرش واگذار نماید که این اختیار می‌تواند به‌صورت شرط ضمن عقد نکاح و یا حتی به موجب عقد خارج لازم دیگری به همسر داده شده باشد در حالی که تهیه مسکن جز نفقه زن محسوب می‌شود و نفقه زن نیز با شوهر است پس تهیه منزل مشترک نیز تکلیف شوهر است و شوهر نمی‌تواند چنین تکلیفی بر عهده زن قرار دهد.

تهیه منزل مناسب برای زن

هر چند طبق قانون تهیه منزل و تعیین محل سکونت با شوهر است اما مرد باید مسکنی تدارک ببیند که متعارف و متناسب با وضعیت زن باشد. ماده ۱۷۰۷ قانون مدنی در این خصوص بیان می‌دارد: «نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض» بنابراین عبارت «متناسب با وضعیت زن» در ماده مذکور مستفاد از این است که زوج در انتخاب مسکن باید شأن و مرتبه اجتماعی زن را در نظر بگیرد و اصل حسن معاشرت در ماده ۱۱۰۳ قانون مدنی نیز همچنین حکم می‌کند که باید شوهر مسکن مناسب، در شأن زن و متعارف با محل زندگی او تهیه کند. با این حال قانون تعریفی از مسکن مناسب ارائه نداده اما از الزام شوهر به استخدام خادم برای زن در صورت عادت و نیز عبارت «متناسب با وضعیت زن» در ماده۱۷۰۷  قانون مدنی، چنین مستفاد می‌شود که شوهر باید در انتخاب مسکن برای زن موضوعاتی چون شغل، تحصیلات، شان، مرتبه، پایگاه و موقعیت اجتماعی و نیز وضعیت و موقعیت زندگی قبل از ازدواج زن را در نظر بگیرد.

البته مسکن متعارف و متناسب با وضعیت زن بر حسب زمان و مکان تغییر می‌کند. به‌طور مثال امروزه تهیه یک اتاق استیجاری با آشپزخانه و حمام مشترک برای زن یا اجبار کردن او برای زندگی در مکانی که از استقلال کافی برخوردار نیست مانند زندگی با زوجه دیگر یا زندگی با خانواده همسر، در شهرهای بزرگ متداول نیست. البته اگر زن به دلائلی چنین مسکنی را بپذیرد و یا قبول کند، تا زمانی که این مسکن را پذیرفته، می‌توان گفت، شوهر به وظیفه خود عمل کرده است. همچنین لازم نیست که زوج مالک مسکن باشد. بل‌که تهیه منزلی استیجاری، یا عاریه‌ای در عین حال متناسب با عرف و موقعیت زن دلالت برانجام تکلیف شوهر داشته و زن نمی‌تواند به این دلیل که همسرش مالک منزل نیست از سکونت در آن منزل اجتناب کند.

عدم تهیه مسکن مناسب یا سوء‌استفاده از حق تعیین محل سکونت

همان‌طور که گفته شد طبق قانون تهیه منزل و تعیین محل سکونت با شوهر است اما مرد باید مسکنی تدارک ببیند که متناسب با شأن، مرتبه و موقعیت اجتماعی زن باشد. چنان‌چه مسکنی که مرد تهیه می‌کند متناسب با شان، مرتبه و موقعیت اجتماعی زن نباشد یا مرد با سوء‌استفاده از حق تعیین محل سکونت، منزل نامناسبی برای زن در نظر بگیرد، زن می‌تواند از سکونت در آن منزل اجتناب کند و حتی اگر مدتی هم در آن منزل سکونت کرده باشد از تمکین خودداری کند. البته زن برای عدم تمکین در چنین مواردی، ناشزه (نافرمان) محسوب نمی‌شود. ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی در این خصوص مقرر می‌دارد: «اگر بودن زن با شوهر در یک منزل متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن باشد زن می‌تواند مسکن علیحده اختیارکند و در صورت ثبوت مظنه ضرر مزبور محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبورمعذوراست نفقه برعهده شوهر خواهد بود.» منظور از خوف ضرر این است که زن بیم معقولی از ضرر داشته باشد، ضرری که عادتا نمی‌توان آن را تحمل کرد. بنابراین محدوده اعمال حق تعیین محل سکونت برای مرد براساس قاعده لاضرر تا جایی است که منزل تهیه شده مخالف شأن، مرتبه و موقعیت اجتماعی زن نباشد و نیز منزل مذکور متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن نباشد.

هم‌چنین در صورت اختلاف بین زوجین پیرامون محل سکونت مطابق ماده ۱۱۱۶ قانون مدنی مادام که محاکمه بین زوجین خاتمه نیافته محل سکنای زن به تراضی محکمه با جلب نظر اقربای (بستگان و فامیل) نزدیک طرفین منزل زن را معین خواهد نمود و درصورتی که اقربائی نباشد خود محکمه محل مورد اطمینان را معین خواهد کرد. البته در اجرای ماده ۱۱۱۶ تصمیم دادگاه در باره تعیین مسکن به صورت دستور موقت صادر می‌شود. چون در این گونه موارد، دادگاه باید قراری صادر کند که جنبه موقتی دارد و حتی ممکن است دادگاه که بعدا در ماهیت دعوی رسیدگی می‌کند، خلاف مفاد دستور موقت، رأی صادر نماید.

تعیین محل سکونت توسط زن

 چنان‌چه اختیار تعیین محل سکونت بر مبنای ماده ۱۱۱۴ قانون مدنی به‌صورت شرط ضمن عقد نکاح و یا به موجب عقد خارج لازم دیگری به زن واگذار شود این اختیار محدود به زمان خاصی نیست و زن می‌تواند هر چند مرتبه از این حق استفاده کند. اگر زن به طور مطلق اختیار تعیین مکان زندگی مشترک را داشته باشد هم تعیین شهر و هم تعیین محل زندگی و مسکن در آن شهر، با زوجه است، ولی اگر تنها زن اختیار تعیین شهر محل سکونت را (طبق شرط)، داشته باشد، تعیین محل زندگی و مسکن در آن شهر، دیگر با وی نیست و این حق با شوهر خواهد بود. البته واگذاری اختیار تعیین محل سکونت به زن، مطابق قاعده لاضرر بدان معنا نیست که زن بتواند زوج را مجبور به زندگی با خانواده خود یا اقامت در خارج از کشور کند؛ هر چند که مسکن پدر یا مادر یا محل مسکونی در خارج از کشور متناسب با وضعیت زن باشد. در هر صورت زن نیز باید در انتخاب محل سکونت‌شان، مرتبه، پایگاه و موقعیت اجتماعی مرد را در نظر بگیرد.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱