صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  تجدیدنظرخواهی و فرجا...
اردیبهشت
۱۴
تجدیدنظرخواهی و فرجام‌خواهی در دعوای طلاق
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , , , , ,
15843
image_pdfimage_print

موسی برزین خلیفه‌لو، پژوهش‌گر حقوقی

«برای جدا شدن از شوهرم بیش‌تر از سه سال در دادگستری دوندگی کردم. واقعا خسته و اذیت شده‌ام. قاضی دادگاه اصلا به حرف‌هایم گوش نداد و سر آخر تقاضای طلاق من را رد کرد چون شوهرم راضی به طلاق نبود و می‌خواست من را اذیت کند. حالا سه سال تلاش‌هایم بی‌نتیجه مانده است. چه کار باید بکنم؟ چگونه می‌توانم نسبت به رای دادگاه اعتراض کنم…» این جملات زن جوانی است که برای مشاوره تماس گرفته بود. پس از سال‌ها دوندگی و تلاش دادگاه تقاضای طلاق او را رد کرده بود. این مشکل بسیاری از زن‌هایی است که متقاضی طلاق می‌شوند و شوهران‌شان به دلایلی با آن مخالفت می‌کنند. از آن‌جا که در قوانین و رویه قضایی ایران نسبت به تقاضای طلاق از طرف زن سخت‌گیری بیش از حدی وجود دارد، بعید نیست که پس از سال‌ها تلاش این تقاضا بی‌نتیجه بماند. تنها راه پیش روی این گونه افراد اعتراض به حکم دادگاه خانواده است.

پس از اقامه و طرح یک دعوی در دادگستری و رسیدگی و صدور حکم بدوی نسبت به آن، دعوا خاتمه نمی‌یابد بلکه لازم است مرحله تجدیدنظرخواهی از رای نیز سپری شود تا حکم دادگاه قابلیت اجرا پیدا کند. دعوای طلاق نیز از این قاعده مستثنی نیست. در دعوای طلاق به هنگامی که زوجه متقاضی آن است، صدور حکم بدوی ممکن است ماه‌ها و یا سال‌ها به طول انجامد. پس از صدور حکم در دادگاه خانواده نیز ضروری است مرحله تجدید نظرخواهی یا فرجام خواهی نیز به پایان برسد. احکام صادره نسبت به دعوای طلاق قابل تجدید نظرخواهی در دادگاه‌های تجدید نظر استان و قابل فرجام‌خواهی در دیوان عالی کشور هستند. این امر ‌گاه ممکن است به سود متقاضی طلاق باشد و ‌گاه ممکن است به ضرر او. اگر دادگاه خانواده تقاضای طلاق زن متقاضی را نپذیرد، وی می‌تواند نسبت به این حکم تقاضای تجدید نظرخواهی یا فرجام‌خواهی کند. از طرف دیگر اگر دادگاه خانواده حکم به طلاق دهد، طرف دعوی می‌تواند به این حکم اعتراض و تقاضای تجدید نظرخواهی کند. به هر حال طلاق از جمله دعاوی است که قانون‌گذار هم تجدید نظرخواهی و هم فرجام‌خواهی نسبت به آن را امکان‌پذیر دانسته است. در این نوشته به صورت خلاصه نحوه اعتراض به احکام دادگاه خانواده در مورد طلاق را بررسی می‌کنیم.

۱- تجدید نظرخواهی

طلاق از جمله دعاوی است که بر اساس قانون قابل تجدید نظرخواهی است. مرجع تجدید نظرخواهی از آرای دادگاه خانواده، دادگاه تجدیدنظر استانی است که دادنامه اولیه در حوزه آن صادر شده است. دادگاه تجدید نظر استان فقط در مرکز هر استان وجود دارد بنابراین احکام صادره از دادگاه‌های شهرستان‌هایی که مرکز استان نیستند به هنگام تجدیدنظرخواهی در مرکز استان رسیدگی می‌شوند. مهلت تجدید نظرخواهی نیز بیست روز نسبت به افراد مقیم ایران و دو ماه نسبت به افراد مقیم خارج پس از ابلاغ حکم دادگاه بدوی است. باید توجه داشت که در این مدت باید نسبت به تجدید نظرخواهی اقدام کرد در غیر این صورت و نبود عذر موجه، دادخواست تجدید نظرخواهی پذیرفته نخواهد شد. روز ابلاغ حکم و روز اقدام به تجدید نظرخواهی جزء مدت بیست روز یا دو ماه محسوب نخواهد شد.

برای اعتراض به حکم دادگاه خانواده و درخواست تجدید نظرخواهی، همانند طرح دعوا در دادگاه خانواده لازم است دادخواست تنظیم شود. دادخواست تجدید نظرخواهی مشابه دادخواست اولیه است اما باید توجه داشت که حکم دادگاه بدوی باید به دادخواست ضمیمه شود. در قسمت شرح اعتراض به رای دادگاه بدوی و شعبه آن و هم‌چنین تاریخ ابلاغ باید اشاره شود. در ادامه توضیح داده شود که دادگاه خانواده علی‌رغم وجود مدارک و دلایل کافی حکم به طلاق صادر نکرده و به وضعیت و اظهارات وی توجهی نشده است. در قسمت شرح می‌توان هر آن‌چه را که به نظر می‌رسد دادگاه بدوی به آن توجه نکرده است نوشت. در پایان شرح تقاضا شود که حکم دادگاه بدوی نقض شده و حکم به طلاق صادر گردد. پس از تنظیم دادخواست و ضمیمه کردن مدارک لازم و هم‌چنین الصاق تمبر تجدید نظرخواهی در صورتی که دادگاه حکم اعسار صادر نکرده باشد، این دادخواست باید به دفتر شعبه دادگاه خانواده که رای اولیه را صادر کرده است داده شود. دفتر پس از اخذ دادخواست آن را ثبت و رسیدی به ارئه‌کننده خواهد داد. البته می‌توان دادخواست تجدید نظر را مستقیما به دفتر شعبه دادگاه تجدید نظر نیز تقدیم کرد اما این امر به صلاح نیست و موجب اطاله دادرسی خواهد شد زیرا دادگاه تجدید نظر دادخواست را به شعبه صادرکننده رای خواهد فرستاد. باید توجه داشت که دادخواست تجدید نظرخواهی همانند دادخواست اولیه باید به همراه ضمایم آن در دو نسخه تنظیم شود. یک نسخه به دادگاه تجدید نظر ارسال و نسخه دیگر به تجدید نظر خوانده یعنی شوهر ارسال خواهد شد.

پس از ثبت دادخواست، مدیر دفتر شعبه صادرکننده رای، پرونده را ظرف دو روز به دادگاه تجدید نظر استان ارسال می‌کند. دادگاه تجدید نظر نیز شعبه‌ای را انتخاب و پرونده را به آن‌جا می‌فرستد.

پس از تعیین شعبه، دادگاه تجدید نظر ممکن است زن و شوهر را دوباره به جلسه رسیدگی دعوت کند و ممکن است این کار صورت نگیرد. در ‌‌نهایت دادگاه تجدید نظر اگر رای دادگاه خانواده را درست و قانونی تشخیص دهد آن را تایید کرده و به دادگاه خانواده می‌فرستد و اگر رای را خلاف قانون تشخیص دهد آن را نقض و رای مقتضی را صادر می‌کند که این رای می‌تواند به نفع زن باشد.

۲- فرجام‌خواهی

علاوه بر درخواست تجدید نظر راه دیگری برای اعتراض به حکم دادگاه خانواده وجود دارد. چنان‌چه زن متقاضی طلاق به هر علتی نتوانسته باشد در مهلت بیست روز نسبت به تجدید نظرخواهی اقدام کند، بر اساس ماده ۳۶۷ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی می‌تواند اعتراض خود را در قالب فرجام‌خواهی مطرح کند. هم‌چنین چنان‌چه دادگاه تجدید نظر استان بازهم به ضرر خواهان طلاق نظر داده باشد و حکم دادگاه بدوی را تایید کند، می‌تواند به این حکم نیز اعتراض و تقاضای فرجام‌خواهی کرد. به عبارتی قانون‌گذار برای دعوای طلاق دو مرحله اعتراض پیش‌بینی کرده است، یک مرحله در دادگاه تجدید نظر و یک مرحله در دیوان عالی کشور. طبق ماده ۳۶۸ قانون مذکور و هم‌چنین رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عالی کشور، آرای دادگاه‌های تجدید نظر استان در مورد طلاق، قابل اعتراض در دیوان عالی کشور هستند.

 اعتراض در قالب فرجام‌خواهی نیز باید به موجب دادخواست انجام شود. این دادخواست همانند دادخواست تجدید نظر و دادخواست اولیه است. در شرح دادخواست باید دلایل فرجام‌خواهی نوشته شده و به تاریخ ابلاغ حکم تجدید نظر یا پایان مهلت تجدید نظر اشاره شود. هم‌چنین لایحه‌ای تنظیم شده و در آن دلایل فرجام‌خواهی و هر آن‌چه که به نظر مفید است نوشته شود. رای دادگاه بدوی یا تجدید نظر نیز باید پیوست شود. مهلت فرجام‌خواهی همانند تجدید نظر بیست روز برای افراد مقیم ایران و دو ماه برای افراد مقیم خارج از ایران است. باید توجه داشت اگر فرجام‌خواهی نسبت به رای دادگاه تجدید نظر انجام می‌شود، مدت آغاز مهلت، تاریخ ابلاغ آن رای است و اگر نسبت به رای دادگاه خانواده که در مورد آن تجدید نظر نشده است، مهلت بیست روز از زمان اتمام مهلت تجدید نظرخواهی است. بدین توضیح که اگر دادگاه خانواده رایی صادر کند و زن متقاضی طلاق نسبت به آن اعتراض داشته باشد و اما در مهلت بیست روزه تجدیدنظرخواهی نتواند اعتراض کند، پس از اتمام این مهلت در طی بیست روز فرصت خواهد داشت که نسبت به فرجام‌خواهی اقدام کند.

دادخواست فرجام‌خواهی باید به دادگاهی تقدیم شود که نسبت به رای آن اعتراض می‌شود. بنابراین اگر فرجام‌خواهی از رای دادگاه تجدید نظر استان انجام شود این دادخواست باید به دفتر شعبه تجدید نظر ارائه شود. پس از ثبت دادخواست فرجام خواهی که باید در دو نسخه تنظیم شود، مدیر دفتر یک نسخه را به طرف دعوا یعنی شوهر یا وکیل وی می‌فرستد تا طی بیست روز پاسخ کتبی به اعتراض زن دهد. چه این پاسخ داده شود و یا نداده شود، مدیر دفتر پرونده را برای رسیدگی به دیوان عالی کشور ارسال می‌کند. قابل ذکر است اغلب شعب دیوان عالی کشور در تهران بوده و در مشهد و قم نیز دیوان عالی کشور شعبه دارد.

پس از این‌که پرونده به دیوان عالی کشور رسید به یکی از شعبات ارجاع داده می‌شود. شعبه دیوان شروع به رسیدگی می‌کند و دیوان عالی طرفین را برای دادرسی دعوت نخواهد کرد مگر در موارد ضروری. پس از این‌که شعبه رسیدگی کرد چنان‌چه رای دادگاهی که نسبت به آن فرجام‌خواهی شده است را صحیح و مطابق قوانین تشخیص دهد دادنامه را ابرام یعنی تایید کرده و پرونده را به دادگاه صادرکننده رای خواهد فرستاد. در این گونه موارد دیگر راهی برای اعتراض به رای دیوان وجود ندارد و پرونده کلا مختومه خواهد شد.

چنان‌چه دیوان عالی رای را خلاف قوانین تشخیص دهد آن را نقض خواهد کرد. اگر نقض به دلیل نقض تحقیقات باشد پرونده را به‌‌ همان شعبه که رای را صادر کرده است می‌فرستد و اگر رای را به دلیل صالح نبودن مرجع رسیدگی نقض کند پرونده را به مرجع صالح ارسال می‌کند و در غیر این موارد به عنوان مثال اگر رای را به دلیل عدم رعایت قانون و عدم توجه به مدارک ارائه شده نقض کند پرونده را به شعبه هم‌عرض یعنی شعبه دیگری از دادگاهی که آخرین رای را صادر کرده است ارسال می‌کند.

اگر رای به دلیل نقص تحقیقات نقض شده باشد، دادگاهی که پرونده به آن ارسال شده است با تکمیل تحقیقات دوباره رسیدگی کرده و رای لازم را صادر می‌کند. به عنوان مثال ممکن است زن مدعی شده باشد که شوهرش وی را دائما مورد ضرب و جرح قرار می‌دهد و حتی آثار ضرب و جرح در بدن وی وجود دارد. حال اگر دادگاه رسیدگی‌کننده تحقیق لازم را در این خصوص نکند و زن را برای معاینه به پزشکی قانونی نفرستد و در نتیجه تقاضای طلاق را نپذیرد، این امر ممکن است نقص تحقیقات تلقی شود لذا اگر دیوان عالی کشور به این امر اشاره کند و خواستار تکمیل تحقیقات شود، دادگاه صادرکننده رای باید موارد نقص را برطرف کرده و سپس اقدام به صدور رای کند. چنان‌چه نقض به دلایل دیگری از جمله عدم رعایت قانون صادر شده باشد شعبه هم‌عرض دوباره به مساله رسیدگی و حکم مقتضی را صادر خواهد کرد. در اغلب موارد شعب هم‌عرض از رای دیوان تبعیت کرده و رایی خلاف رای دادگاه قبلی صادر می‌کنند بنابراین در این مواقع به احتمال بسیار شعبه هم‌عرض به نفع زن متقاضی طلاق نظر خواهد داد. اما با توجه به این‌که در مرحله اول تبعیت از حکم دیوان عالی کشور الزامی نیست، چنان‌چه شعبه هم‌عرض نیز تقاضای طلاق زن را رد کند و حکم دادگاه قبلی را تایید کند باز هم می‌توان نسبت به این رای فرجام‌خواهی کرد. بر اساس ماده ۴۰۸ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی: «ماده ۴۰۸ – درصورتی که پس از نقض حکم فرجام‌خواسته در دیوان‌عالی کشور دادگاه با ذکر استدلال طبق رأی اولیه اقدام به صدور رأی اصراری ‌نماید و این رأی مورد درخواست رسیدگی فرجامی واقع شود، شعبه دیوان عالی کشور در صورت پذیرش استدلال، رأی دادگاه را ابرام، در‌غیر این‌صورت پرونده در هیأت عمومی شعب حقوقی مطرح و چنان‌چه نظر شعبه دیوان عالی کشور مورد ابرام قرار گرفت حکم صادره نقض و پرونده به‌ شعبه دیگری ارجاع خواهد شد. دادگاه مرجوع‌الیه طبق استدلال هیات عمومی دیوان‌عالی کشور حکم مقتضی صادر می‌نماید. این حکم در غیر موارد‌ مذکور در ماده (۳۲۶) قطعی است.»

به هر حال پس از اتمام مراحل دادرسی و صدور رای قطعی، که ممکن است در‌‌ همان دادگاه خانواده تمام شود و یا در دادگاه تجدید نظر و یا دیوان عالی کشور، در صورتی که تقاضای طلاق زن پذیرفته شده باشد، پرونده آماده اجرا خواهد شد.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱