صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  چه اموالی در ازای مه...
بهمن
۱
چه اموالی در ازای مهریه قابل توقیف هستند؟
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , , , ,
635167305158230534-e1440781681653
image_pdfimage_print

موسی برزین خلیفه‌لو، پژوهشگر حقوقی

معمولا یکی از عمده‌ترین سوال‌های زوج‌هایی که با یکدیگر اختلاف یا قصد جدایی دارند، نحوه مطالبه مهریه است. «شوهرم یک خانه و یک ماشین و کمی پول دارد اما دادگاه مهریه من را قسط بندی کرده است؛ آیا می‌توانم این اموال را توقیف کنم؟ شوهرم حقوق‌بگیر دولت است آیا می‌توانم حقوقش را بابت مهریه توقیف کنم؟» «خانمم مهریه‌اش را به اجرا گذاشته اما من پولی برای پرداخت ندارم. آیا می‌تواند خانه مرا توقیف کند؟» این سوال‌ها بیشترین سوال‌هایی است که وکلا با آن مواجه می‌شوند.

در بیشتر پرونده‌های مربوط به طلاق، زوجه خواهان مهریه خود نیز می‌شود. چه بسا زنی بدون قصد طلاق نیز از شوهر خود مهریه را مطالبه کند. طبیعتا در مقابل، بسیاری از مردان نیز تمایلی به پرداخت مهریه ندارند، از همین جاست که مشکلات حقوقی پیش رو برای مطالبه مهریه آغاز می‌شود. در مواردی ممکن است واقعا زوج توانایی مالی لازم برای پرداخت مهریه را نداشته باشد اما در مواردی هم ممکن است زوج استطاعت لازم را داشته باشد اما از ادای دین خود سرباز زند. همچنین ممکن است مردی اموالی داشته باشد و زوجه بخواهد مهریه خود را از محل این اموال دریافت کند و یا ممکن است زوج کارمند بوده و ماهیانه حقوق ثابتی داشته باشد. سوال این است که اگر شوهر اموالی داشته باشد، آیا این اموال از بابت مهریه قابل توقیف هستند؟ آیا حقوق شوهر را می‌توان از بابت مهریه توقیف کرد؟ در این نوشته به این سوالات پاسخ خواهم داد.

توقیف اموال

به طور کلی بر اساس قوانین و مقررات ایران، اگر مدیون دین خود را نپردازد، داین یا طلبکار می‌تواند طلب خود را از محل اموال متعلق به بدهکار تامین کند. در مورد مهریه هم این قاعده کلی صادق است. از آنجا که مهریه دین مرد نسبت به زن است و به محض انعقاد عقد نکاح، زن مالک آن می‌شود، بنابراین در صورت مطالبه از طرف زن، مرد باید آن را بپردازد. حال اگر مرد، نتواند مهریه را پرداخت کند و یا با وجود توانایی مالی، از پرداخت آن سرباز زند، زن می‌تواند در چهارچوب مقررات نسبت به توقیف اموال شوهر اقدام و مهریه خود را از محل فروش آن تامین کند. برای این کار، پس از اینکه مرد حاضر به پرداخت مهریه نشد و الزام او هم فایده‌ای نداشت، لازم است زن اموال شوهر را که ممکن است ملک، ماشین، پول نقد یا حقوق باشد را به دادگاه معرفی کند. دادگاه پس از طی تشریفات قانونی این اموال را توقیف می‌کند و به فروش خواهد رساند.

اما مساله اساسی و مهم این است که هر مالی، قابل توقیف نیست. بر اساس قوانین ایران بخشی از اموال مدیون جزء «مستثنیات دین» هستند. یعنی زوجه نمی‌تواند تقاضای توقیف این اموال را بکند. در مورد اینکه مستثنیات دین دقیقا چیست، اتفاق نظر بین حقوق‌دانان و شعب دادگستری وجود ندارد اما در موارد بسیاری می‌توان گفت که اموال غیر قابل توقیف کدام اموال هستند. به طور کلی مستثنیات دین اموالی هستند که از لحاظ عرفی ضروریات زندگی محسوب می‌شوند. با تصویب قانون جدید نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۳ که در تیر ماه سال ۱۳۹۴ قابلیت اجرایی پیدا کرده است، مصادیق مستثنیات دین تا حد زیادی روشن شده است. بر اساس ماده ۲۴ این قانون مستثنیات دین صرفا شامل موارد زیر است:

الف ـ منزل مسکونی که عرفا در شأن محکوم علیه در حالت اعسار او باشد.
ب ـ اثاثیه مورد نیاز زندگی که برای رفع حوائج ضروری محکوم علیه و افراد تحت تکفل وی لازم است.
ج ـ آذوقه موجود به قدر احتیاج محکوم علیه و افراد تحت تکفل وی برای مدتی که عرفا آذوقه ذخیره می‌شود.
د ـ کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی برای اهل علم و تحقیق متناسب با شأن آن‌ها
هـ ـ وسایل و ابزار کار کسبه، پیشه‌وران، کشاورزان و سایر اشخاص که برای امرار معاش ضروری آن‌ها و افراد تحت تکفلشان لازم است.
وـ تلفن مورد نیاز مدیون
زـ مبلغی که در ضمن عقد اجاره به موجر پرداخت می‌شود، مشروط بر اینکه پرداخت اجاره بها بدون آن موجب عسر و حرج گردد و عین مستأجره مورد نیاز مدیون بوده و بالا‌تر از شأن او نباشد.

تبصره ۱ـ چنانچه منزل مسکونی محکوم علیه بیش از نیاز و شأن عرفی او در حالت اعسارش باشد و مال دیگری از وی در دسترس نباشد و مشارالیه حاضر به فروش منزل مسکونی خود تحت نظارت مرجع اجراکننده رأی نباشد به تقاضای محکوم له به وسیله مرجع اجراکننده حکم با رعایت تشریفات قانونی به فروش رفته و مازاد بر قیمت منزل مناسب عرفی، صرف تأدیه دیون محکوم علیه خواهد شد مگر اینکه استیفای محکوم به به طریق سهل‌تری مانند استیفا از محل منافع بخش مازاد منزل مسکونی محکوم علیه یا انتقال سهم مشاعی از آن به شخص ثالث یا طلبکار امکان پذیر باشد که در این صورت محکوم به از طرق مذکور استیفا خواهد شد.

با دقت در این ماده، اموالی که غیر قابل توقیف هستند مشخص می‌شود. بنابراین زنانی که قصد توقیف اموال شوهر خود را بابت مهریه دارند، لازم است به این ماده توجه داشته باشند. در مورد این ماده ممکن است سوال‌هایی به ذهن برسد. از جمله اینکه اگر مردی یک خانه گران‌قیمت داشته باشد آیا می‌توان آن را توقیف کرد؟ در پاسخ باید گفت در مورد خانه، ملاک نیاز و شان عرفی است. به عنوان مثال اگر مرد از خانواده ثروتمندی بوده باشد و اقوام و دوستان وی نیز دارای خانه‌های گران‌قیمت باشند، به نظر می‌رسد چنین خانه‌ای قابل توقیف نباشد اما اگر قیمت خانه تفاوت فاحشی با خانه بستگان و اطرافیان مرد داشته باشد، این خانه از بابت مهریه قابل توقیف است هر چند در عمل قضات از توقیف یک خانه مدیون بدون توجه به قیمت آن خودداری می‌کنند.

سوال دیگری که ممکن است به ذهن برسد این است که آیا ماشین قابل توقیف است یا خیر؟ تا قبل از تصویب قانون جدید، یک ماشین متناسب با شان مدیون قابل توقیف نبود اما با به تصویب رسیدن ماده فوق، ماشین از شمول مستثنیات دین خارج شده است. البته اگر ماشین، وسیله امرار معاش مدیون باشد قابل توقیف نخواهد بود زیرا بر اساس ماده فوق ابزار کار و کسب از جمله مستثنیات دین هستند. بنابراین خودروهایی همچون تاکسی یا کامیون باربری که وسیله کسب مرد است، قابل توقیف نیستند.

توقیف حقوق یا مستمری

اگر شوهر کارمند دولت یا بخش خصوصی باشد و حقوق ماهیانه داشته باشد، زن می‌تواند مهریه خود را از محل این حقوق مطالبه کند. اما باید توجه داشت که تمام مستمری قابل توقیف و برداشت نیست بلکه اگر مرد متاهل بوده یا صاحب فرزند باشد یک چهارم و در غیر این صورت یک سوم حقوق وی قابل توقیف است. بر طبق ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی، «از حقوق و مزایای کارکنان سازمان‌ها و مؤسسات دولتی یا وابسته به دولت و شرکت‌های دولتی و شهرداری‌ها و بانک‌ها و شرکت‌ها و بنگاه‌های خصوصی و نظائر آن در صورتی که داری زن یا فرزند باشند ربع و الا ثلث توقیف می‌شود.»

بنابراین در صورت عدم پرداخت مهریه توسط مرد، زوجه می‌تواند مستمری وی را جهت توقیف به محاکم دادگستری معرفی کند که پس از طی تشریفات قانون، مهریه از محل آن پرداخت شود.

در مورد توقیف مستمری و ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی، سوالات و نظرات متعددی مطرح شده است. برای مطالعه این نظریات به این وبلاگ مراجعه کنید.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱