صفحه اصلی  »  تجربه ها و خاطره ها  »  پناهگاه زیرزمینی برا...
آبان
۸
پناهگاه زیرزمینی برای کمک به زنان تحت خشونت
تجربه ها و خاطره ها
۰
, , , , , , ,
image_pdfimage_print

عکس:The U.S. Army

نوشته‌ آنا بادکِن (Anna Badkhen)

خانه امن: در یک خیابان تخریب‌شده با گلوله در مرکز بغداد، جایی که تفنگداران ایالات متحده آمریکا در آوریل ۲۰۰۳ در سقوط مشهور مجسمه‌ صدام حسین نقش داشتند، یک ورودی نه چندان جالب توجه بین مغازه‌ای با کرکره‌ فولادی و یک غرفه‌ شیرینی‌فروشی کهنه و قدیمی، به پله‌های بتنی شیب‌دار منتهی می‌شود.

لوله‌های زنگ‌زده‌ آب از روی پله‌ بالایی که تا حدی تاریک است، می‌گذرد و باعث سکندری خوردن کسانی می‌شود که برای بار اول به آنجا می‌آیند.

طبقه‌ دوم به راه‌رویی تاریک و خالی منتهی می‌شود. زنان با چادر عربی با عجله و در سکوت از روی کاشی‌هایی می‌گذرند که خراب شده و از جای خود درآمده‌اند. این زنان به سرعت با عبور از یک درب چوبی در سمت راست ناپدید می‌شوند.

آپارتمان دوخوابه‌ کهنه در پشت این ورودی بی‌تکلف، نقطه‌ تلاقی مهمی است که فعالان در عراق و حامیان آمریکایی‌شان آن را راه‌آهن زیرزمینی می‌نامند. این راه‌آهن، در واقع یک شبکه‌ کوچک و مخفی از چندین پناهگاه است که اکثراً در بغداد واقع شده‌اند و به قربانیان بی‌شمار اما نادیده‌گرفته‌شده در جنگ عراق پناه می‌دهند: زنانی که به آنها تجاوز شده، کتک خورده‌اند یا مجبور به روسپی‌گری شده‌اند، و زنانی که به خاطر تجاوزی که به آنها شده، متهم به بی‌آبرو کردن خانواده‌ خود شده‌اند و به همین دلیل از سوی خویشاوندانشان طرد یا حتی تهدید به مرگ شده‌اند. این پناهگاه‌ها برای زنانی است که برای دریافت کمک جایی برای رفتن ندارند. گروهی متشکل از ۳۵ فعال عراقی که خود را سازمان آزادی زنان عراق (OWFI) می‌نامند، علی‌رغم این که مرتب تهدید‌ به مرگ می‌شوند و دولت نیز حمایتی از آنها نمی‌کند، این پناهگاه‌ها را اداره می‌کنند؛ پناهگاه‌هایی که روزنه‌ امید برای جامعه‌ مدنی هستند.

یانار محمد، سازمان‌دهنده‌ متولد بغداد که معمار بود و سپس فمینیست شد؛ رئیس OWFI و همچنین MADRE که یک گروه بین‌المللی حقوق زنان واقع در نیویورک است، راه‌آهن زیرزمینی را در سال ۲۰۰۴ تأسیس کردند.

اینجا تنها پناهگاه قربانیان خشونت جنسی و خشونت خانگی بیرون از منطقه‌ نیمه‌مختار کردستان در شمال عراق به شمار می‌رود که در آن دولت محلی و سازمان‌های غیردولتی چندین پناهگاه را اداره می‌کنند.

علاوه بر ارائه‌ پناهگاهی موقت، این شبکه به زنان کمک می‌کند تا در مکان‌هایی مستقر شوند که فرد متجاوز یا پرخاشگر نتواند به راحتی آنها را پیدا کند. به گفته‌ مدیر سیاست‌گذاری و ارتباطات MADRE، ییفات ساسکایند، این راه‌آهن از زمان آغاز به کارش به هزاران زن کمک کرده است.

چندین زن به ترکیه انتقال یافتند و حداقل دو تن از آنان اکنون در ایالات متحده آمریکا زندگی می‌کنند. اما بیشتر زنان نجات‌یافته در عراق مانده‌اند.

رژیم صدام حسین مخالفین سیاسی را تحت پیگرد قانونی قرار می‌داد اما به زنان حقوق شخصی و آزادی‌هایی را داده بود و حمله‌ جنسی و فیزیکی به زنان به ندرت رخ می‌داد. اما وقتی بعد از حمله‌ آمریکا، خشونت کشور را فرا گرفت، زنان به گفته‌ دالال جمعه، یکی از اعضای OWFI به “راحت‌ترین هدف ممکن” تبدیل شدند.

خشونت علیه زنان اکنون شایع است و نظام قانونی جدید عراق تقریباً هیچ گونه رسیدگی‌ای به این مسأله نمی‌کند. سازمان عفو بین‌الملل در ماه مارس گزارش کرد، خشونت جنسی “به ندرت گزارش می‌شود” و در کنار دیگر جرائم علیه زنان و دختران، خشونت جنسی نیز بدون این که مجازاتی در انتظار مجرم باشد، اعمال می‌شود.

در پناهگاه مرکز شهر، یک دختر نوجوان که مادرش در تلاشی ناموفق سعی کرد او را به یک فاحشه‌خانه در سوریه بفروشد (به گزارش گروه‌های یاری‌رسان بین‌المللی و وزارت خارجه‌ آمریکا، قاچاق جنسی از زمان حمله‌ آمریکا رونق پیدا کرده است)، اکنون روی یک کاناپه‌ کهنه نشسته و در حال تماشای تلویزیون است.

در کنار او، یک زن بیوه نشسته که به اتهام قتل شوهرش چهار ساعت در بازداشتگاه مانده بود (شوهری که در همان موقع در کشور دیگری بود).

اتهام در نهایت رد شد اما خویشاوندانش او را به بی‌آبرو کردن خانواده متهم کردند و تهدید کردند که او را خواهند کشت. روی زمین در کنار یک پنجره‌ شکسته که قسمت‌های شکسته‌اش با تکه‌های چوب پوشانده شده بود، دختر ۱۴ ساله‌ آن زن در حال لاک زدن انگشتان دستش به رنگ بنفش براق بود. او نیز خود را از پدربزرگ و مادربزرگش پنهان می‌کند، زیرا با توطئه‌چینی می‌خواستند در حالی که مادرش در بازداشتگاه بود، او را شوهر دهند. دختر دیگری که ۱۶ سال سن داشت، در حال بازی با گوشی خود بود. والدینش در ۱۲ سالگی او را به ازدواج مرد مسنی درآوردند که خیلی زود او را ترک کرد. چندین زن دیگر نیز در اتاق رفت و آمد داشتند.

این آپارتمان ارزان‌قیمت تنها چیزی است که سازمان، قدرت تهیه‌اش را داشت؛ یانار محمد به من گفت که اداره‌ پناهگاهی در این حد و اندازه، ۶۰ هزاردلار در سال خرج دارد.

این خرج شامل اجاره، برقراری امنیت، پول آب و برق و گاز، غذا و لباس برای زنانی است که در آنجا می‌مانند. این مکان کهنه و نه چندان تمیز، بی‌نام و نشان است و این امید را به همراه دارد که بالاخره این زنان در جایی امن هستند.

کارکنان پناهگاه بر این باورند که ماهیت بی‌تکلف پناهگاه که توجه کسی را به خود جلب نمی‌کند، باعث می‌شود که از شبه نظامیان مذهبی در امان بماند؛ شبه نظامیانی که به گزارش سازمان عفو بین‌الملل، مرتب طرفداران حقوق زنان را هدف می‌گیرند.

محمد ایمیل‌های حاوی تهدید به مرگ دریافت کرده است؛ او یک پیستول گلاک در کیف چرمی خود گذاشته و با خود حمل می‌کند، هرچند قبول دارد که تیرانداز ماهری نیست. مکان پناهگاه‌ها از شوهران و مردان خشمگین خانواده‌های گسترده، پنهان نگه داشته می‌شوند.

این پنهان‌کاری کارساز بوده است: سلما جابو، مشاور جلال طالبانی، رئیس جمهور عراق در امور زنان به من اطمینان داد که بیرون از کردستان “هیچ پناهگاهی برای دخترانی که به آنها تجاوز شده وجود ندارد.” با این که راه‌آهن از سال ۲۰۰۴ آغاز به کار کرده است، من و عکاس خبرنگار، میمی چاکارُوا اولین گزارشگرانی بودیم که اجازه‌ ورود به یکی از این پناهگاه‌ها را پیدا کردیم. برای احتیاط، دالال جمعه، ما را بعد از تاریکی به آنجا برد. ما روسری و چادر عربی سر کردیم و سعی کردیم به چشم نیاییم. مترجم زن عراقی ما اجازه‌ ورود پیدا نکرد.

زنان از راه اطلاع رسانی کلامی و فصلنامه‌ OWFI از پناهگاه اطلاع می‌یابند. تنها کسانی که از مکان آن باخبرند، زنانی هستند که آنجا را اداره می‌کنند و نیز نگهبانان امنیتی مرد که کاملاً گزینش شده‌اند و به اسلحه دستی مسلح هستند.

یکی از این نگهبانان با همسر جوان خود که کارمند OWFI است در پناهگاه زندگی می‌کند. تا جایی که به صاحبخانه مربوط می‌شود، این زوج آپارتمان را اجاره کرده‌اند و زنان دیگر نیز خویشاوندانشان هستند که برای دیدن آنها آمده‌اند. برای احتیاط، این سازمان برای مکانی که در حالت عادی ۱۵۰ دلار می‌ارزد، ماهیانه ۳۵۰ دلار پرداخت می‌کند. به گفته‌ جمعه، “این حق‌السکوت است”.

در کمال تعجب، OWFI تلاش نمی‌کند تا مقر و دفتر رسمی خود را در بغداد پنهان کند. در ماه مارس، دروازه‌ سفید آهنی با حصار امنیتی سیم خاردار آن، با دو پوستر روشن مزین شده بود که زنی را نشان می‌داد که از پشت میله‌های زندان فریاد می‌زد و روی آن نوشته شده بود: “صدای خود را به همگان برسانید و برای آزادی و برابری زنان بجنگید.”

سمیرا که از ترس از دست دادن جانش از ما خواست اسم واقعی‌اش فاش نشود، بعد از تحمل سه ماه خشونت جنسی روازنه به دست کارفرما و بردارش، به راه‌آهن زیرزمینی پناه آورد. در دفتر OWFI، سمیرا می‌تواند با یک روان‌پرستار صحبت کند که زنان را در ملاقات با پزشکان و متخصصین زن همراهی می‌کند. او می‌تواند نحوه‌ استفاده از رایانه را یاد بگیرد؛ مهارتی که در حالت ایده‌آل به او کمک می‌کند تا کاری پیدا کند که با آن به تنهایی از پس زندگی بربیاید. فعالان درباره‌ آینده‌ یک زن در زمان جنگ عراق واقع‌بین هستند. جمعه می‌گوید: “چه خوب می‌شود که اگر کسی بخواهد با او ازدواج کند.”

هم اکنون، سمیرا اکثر شب‌ها مشغول تمیز کردن پناهگاه است: پناهگاهی امن که شانس او برای آینده‌ای بدون خشونت است.

سمیرا می‌گوید: “اگر این پناهگاه نبود، یک فاحشه می‌شدم. الآن حس می‌کنم یک خانواده در کنارم است.”



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱