صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  پدر مجازات می شود ول...
خرداد
۸
پدر مجازات می شود ولی اعدام نه
خشونت خانگی و حقوق
۰

image_pdfimage_print

rahe kargar 1

 خانه امن: محمد جواد اکبرین تحصیلات خود را در سال ۱۳۶۷ در حوزه علمیه آغاز کرد و تا سطح خارج فقه ادامه داد. وی فعالیت روزنامه نگاری و سیاسی خود را پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ در روزنامه های اصلاح طلب آغاز کرد و پس از توقیف مطبوعات در اردیبهشت ۱۳۷۹ به یک سال زندان محکوم شد.

وی از جمله دین پژوهان حامی کمپین یک میلیون امضا است و مقالاتی درباره سنت تبعیض علیه زنان نوشته است. خانه امن با محمد جواد اکبرین درباره حقوق کودک در اسلام به گفت و گو نشسته است.

 ماده ۲۲۰ قانون مجازات اسلامی مجوز قتل فرزند بوسیله پدر را صادر می کند . آیا این قانون ریشه در آیات قران و یا سیره دارد ؟ و اصولا مبنای گذاشتن چنین قانونی در قانون مجازات اسلامی چیست ؟

«ماده ٢٢٠ از عدم جوازِ اعدام پدر در صورت قتل فرزند مى گوید اما مجرم بودن او را نفى نمى کند و باب مجازات او همچنان باز است؛ نباید موضوع را طورى دنبال کنیم که یک اعدام به فهرست موارد اعدامى اضافه کنیم، براى جلوگیرى از سوء استفاده از این قانون باید به دنبال تعریف مجازات بود؛ به هر حال مستندش قرآن نیست روایات است، برخى در توجیه حکمت چنین روایاتى گفته اند که عواطف پدر اجازه قتل فرزند را به او نمى دهد پس لابد چنین اتفاقى استثناست و علتى ناگزیر داشته و نمى توان این استثناء بودن اش را نادیده گرفت و به قاعده ى اعدام رفتار کرد؛ بماند که در اینجا قاتل، ولىّ دم مقتول هم هست. البته این فقط اشاره اى به گره هاى ماجراست و ارزش داورى نیست».

 البته  منظور من از مجازات پدر اعدام وی نبود منظورم مجازات وی بود اما عملا با چنین قانونی که ریشه در قران دارد امکان مجازات پدر نیست؟

با این تعبیر که «امکان مجازات پدر نیست» موافق نیستم؛ دوباره تأکید می کنم که «عدم مجازات پدر» تعبیر درستى نیست؛ پدر مجازات مى شود اما اعدام نمى شود؛ ریشه این هم برخلاف آنچه در سوال آمده در قرآن نیست؛ مستندش تعدادى روایات است و اجماع فقها که البته برخى هم گفته اند سندش «اجماع منقول» است؛ یعنى کسى از قول فقیهى دیگر، نقل اجماع کرده و روشن است اگر کسانى که با حجیت اجماع هایى از این جنس مخالف باشند براى این دلیل هم اعتبارى قائل نیستند اما قانون فعلا بنا بر همین اجماع ها تعریف شده است.

  فقهای شیعه تقریباً اتفاق نظر دارند که اگر پدر یا جد پدری فرزند خود را عمداً بکشد قصاص نمی شود اما این حکم در مورد مادر و سایر اقوام مقتول وجود ندارد که در زیر به برخی از فتاوای ایشان اشاره می کنیم؛ مرحوم محقق نجفی در این خصوص می گوید: مادر اگر فرزند خود را بکشد قصاص می شود و هیچ مخالفی را در این حکم ندیدم . در واقع به وضوح می توان دید حتی در قصاص بین زن و مرد تبعیض جدی است . سوال اینجاست از منظر نو اندیشی دینی این موضوع چه تفسیری دارد؟ و نگاه شما به عنوان یک نوع اندیش دینی و راه حلی که برای این موضوع ارایه می فرمایید چیست ؟

«اتفاق نظرى که شما به آن اشاره کردید اگر در گذشته بود حالا دیگر قطعا نیست؛ ١٢ سال پیش آیت الله صانعى فتوا داد که مادر را هم نباید قصاص کرد؛ ایشان مى گویند اگر حکمت عدم اعدام پدر این باشد که عواطف او اجازه قتل فرزند را نمى دهد پس لابد براى اتفاقى فراتر از تحمل و طاقت عظیم پدرى، بى اختیار شده و به قتل انجامیده، این توجیه درباره مادر، بیشتر از پدر مصداق دارد و رحمت و شفقت و احساسات و عاطفه مادر نسبت به فرزند، به مراتب بیشتر از پدر است؛ در نتیجه مادر را هم اگر مرتکب قتل فرزند شد نمى توان اعدام کرد اما مجازات جاى خودش را دارد.
اما تکلیف نواندیشى دینى با این دست ماجراها به طور کلى روشن است؛ متن را باید در زمینه و زمانه ى نزول وحى فهمید و اگر قوانین وارده در متون دینى، با رهیافت هاى قرائت انسانى از دین در زمانه ما ناسازگار بود و با عدالت در تضاد بود روشن است که باید کنار گذاشته شود، دین آمده بود تا زنجیرها را بردارد “لیضع عنهم إسرهم و الأغلال التى کانت علیهم”، نمى توان بر خلاف حکمت نخستین ادیان، متن دینى را بهانه بى عدالتى و تبعیض قرار داد و همان زنجیرها را توجیه شرعى کرد. از این منظر، قانون مجازات اسلامى براى اصلاح مفادش هنوز راه درازى را در پیش دارد».

 اگر مردی همسر خویش را به قتل برساند مشهور فقهای امامیه و اهل سنت معتقدند که فرزند حق قصاص پدر خویش را به خون خواهی از مادر ندارد ممکن است ریشه چنین نظری در اسلام را بفرمایید و اصولا آیا می توان در چنین نظراتی تغییر ایجاد کرد و چنین تغییراتی در اسلام قابل انجام است ؟

«برداشت هاى فقهى مانند اصل قوانین حقوقى و اجتماعى دین تابع زمینه و زمانه اند؛ علیرغم شهرتى که شما به آن اشاره کردید پاره اى از فقیهان معتقدند که این مورد هم تابعى از همین قاعده است که «من قتل مظلوما فقد جعلنا لولیّه سلطانا» قاعده اى که به ولىّ دم اجازه قصاص مى دهد، برخى فقیهان مى گویند نمى توان فرزند را که ولىّ دم مادرش هست از خونخواهى محروم کرد حتى اگر قاتل پدر باشد».

 در پایان یک سوال دیگر مطرح می کنم . به هر حال در قانون مجازات اسلامی ایران درماده ۲۲۰ ذکر شده است ( پدر یا جد پدری که فرزند خود را بکشد ، قصاص نمی شود و به پرداخت دیه به ورثه مقتول و تعزیر محکوم خواهد شد ) با توجه به اینکه در قرآن برابری نفوس ذکر شده است و تاکیدی بر اجراء و احیای قصاص در جامعه وجود دارد ، حال این سوال مطرح می شود که علت تبعیض در قصاص به قتل فرزند چیست ؟

قانون گذار، استثناى قصاص در اینجا را تبعیض نمى داند بلکه مبتنى بر قواعد حقوقى مى داند؛ مثلا مى گوید حکم قصاص در صورت مطالبه ولىّ دم، قابل اجرا است و در مورد قتل فرزند، این شرط معدوم است. یا مثلا فقیهان مى گویند طبق قاعده، حدّ قصاص با کمترین شبهه از بین خواهد رفت و این شبهه در این مورد قوى هست که پدر را نمى توان در زمره سایر قاتلان قرار داد و احتمال اتفاق خاص و نادر در این زمینه وجود دارد وگرنه این طبیعى نیست که پدر فرزندش را بکشد. (برخى مثل مرحوم آیت الله نجفى مرعشى و آیت الله صانعى به همین استدلال مى گویند که مادر هم نباید قصاص شود).
یا مى گویند حکم قصاص براى تأمین مصالحى مثل مهار نفرت و سرکشى بازماندگان است و در اینجا پدر، خود بازمانده است و قصاص معنا ندارد در نتیجه اصطلاحا «مصلحت معدوم است». برخى هم مثلا به حرمت رابطه پدر و فرزندى استناد مى کنند یا مى گویند در ماهیت قصاص علاوه بر حق الناس، جنبه حقالله هم هست که وقتى آن روایات، حکم به عدم قصاص داده اند یعنى خداوند از حق خود صرف نظر کرده؛البته من برخى از اینها را استدلال نمیدانم؛ بیشتر به یک مجموعه «استحسان» شبیه است تا استدلال؛ اما بهترین راه خروج از این گرفتارى، عدم اصرار بر قصاص است و به جاى آن تأکید بر مجازات سنگین پدر تا مجرم خود را در امان نداند.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱