صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  حتی با تغییر جنسیت ،...
شهریور
۱۹
حتی با تغییر جنسیت ، مرد موظف به پرداخت مهریه است
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , , , , ,
image_pdfimage_print

عکس:Bernie123

موسی برزین – حقوقدان

اگر زوج یا زوجه جنسیت خود را تغییر دهد و همچنین این تغییر پس از رابطه جنسی باشد، زن مستحق تمام مهریه خواهد بود و مرد موظف به پرداخت آن است.

همانگونه که در بخش قبلی این نوشتار گفتیم عقد ازدواج به محض تغییر جنسیت خود به خود منفسخ خواهد شد.یکی از سوالات مهمی که پس از انفساخ نکاح ،مطرح می شود این است که پس از تغییر جنسیت و انفساخ نکاح، وضعیت حقوقی مهریه چه خواهد شد؟

آیا در این مورد همانند طلاق باید به مساله نگریست یا اینکه مهریه به هنگام تغییر جنسیت دارای مقررات خاصی است؟ از آنجا که تغییر جنسیت امری نسبتا جدید بوده و قوانین نیز در این مورد بسیار ناقص هستند، نظرات مختلفی در مورد آثار حقوقی تغییر جنسیت از طرف حقوقدانان و محافل قضایی ارائه شده است به همین دلیل ارائه نظری قطعی در این مورد دشوار خواهد بود.

-اثر تغییر جنسیت بر مهریه

مهریه یکی از ارکان اساسی عقد نکاح است که به محض وقوع عقد، زوج موظف به پرداخت آن است.

یعنی از هنگام انعقاد عقد نکاح زن مالک مهریه خواهد بود.(ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی) زمانی هم که عقد نکاح به دلیلی به پایان می رسد،مالکیت زن بر مهریه ساقط نخواهد شد و شوهر همچنان موظف به پرداخت آن است.

اما اصل مالکیت زوجه بر مهریه، اصلی مطلق و غیر قابل تغییر نیست. در برخی موارد ممکن است زوجه مستحق قسمت یا تمام مهریه شناخته نشود.

یکی از این موارد تغییر جنسیت است. در مورد اینکه  به هنگام تغییر جنسیت وضعیت مهریه چگونه خواهد بود نظرات مختلفی ارائه شده است.

برخی معتقدند که زوجه در هر حال مستحق مهریه خواهد بود، برخی اعتقاد دارند که مهریه در صورت تغییر جنسیت به کلی ساقط می شود، برخی با تفکیک بین تغییر جنسیت زوج از زوجه، معتقدند که به هنگام تغییر جنسیت از ناحیه زوجه مهریه ساقط است، برخی نیز تغییر جنسیت قبل از رابطه جنسی و پس از آن را تفکیک کرده و معتقدند قبل از رابطه مهریه ساقط خواهد بود.(۱)

اداره حقوقی قوه قضائیه نیز  در چند مورد نظر خود در مورد وضعیت مهریه پس از تغییر جنسیت را بیان کرده است. بر اساس نظریه مشورتی شماره ۷۳۸۹/۱۰۴ مورخ ۱۷/۹/۱۳۶۶ : « …صورت دوم آن است که فردی که شخصاَ مرد یا زن است و دارای آلت تناسلی جنس خود است، تصمیم به تغییر جنسیت بگیرد و پزشکان امکان آن را تأیید کنند، این امر نیز در قوانین منع نشده است، لیکن چون آثار حقوقی فراوانی دارد ، بایدگفت :در صورت تغییر جنسیت این امر تأثیری در حقوق ثابته ندارد و آن را جز در مواردی از قبیل بطلان ازدواج و حلّیت و حرمت تغییر نمی دهد. مثلا اگر زنی بعد از عمل جراحی مرد شود، گرچه ازدواج او از زمان تغییر جنسیت، باطل می شود ، اما مهریه او ساقط نمی شود و یا اگر مردی بعد از عمل جراحی زن شود، کماکان باید مهریه زوجه اش را بپردازد، هرچند ازدواج او از تاریخ تغییر جنسیت باطل است.

 همچنین اگر مادری پس از عمل جراحی تبدیل به مرد شود، ولایتی بر فرزندانش نخواهد داشت. فتوای حضرت امام خمینی در مسا ئل ۱ و ۳ و ۶ و ۷ از مسائل تغییر جنسیت ، در تحریرالوسیله جلد ۱ صفحات ۶۲۶ و ۶۲۷ و ۶۲۸ در این مورد نیز بر جواز عمل جراحی و عدم تأثیر آن در حقوق مالی و ولایتی تحقق یافتۀ از قبل، دلالت دارد»

اما آنچه که مسلم است این است که گرچه نمی توان به طور کلی تغییر جنسیت را همردیف و مشابه با طلاق دانست و مهریه را در هر حال بر عهده زوج گذارد، اما باید توجه داشت که از طرف دیگر حق زن بر مهریه را به طور کلی نمی توان ساقط دانست. بنابراین قبول نظریه استحقاق مهریه در هر حال و نظریه سقوط مهریه در هر حال، دشوار است.

اگر زوج یا زوجه جنسیت خود را تغییر دهد و همچنین این تغییر پس از رابطه جنسی باشد، زن مستحق تمام مهر خواهد بود و مرد موظف به پرداخت آن است.

زیرا همانگونه که در بخش قبلی گفتیم عقد ازدواج به محض تغییر جنسیت خود به خود منفسخ خواهد شد و اثرات این انفساخ از زمان تغییر جنسیت است نه از زمان وقوع عقد. بنابراین با وقوع عقد و برقراری رابطه جنسی، زن مستحق تمام مهریه شده اما در ادامه با تغییر جنسیت از طرف زوج یا زوجه عقد نکاح منفسخ شده است.

یعنی ازدواج در ابتدا درست بوده و رابطه جنسی نیز کاملا مشروع و قانونی بوده است به همین دلیل همه آثار حقوقی بر ازدواج و رابطه جنسی مترتب خواهد شد.در این حالت زن مستحق تمام مهریه خواهد بود.اما در صورتی که تغییر جنسیت یکی از زوجین قبل از رابطه جنسی باشد، به نظر می رسد زن مطلقا مستحق دریافت مهریه نیست.

گرچه برخی ها معتقدند که در این فرض همانند طلاق زن مستحق دریافت نصف مهریه خواهد بود اما باید گفت که انفساخ قهری عقد بر اثر تغییر جنسیت با طلاق متفاوت است.

انفساخ عقد بیشتر مشابه با فسخ عقد است که در قوانین ذکر شده است. بر اساس ماده ۱۱۰۱ قانون مدنی ایران:«هرگاه عقد نکاح قبل نزدیکی به جهتی فسخ شود تزن حق مهرندارد مگردرصورتی که موجب فسخ ،عنن باشد که در این صورت با وجود فسخ نکاح زن مستحق نصف مهر است» با استفاده از این ماده می توان گفت در صورت تغییر جنسیت یکی زوجین، قبل از برقراری رابطه جنسی، زن مستحق تمام یا قسمتی از مهریه نیست.

در این میان برخی از حقوقدانان تغییر جنسیت زوج با زوجه را تفکیک کرده و معتقدند که اگر تغییر جنسیت از ناحیه زوجه باشد، دینی از بابت مهریه بر عهده مرد نیست و زن چه قبل از رابطه جنسی و چه بعد از آن مستحق تمام یا قسمتی از مهریه نخواهد بود(۲) .

اما قبول این نظر کمی دشوار است زیرا که با تغییر جنسیت، عقد از زمان تغییر باطل شده و قبل از آن تمامی آثار حقوقی بر یک عقد قانونی و مشروع مترتب خواهد شد. با این وصف نمی توان به هنگامی که مرد تغییر جنسیت داده است معتقد به نظریه انفساخ عقد از زمان تغییر جنسیت بود اما به هنگامی که زن تغییر جنسیت دهد معتقد به نظریه بطلان عقد از ابتدا بود.

چنین تفکیکی فاقد مبنای حقوقی به نظر می رسد. از طرف دیگر قبول چنین نظریه ای حقوق قانونی زوجه قبل از تغییر جنسیت و در مدتی که عقد صحت داشته است را به مخاطره خواهد افکند.

به هر حال زن و شوهر مدت قبل از تغییر جنسیت را با عنوان زوج و زوجه قانونی گذرانده اند و لازم است تمامی آثار حقوقی این مدت بر مبنای یک ازدواج قانونی در نظر گرفته شود.بنابر این در صورت تغییر جنسیت یکی از زوجین، عقد نکاح از زمان تغییر جنسیت منحل خواهد شد.

در این وضعیت اگر قبل از تغییر جنسیت زوجین با یکدیگر رابطه جنسی داشته اند، شوهر موظف به پرداخت مهریه ای است که در عقد نکاح یا دیگر اسناد مورد توافق قرار گرفته است.

به عبارتی شوهر موظف به پرداخت مهر المسمی است اما چنانچه قبل از تغییر جنسیت یکی از زوجین، رابطه جنسی یا به اصطلاح مواقعه بین زن و شوهر رخ نداده باشد، زن مستحق تمام یا قسمتی از مهریه نیست زیرا قانون مدنی در مورد فسخ نکاح چنین چیزی پیش بینی کرده است و با توجه به اینکه آثار انفساخ قهری و فسخ نکاح یکسان است، می توان با استناد به چنین مقرره ای گفت که مهریه قبل از برقراری رابطه جنسی پس از انحلال نکاح به واسطه تغییر جنسیت ساقط خواهد شد.

پی نوشت

۱-اصغری آقمشهدی، فخرالدین، عبدی، یاسر- احکام و آثار تغییر جنسیت، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره ۱۲، شماره ۳، پاییز ۱۳۸۷، صفحه ۹ الی ۱۲

۲- باریکلو، علیرضا- آثار حقوقی تغییر جنسیت، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره ۸، شماره ۳، پاییز ۱۳۸۳، صفحه ۱۱۸ و ۱۱۹



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱