صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  مستمری زنان پس از فو...
شهریور
۵
مستمری زنان پس از فوت شوهر از منظر حقوقی
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , , , , , , , ,
image_pdfimage_print

عکس:Hamed Saber

عبدالکریم میرفرد-تحلیلگر حقوقی

استقلال اقتصادی و منتفع شدن زنان از حقوق مالی پیش بینی شده در قوانین داخلی و بین المللی از مهمترین مسایل در حوزه زنان است.ازجمله حقوق مالی که می توان برای زنان نام برد، برخورداری از تامین مالی و دریافت مستمری پس از فوت شوهر است.

این بخش از حقوق مالی خصوصا برای زنان خانه‌دار و فاقد شغل به‌ عنوان اصلی‌ترین رکن هر خانواده و فقدان استقلال اقتصادی می‌تواند این بخش از جامعه زنان را با چالشی جدی در تامین نیازهای مادی آنان در ادامه زندگی پس از فوت شوهر مواجه کند .

تا جایی بسیاری از زنان در ایران به دلیل عدم استقلال اقتصادی حاضرند تن به ازدواج موقت به لحاظ قانونی بهره کشی جنسی از زن در ازای مبلغ مشخص در زمان مشخص دهند.

اما رژیم حقوقی حاکم بر مستمری زنانی که شوهرشان فوت کرده است  چنانچه شوهر دارای مستمری یا حقوقی بوده و فوت کرده باشد.مقررات حاکم بر دریافت مستمری شوهر فوت شده توسط زن و فرزندان در حقوق ایران کدام است؟

اگر زن پس از فوت شوهر ازدواج کند آیا بازهم می تواند مستمری شوهر را دریافت کند؟

هم اکنون با تصویب آخرین قانون لازم الاجرای قوه مقننه زنان در صورت فوت شوهری که مستحق دریافت حقوق و مستمری بوده اند , استحقاق دریافت حقوق و مستمری به میزان سهم قانونی بدون وجود ممانعت ازدواج مجدد و غیره هستند.

تعریف مستمری در حقوق ایران

مستمری عبارت است از حقوقی(مالی) که پس از فوت شاغل ورثه طبقه اول او از آن بهره مند می شوند و کسانی از این حقوق منتفع می شوند که مواجه با فقدان سرپرست خانواده شده اند.خواه این سرپرست پدر یا مادر و یا فرزندی بوده که کفالت پدر و مادر کهنسال خود را بر عهده داشته است.

مقررات حاکم بر دریافت مستمری شوهر فوت شده توسط زن

درمورد تعیین وضعیت حقوقی زنان بیوه با همسر متوفی که شوهران آنها حقوق و مستمری دریافت می کردند.

ابتدا باید به ترتیب تاریخ به قوانین موضوعه ای که در این خصوص توسط قوه مقننه در ایران تصویب تصویب شده به عنوان مقدمه پرداخت.

قانون تامین اجتماعی

قانون تامین اجتماعی مصوب سال  ۵۴ در ماده ۸۱ بازماندگان واجد شرایط متوفی که استحقاق دریافت مستمری را دارند را در تبصره این ماده مشخص کرده که همسر دایمی بیمه شده متوفی تا زمانی که اقدام به ازدواج مجدد نکرده مشمول دریافت مستمری است.

براساس قانون تامین اجتماعی زن شوهر دار تنها تا زمانی مستحق دریافت مستمری است که اقدام به ازدواج مجدد نکند و این رویه در مورد زنان تا سال ۱۳۷۴ ادامه داشت تا اینکه قانونگذار در تاریخ ۲۱/۶/۱۳۷۵ تبصره ای به بند یک ماده ۸۱ قانون تامین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ اضافه کرد که بر اساس تبصره مذکور همسران بیمه شده متوفی در صورت ازدواج مجدد و فوت شوهر دوم،باز هم به آنان مستمری تعلق می گیرد که بار مالی ناشی از این مساله از محل سه درصد کمک دولت به بیمه شدگان تامین و به همسر بازمانده متوفی پرداخت می شد.

اما قانون تامین اجتماعی قانونی خاص و مشمولین این قانون نیز خاص بوده که در سال ۵۴ تصویب شده زن شخص متوفی حقوق و یا مستمری بگیر تا زمانی که ازدواج دایم دیگری نداشته باشد مستحق دریافت حقوق و مستمری شوهر متوفی میداند.

منشور حقوق و مسولیت های زنان در نظام جمهوری اسلامی

ماده ۹۴ منشور حقوق و مسولیت های زنان در نظام جمهوری اسلامی مصوب شورای انقلاب فرهنگی مصوب سال ۸۳ در فصل سوم “حقوق و مسیولیت های اقتصادی زنان “ماده ۹۴ این منشور به طور عام و کلی زنان را مستحق دریافت مستمری در صورت فوت پدر همسر و فرزندان میدانست.

 اما این استحقاق را مشروط و مقید به قانون و قرداد کرده است،لذا قدرت نسخ قانون خاص قبلی تامین اجتماعی در خصوص ممانعت و حجب از ازدواج دایم در خصوص زن مرد متوفی نداشت و در این خصوص شرح یا تفسیر و امر و توصیه ای در آن نیز گنجانده نشده بود, و به نظر میرسید که به غیر از قوانین خاص مثل مشمولین قانون تامین اجتماعی به طور عام زنان درهر شرایطی از مستمری همسر متوفی خود برخوردار میشوند و ممانعتی در دریافت حقوق و مستمری همسر متوفی در صورت ازدواج پیش بینی نشده بود.

قانون حمایت از خانواده مصوب سال ۹۱/ آیین نامه اجرایی قانون حمایت خانواده ۹۳

قانون حمایت خانواده در مواد ۲۶ و ۲۷ این ایین نامه به صراحت حقوق وظیفه یا مستمری زوجه دائم متوفی و فرزندان و سایر وراث قانونی وی و نحوه تقسیم آن را عنوان کرده و بر اساس قانون فوق الذکر زوجه دائم متوفی از حقوق وظیفه یا مستمری وی برخوردار می شود  و ازدواج مجدد  وی مانع دریافت حقوق مذکور نیست.با تصویب این قانون در سال ۱۳۹۱ تمامی شبهات موجود در منشور حقوق و مسیولیت های زنان از بین رفت و مستمری مادام العمر به زنان حتی در صورت ازدواج مجدد به عنوان بخشی از حقوق اقتصادی زنان پذیرفته شد.

اگر زن پس از فوت شوهر ازدواج کند آیا بازهم می تواند مستمری شوهر را دریافت کند؟

با استناد به ماده ۴۸ قانون حمایت خانواده مصوب ۹۳و همچنین مواد ۲۶ و ۲۷ آیین نامه اجرایی قانون حمایت خانواده مستمری زن پس از فوت شوهر و ازدواج مجدد جزو حقوق اقتصادی زن بود و ازدواج مجدد پس از فوت شوهر نمی تواند مانع از در یافت مستمری توسط وی شود.

هرچند تا پیش از تصویب قانون حمایت خانواده مصوب ۹۱ و آیین نامه اجرایی آن در برخورد با زوجه متوفی رویه قضایی پیشین و بر مبنای قانون تامین اجتماعی ۱۳۵۴ رفتار می کرد،و زن در صورت ازدواج مجدد از برخورداری مستمری محروم بود.

اما پس از تصویب قانون حمایت خانواده و آیین نامه اجرایی زنان پس از فوت شوهر و ازدواج مجدد باز هم مشمول دریافت مستمری هستند.

نکته مهم و قابل اشاره در مورد تقابل قانون تامین اجتماعی به عنوان قانونی خاص و قانون حمایت خانواده سال ۹۱ این است که قانون حمایت خانواده نیز خود قانونی خاص است و قانون خاص درصورت موضوع مشترک قدرت نسخ قانون قبلی خود را دارد , حال آنکه با تصویب آیین نامه اجرایی این قانون مشمولین این قانون در مادتین ۲۶ و ۲۷ به صراحت ذکر گردیده و هرگونه ابهامی در خصوص عدم نسخ قانون تامین اجتماعی را از بین برد.

بنابراین هم اکنون با تصویب آخرین قانون لازم الاجرای قوه مقننه زنان در صورت فوت شوهری که مستحق دریافت حقوق و مستمری بوده اند , استحقاق دریافت حقوق و مستمری به میزان سهم قانونی بدون وجود ممانعت ازدواج مجدد و غیره هستند.

تاریخ فوت و تاریخ مسولیت این قانون در خصوص زنان و مستمری

از آنجایی که حق زن با فوت شوهر در ذمه نهاد و سازمان و صندوق و اشخاص حقوقی و حقیقی دیگر مستقر میگردد , زن در تاریخ فوت مشمول قانون زمان فوت است اما از آنجایی که وضعیت حقوق و مستمری در دو دسته تاریخی دسته بندی می شود :

الف : حقوقی که با یک بار پرداخت متعهد ایفای آن پایان می یابد

ب: حقوقی که ایفای متعهد مستمر و دایمی است

در صورت الف چون با یکبار ایفا ,تعهد شخص متعهد تمام می شود, قانون حاکم قانون زمان فوت و چنانچه اجرا نگردیده باشد تا قانون بعدی تصویب شده باشد مشمول قانون زمان اجرا خواهد بود .

اما درمورد حقوق دسته ب , یعنی مستمر و دایمی , در هر مرتبه ایفا باید به قانون حاکم در زمان ایفا نگریست ودر هر تاریخی آخرین قانون بر این حقوق حاکم است.

منابع:

قانون تامین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴

منشور حقوق و مسولیت های زنان در نظام جمهوری اسلامی مصوب شورای انقلاب فرهنگی مصوب سال ۸۳

قانون حمایت از خانواده مصوب سال ۹۱

آیین نامه اجرایی قانون حمایت خانواده ۹۳



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱