صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و اجتماع  »  اثبات خویشاوندی نسبی...
فروردین
۲۱
۱۳۹۴
اثبات خویشاوندی نسبی در حقوق ایران
فروردین ۲۱ ۱۳۹۴
خشونت خانگی و اجتماع
۰
, , , , , ,
image_pdfimage_print

 

 

 

 

 

 

عکس: Flickr

موسی برزین خلیفه لو- وکیل و پژوهشگر

مقدمه

خویشاوندی یکی از مسائلی است که می توان آن را از جنبه های مختلف مورد مطالعه و بررسی قرار داد. یکی از مهمترین این جنبه ها، احکام حقوقی مترتب بر رابطه خویشاوندی است. در حقوق تمامی کشورها رابطه خویشاوندی به حقوق و تکالیف متنوعی برای انسانها منجر می شود. اهمیت این حقوق به حدی است که هرج و مرج در آن می تواند زندگی اجتماعی را مختل کند. به همین دلیل اثبات خویشاوندی در حقوق از اهمیت بسزایی برخوردار است. حقوق ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. خویشاوندی در حقوق ایران بر سه نوع است. خویشاوندی “نسبی” که بر اساس ولادت ایحاد شده و نوعی رابطه خونی است.

خویشاوندی “سببی” که بر اساس ازدواج ایجاد می شود و خویشاوندی “رضاعی” که بر اساس شیر خوردن نوزاد از غیر مادر شکل می گیرد. هر سه مورد در حقوق ایران به وجود آورنده حقوق و تکالیفی است لذا اثبات آنها اهمیت فراوانی دارد. اما آنچه که بیشتر شایع بوده و در دادگاهها مطرح می شود اثبات خویشاوندی نسبی است که اصطلاحا اثبات نسب گفته می شود. اثبات رابطه خویشاوندی سببی نیز از طریق اثبات زوجیت محقق می شود . توارث، ولایت، حضانت، نفقه و مسائلی از این قبیل با وجود یک رابطه خونی و نسبی معنا پیدا می کند، به همین جهت اثبات خویشاوندی نسبی اعم از اینکه نسب مشروع، نامشروع و به شبهه باشد، از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. البته بحت نفی خویشاوندی نیز در بسیاری موارد مطرح می شود. لذا در این نوشته کوتاه سعی می کنیم احکام حقوقی خویشاوندی نسبی و مقررات شکلی و ماهوی حاکم بر آن و همچنین چگونگی طرح دعوای اثبات نسب و یا نفی آن را توضیح دهیم.

هدف از طرح دعوای اثبات یا نفی نسب

دعوای اثبات خویشاوندی یا نفی آن که اصطلاحا اثبات نسب و نفی نسب گفته می شود، ممکن است با اهداف متفاوتی مطرح شود. به عنوان مثال نوزادی به هنگام تولد به نحوی از پدر و مادر خود جدا شده باشد. مثلا گم شده باشد و یا اینکه توسط پدر و مادر به شخص دیگری واگذار شده باشد و  پس از مدتی والدین طبیعی نوزاد، خواهان استرداد وی شوند،یا اینکه شخصی ادعا کند که فرزند زن و مرد معینی است و خواهان اثبات آن شود یا در عقد موقت مادر بخواهد از لحاظ قانونی پدر طفل خود را مشخص کند. همچنین اثبات یا نفی نسب ممکن است در مواردی که زنی از شوهر خود جدا شده و پس از این جدایی طفلی متولد کرده و در هویت پدر طفل اختلاف حاصل شده باشد مطرح شود. همچنین در برخی از موارد اصلاح شناسنامه نیز اثبات نسب به میان می آید و آن هنگامی است که در نام والدین اشتباهی رخ داده باشد، یا نام خانوادگی فرزند به کلی با والدین متفاوت باشد. به هر حال به طور کلی زمانی که فردی خواستار اثبات رابطه نسبی با فرد یا افراد دیگری است، بحث اثبات نسب به میان می آید و در مواردی که فردی خواستار اثبات عدم رابطه ای نسبی با فرد یا افراد دیگری است بحث نفی نسب مطرح می شود.

نسب در قانون مدنی

بر اساس قانون مدنی ایران  فرزندی که در زمان زوجیت متولد شود منتسب به شوهر است. این امر در حقوق ایران «قاعده فراش» نامیده می شود.(۱)  بر طبق ماده ۱۱۵۸ این قانون: «طفل متولد در زمان زوجیت ملحق به شوهر است مشروط بر اینکه از تاریخ نزدیکی تا زمان تولد کمتر از شش ماه و بیشتر از ده ماه نگذشته باشد.» بنابراین همان طوری که مشاهده می شود اصل بر الحاق طفل به شوهر است مگر اینکه خلاف آن ثابت شود. لذا شوهری که برخلاف این ماده معتقد است طفل با وجود زوجیت متعلق به وی نیست باید این ادعای خود را در دادگاه ثابت کند.

همچنین قانون مدنی ایران مقررات دیگری در این زمینه تشریع کرده است. بر اساس این مقررات بعد از انحلال زوجیت نیز تحت شرایطی طفل ملحق به شوهر است. بر اساس ماده: ۱۱۵۹ این قانون: «هر طفلی که بعد از انحلال نکاح متولد شود ملحق به شوهراست مشروط بر اینکه مادر هنوز شوهر نکرده واز تاریخ انحلال نکاح تا روز ولادت طفل بیش از دو ماه نگذشته باشد مگر آنکه ثابت شود که از تاریخ نزدیکی تا زمان ولادت کمتر از شش ماه و یا بیش از ده ماه گذشته باشد.»

همچنین قابل ذکر است نسب در حقوق ایران به نسب مشروع، نسب نامشروع و نسب ناشی از رابطه به شبهه تقسیم می شود. در هر سه مورد ممکن است دعوای اثبات نسب مطرح شود گرچه اثرات حقوقی نسب بر حسب نوع آن متفاوت است.

مقررات شکلی در مورد دعوای اثبات یا نفی نسب
دعوای اثبات یا نفی نسب در مواردی پیش می آید که اختلاف در نسب فردی پیش آید. در این مواقع لازم است ذینفع با تنظیم دادخواستی اقدام به این امر کند. دعوای اثبات نسب و یا نفی نسب باید طی دادخواست انجام شود. دادگاه صالح به رسیدگی بر اساس ماده ۴ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۲ دادگاه خانواده می باشد.

در مورد نحوه اثبات نسب یا نفی نسب مدعی باید دلایل قانع کننده ای ارائه دهد. تمامی ادله اثبات دعوی که در ماده ۱۲۵۸ قانون مدنی ذکر شده است در دعاوی مربوط به نسب نیز کارایی دارند. از میان این ادله اقرار مهمترین روش و ادله اثبات این نوع دعوی می باشد. بدین توضیح که اگر دعوای نسب علیه فردی مطرح شود و آن فرد دعوی را قبول کرده و رابطه نسبی را قبول کندنیاز به ارائه ادله دیگری وجود ندارد. البته پذیرش اقرار به نسب از طرف دادگاه مطلق نیست و مقید به شرایطی است. طبق ماده ۱۲۷۳ قانون مدنی: «اقرار به نسب درصورتی صحیح است که اولا تحقق نسب برحسب عادت و قانون ممکن باشد ثانیا کسی که به نسب او اقرار شده تصدیق کند مگر در مورد صغیری که اقرار بر فرزندی او شده به شرط آن که منازعی در بین نباشد.» همچنین بر اساس ماده ۱۱۶۱ این قانون: «در مورد مواد قبل هرگاه شوهرصریحا یا ضمنا اقرار به ابوت خود کرده باشد دعوی نفی ولد از او مسموع نخواهد بود.»

دلیل مهم دیگری که می تواند در دعوای اثبات یا نفی نسب مفید واقع شود، آزمایشات پزشکی از جمله آزمایش دی.ان. ای است. گرچه در مورد میزان اعتبار حقوقی آزمایش دی.ان.ای در دادگاههای ایران اختلاف نظر وجود دارد، لکن می توان گفت با توجه به اینکه اماره قضایی در حقوق ایران از شمار ادله قضایی محسوب می شود، آزمایش دی.ان.ای به عنوان یک اماره قابل پذیرش است. این آزمایش سبب علم قاضی شده و با توجه به اینکه نتیجه این آزمایش به طور قطع نسب را مشخص می کند بهترین ادله اثبات دعوی برای دعاوی مربوط به نسب است. در رویه قضایی ایران نیز آزمایش دی.ان.ای در اثبات یا نفی نسب در صورتی که اقرار وجود نداشته باشد تحت شرایطی قابل پذیرش است.(۲)

قابل ذکر است در صورتی که دادگاه دستور به آزمایش دی.ان.ای دهد این امر باید از طریق پزشکی قانونی انجام شود.
………………………………..

پی نوشت

۱-برای مطالعه در مورد قاعده فراش رجوع کنید به: اسدالله لطفی، قاعده فراش، فصلنامه علمی-پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا، سال دوازدهم، شماره ۴۱، ۱۳۸۱

۲-برای مطالعه در این زمینه رجوع کنید به: مهشید سادات طبائی، نقش آزمایش های دی.ان.ای در اثبات نسب از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران، مجله فقه و حقوق خانواده(ندای صادق)، دوره ۱۷، شماره ۵۶، ۱۳۹۱

 



Leave a reply

Your email address will not be published.

x


اکتبر، ماهی برای پیشگیری و مبارزه با خشونت خانگی برای همه


«یک ماه برای مبارزه با خشونت خانگی»