صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  نگاهی به خشونت خانگی...
آذر
۱۱
۱۳۹۳
نگاهی به خشونت خانگی علیه زنان و کودکان معلول، به مناسبت روز جهانی معلولین
آذر ۱۱ ۱۳۹۳
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , , ,
image_pdfimage_print

6013914136_e7678ea955_b

عکس: David Amsler

موسی برزین خلیفه لو- وکیل و پژوهشگر

مقدمه

بدون شک اندیشه و تفکر بشر با گذشت زمان تغییر کرده و بیش از گذشته به سوی احترام به حقوق یکدیگر حرکت کرده است. طرح گفتمان حقوق بشر در دهه های اخیر و رواج اندیشه های حقوق بشری انسان ها را بر این داشته است که به محیط پیرامون خود و انسان ها بی تفاوت نبوده و حقوق انسانی یکدیگر را در نظر گیرند. در این راستا انسان هایی که به هر دلیلی دچار نوعی معلولیت شده اند دیگر افرادی غیر عادی و فاقد حق و حقوق شناخته نمی شوند؛ بلکه از لحاظ حقوق اجتماعی و انسانی برابر با دیگر انسان ها هستند. بدین معنی که نباید موقعیت ها و حقوق اجتماعی بر مبنای انسان های سالم پی ریزی شود بلکه دولت و اجتماع باید وضعیت معلولین را در نظر بگیرند، به طوری که این افراد به دلیل معلولیت خود محروم از حقوقی که دیگر انسان ها دارند نشوند. بر همین اساس مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲ روز سوم دسامبر را روز جهانی معلولین تعیین نمود تا فرصت و بهانه ای باشد برای توجه بیشتر به وضعیت میلیون ها معلول در جهان و دقت به حقوق آنها. علاوه بر این امر تاکنون تلاش های ارزنده ای از طرف مجامع بین المللی و دولت ها و یا سازمان ها و نهادهای غیر دولتی برای بهتر شدن وضعیت معلولین و مشارکت بیشتر آنها در اجتماع صورت گرفته است. مهمترین سند بین المللی که تاکنون در مورد معلولین به تصویب رسیده است کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت است که در ۱۳ دسامبر سال ۲۰۰۶ از طرف مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید. این کنوانسیون مسائل مربوط به معلولین را ذکر کرده و دولت ها را موظف به رعایت حقوق آنان نموده است و دولت جمهوری اسلامی ایران نیز در سیزدهم آذرماه سال ۱۳۸۷ این کنوانسیون را پذیرفته و بدان ملحق شده است.

علی رغم این تلاش ها هنوز هم افراد معلول از مشکلات بسیاری رنج می برند و به همین دلیل نمی توانند آن گونه که خود می خواهند زندگی کنند. یکی از مشکلات اساسی معلولین که تا کنون کمتر بدان توجه شده است انواع خشونت ها علیه آنان است. در این نوشته سعی خواهیم کرد به پدیده خشونت علیه معلولین به ویژه معلولین زن بپردازیم و راهکارهای مبارزه با آن را بیان کنیم.

تاریک ترین نوع خشونت

برخی از تحقیقات و گزارش های ارائه شده نشان می دهند که افراد معلول بیش از افراد سالم مورد خشونت قرار می گیرند. به عنوان مثال، نتایج تحقیقی که سازمان بهداشت جهانی انجام داده است بیانگر آن است که کودکان معلول تقریبا چهار برابر کودکان سالم مورد خشونت قرار گرفته اند.(۱) همچنین کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در گزارشی با عنوان « مطالعه موضوعی خشونت علیه زنان و دختران و معلولین» که به شورای حقوق بشر این سازمان در مارس ۲۰۱۲ ارائه داد، جوانب مختلف خشونت علیه زنان معلول را بررسی کرده و به نتایجی در مورد آمار چشمگیر این نوع خشونت اشاره کرده است.(۲) بالا بودن خشونت علیه زنان و دختران معلول نسبت به افراد سالم حتی مورد اشاره کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت نیز قرار گرفته ، به طوری که در مقدمه آن اشاره شده است که: «زنان و دختران دارای معلولیت غالباً در معرض خطر بیشتری هم در درون و هم در بیرون خانه می باشند و مورد خشونت، آسیب، یا سوء استفاده، غفلت، یا برخوردهای ناآگاهانه، سوء رفتار و یا استثمار واقع می گردند.»

اینکه چرا افراد معلول به ویژه زنان دختران دارای معلولیت بیشتر از دیگران مورد سوء استفاده و خشونت قرار می گیرند می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. ناتوانایی جسمی برای دفاع از خود یا فرار از موقعیت های خشونت بار، عدم درک کافی از جنسیت و مسائل جنسی به ویژه در معلولان ذهنی، وابستگی به دیگران در امور روزمره، فقدان شغل و درآمد مناسب، عدم درک کافی از بهره کشی و استثمار از جمله دلایلی است که معلولین را بیشتر در معرض خشونت خانگی قرار می دهد.

گرچه میزان بالای خشونت علیه زنان وکودکان معلول امری مشخص است، لکن بدون شک می توان گفت خشونت خانگی علیه زنان و دختران معلول پدیده ای است که به راحتی نمی توان به میزان آن پی برد. زیرا از یک طرف خشونت خانگی فی نفسه پدیده ای است که در بسیاری موارد در خانه پنهان می ماند و از طرف دیگر وقتی این خشونت علیه یک معلول اتفاق بیافتد درجه و میزان مخفی ماندن آن بسیار بیشتر می شود به جهت اینکه معلولین به دلیل شرایط جسمی یا ذهنی توان آشکارسازی آن را ندارند. بدین معنی که خشونت خانگی علیه زنان و کودکان نسبت به دیگر افراد بیشتر است در عین حال که نسبت به دیگر خشونت ها نیز مخفی تر می ماند. به همین دلیل شاید بتوان گفت خشونت خانگی علیه معلولین تاریک ترین نوع خشونت است. این امر باعث می شود که معلولی که در معرض خشونت خانگی قرار دارد نتواند از این خشونت رها شود و چه بسا ممکن است در تمام عمر خود تحت خشونت خانگی قرار گیرد.

اسناد بین المللی

 در برخی اسناد بین المللی و منطقه ای به طور مستقیم یا غیر مستقیم به خشونت علیه افراد معلول اشاره شده است. کنوانسیون حقوق کودک، کنوانسیون رفع تمامی اشکال تبعیض علیه زنان، کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت، اعلامیه جهانی حقوق کودک، کنوانسیون منع شکنجه و سایر مجازات ها یا رفتارهای تحقیرآمیز غیرانسانی و ظالمانه، کنوانسیون بین‌المللی حمایت ‌از حقوق تمامی کارگران مهاجر و اعضاء خانواده‌های آنان از جمله اسنادی است که به حقوق معلولین و مبارزه با خشونت علیه آنان اشاره کرده است. مهمترین این سندها که مستقیما پدیده خشونت علیه معلولین را مورد توجه قرار داده است کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت است. این کنوانسیون دولت ها را موظف کرده است که با خشونت علیه معلولین مبارزه کرده و تدابیر لازم در این زمینه را بیاندیشد.

بر اساس ماده ۱۶ این کنوانسیون:«۱-  دولت های عضو، تمامی تدابیر قانونی، اداری، اجتماعی و آموزشی یا سایر تدابیر مناسب را جهت حمایت از افراد دارای معلولیت در درون و بیرون از خانه در برابر تمامی اشکال استثمار، خشــونت و سوء استفاده از جمله در مورد جنبه های مبتنی بر جنسیت اتخاذ خواهند نمود.

‎‎‎۲- دولت های عضو تمامی تدابیر مناسب را جهت جلوگیری از تمامی اشکال استثمار، خشونت و سوء استفاده از طریق تضمین مواردی از جمله اشکال مناسب کمک های حساس جنسیتی و سنی و حمایت از افراد دارای معلولیت و خانواده ها و مراقبین آنها از جمله از طریق ارائه اطلاعات و آموزش در مورد چگونگی پرهیز، شناسایی و گزارش در مورد نمـونه هایی از استثمار، خشـونت و سوء استفاده نیز اتخاذ خواهند نمود. دولت های عضو تضمین خواهند نمود که خدمات حمایتی نسبت به سن، جنسیت و معلولیت از حساسیت برخوردارند.

‎‎‎۳-دولتهای عضو به منظور جلوگیری از وقوع تمامی اشکال استثمار، خشونت و سوء استفاده تضمین خواهند نمود که تمامی تسهیلات و برنامه های طراحی شده برای خدمت به افراد دارای معلولیت به‌طور مؤثر توسط مقامات مستقل نظارت می گردد.

‎‎‎۴- دولت های عضو تمامی تدابیر مناسب از جمله ارائه خدمات حمایتی را جهت ارتقاء فیزیکی، شناختی، بهبود روانی، توان بخشی و پیوستن مجدد اجتماعی در مورد افراد دارای معلولیت که به نوعی قربانی استثمار، خشونت یا سوء استفاده گردیده اند، اتخاذ خواهند نمود. بهبود و توان بخشی مزبور در محیطی به وقوع خواهد پیوست که بهداشت، رفاه، عزت نفس، شأن و استقلال فرد را پرورش می‌دهد و نیازهای خاص جنسیتی و سنی را در نظر می‌گیرد.

‎‎‎۵- دولت های عضو، قوانین و سیاست های مؤثر شامل قوانین و سیاست های متمرکز بر زنان و کودکان را به منظور تضمین این که مواردی از استثمار، خشونت سوء استفاده نسبت به افراد دارای معلولیت شناسایی، رسیدگی شده و در موقع مقتضی مورد پیگرد قرار گیرد، اتخاذ خواهند نمود.»

حقوق ایران

در حقوق ایران تا کنون مقرراتی در مورد معلولین به تصویب رسیده است. قانون جامع حمایت از معلولان مصوب ۱۳۸۳ مهمترین قانون داخلی در مورد معلولین است. این قانون هرچند برخی از مشکلات معلولین را مورد توجه قرار داده است اما نتوانسته گامی کافی و موثر برای احقاق حقوق معلولین بردارد. در این قانون مطلقا” به خشونت علیه معلولین اشاره ای نشده است. قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۸۳ نیز موازینی را در حمایت از معلولان پیش بینی نموده است. علاوه بر این قوانین، دولت ایران کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت را در سال ۱۳۸۷ امضاء و آن را پذیرفته است و متعهد شده است که آن قسمتی از کنوانسیون را که مغایر با قوانین داخلی نباشد اجرا کند. همانطور که در مبحث قبلی بدان اشاره رفت ماده ۱۶ کنوانسیون فوق حاوی مطالبی در مورد خشونت علیه معلولین است. با این وصف دولت ایران موظف است موازینی که در این ماده آمده است را رعایت کرده و تدابیر لازم را برای مبارزه با انواع خشونت علیه معلولین به ویژه خشونت خانگی علیه زنان معلول اتخاذ کند. اما با قاطعیت می توان گفت که تاکنون حکومت ایران گامی جدی برای مبارز ه با خشونت علیه معلولین برنداشته و چه در مرحله قانونگذاری و چه در عمل بدین امر توجه نداشته است. عدم نظارت کافی بر خانواده های معلولین و مراکز نگهداری معلولان و همچنین فقدان آموزش و حمایت لازم سرپرستان معلولین از دلایل خشونت خانگی علیه معلولین در ایران است. در مرحله قانونگذاری نیز مواردی مشاهده می شود که ممکن است خشونت خانگی علیه معلولین را سبب شود. به عنوان مثال بر اساس ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی تساوی در عقل از شرایط قصاص است. بدین معنی که اگر شخصی یک فرد دارای معلولیت ذهنی را به قتل برساند قصاص نمی شود و فقط به دیه و مقدار اندکی حبس آن هم در صورتی که قاضی تشخیص دهد محکوم خواهد شد. این تبعیض برخلاف شأن و کرامت انسانی است.

پی نوشت

۱٫http://isna.ir/fa/news/93010901408/

۲٫http://www.ohchr.org/documents/issues/disability/thematicstudyviolenceagainstwomengirls.pdf



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱