صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و اجتماع  »  داستان غلامرضا، نگاه...
اردیبهشت
۱۰
داستان غلامرضا، نگاهی به تاثیر روانی جنگ در روابط فردی
خشونت خانگی و اجتماع
۱
, , ,
image_pdfimage_print

نوشته: دکتر محسن زمانی

خانه امن: غلامرضا ده سالى از من بزرگتر است. وقتى برادر ١٣ ساله اش ،محمد، در جنگ ناپدید شد، او حدود ٢٢ سال داشت. تا آن وقت، غلامرضا آرام و سر به زیر بود و آزارش به کسى نمى رسید. با اصرار پدر بسیجى اش، که پیرمردى ساده دل و ذوب در ولایت بود، به جبهه رفت. در اولین مرخصى اش با دختر عمه اش ازدواج کرد. در دومین حضور در جبهه بود که گفتند موجى شده است. من فکر مى کردم موجى شدن باید چیزى شبیه تشنج گرفتن باشد. اما غلامرضا تشنج نداشت. بد اخلاق و عصبى شده بود،. همیشه اضطراب داشت. لاغر شده بود و رنگ و رویش زردتر و زردتر مى شد. چشم هایش حالت ترسناکى داشت. اما از همه این ها مهم تر اینکه زنش را کتک مى زد. گاه و بی گاه صداى شیون و زارى طلعت را مى شنیدیم که از دست غلامرضا به کوچه فرار مى کرد و کمک مى خواست.

غلامرضا بعد از آن دیگر به جبهه نرفت. از مزایاى جانباز بودن استفاده کرد. اما سال ها طول کشید تا ما دوباره غلامرضاى آرام و بى آزار را دیدیم.

مورد غلامرضا، نمونه اى است از اختلال استرس پس از سانحه یاPost traumatic stress disorder  است که در بین روانشناسان به PTSD معروف است.  اختلالی که تقریبا از هر ١٠٠٠ نفر۵٠ نفر از نیروهای نظامی در جنگ عراق و افغانستان به آن مبتلا شدند.  مطالعات قبلی نشان داده اند که ۳۱ درصد از نظامیان در فاصله کوتاهی پس از جنگ ویتنام به این اختلال مبتلا شده اند. اگرچه در مورد جنگ ایران و عراق آمار دقیقى در دست نیست ولى درصد قابل توجهی از جانبازان  از این بیماری رنج می برند.

اختلال استرس پس از سانحه نوعی اختلال اضطرابی است که با یک رویداد شدید آسیب زا شروع می شود؛ رویدادی که تهدید کننده زندگی و سلامتی فرد یا اطرافیان و نزدیکان وی بوده و واکنش فرد نسبت به آن با ترس و اضطراب شدید همراه است.

بسیاری از افرادی که این رویداد آسیب زا را تجربه می کنند، یک دوره کوتاه مشکلات سازگاری و مقابله را از خود نشان می دهند. با گذشت زمان و استفاده از روش های مقابله سالم معمولا واکنش آسیب زا در آنها بهتر می شود اما، در برخی موارد علائم بدتر مى شود و ماه ها و حتی سال ها ادامه پیدا می کند و گاهی تمامی گسترۀ عمر را در بر می گیرد و فرد همواره گرفتار این علائم باقی می ماند.

این اختلال ممکن است نجات یافتگان از رویدادهای آسیب زایی مانند جنگ، سیل، زلزله، تصادفات رانندگی ، سانحه هوایی، آسیب جسمانی، تجاوز جنسی و … را تحت تاثیر قرار دهد.

علائم و نشانه های PTSD معمولا درسه ماهۀ اول پس از رویداد آسیب زا شروع می شوند. البته در برخی موارد معدود ، علائم ممکن است تا سالها پس از رویداد بروز پیدا نکنند.

عمده ترین نشانه های PTSD شامل : زنده شده خاطرات مربوط به رویداد آسیب زا وتجربه مجدد آن برای چند دقیقه یا حتی چند روز ، احساس شرم یا گناه ، رویاهای غم انگیز در مورد رویداد آسیب زا ، احساس کرختی هیجانی ، خشم ، روابط بین فردی ضعیف ، رفتارهای خود آسیب رسان ، ناامیدی نسبت به آینده، خوابهای وحشتناک ، مشکلات حافظه ، ضعف در تمرکز و زود از جا پریدن و ترسیدن ، عدم لذت از فعالیتهایی که قبلا لذتبخش بوده و دیدن یا شنیدن چیزهایی است که وجود ندارند.(توهم)

عوامل متعددی از قبیل آمادگی ژنتیکی ، تجربیات فردی، خلق و خوی فرد و تغییر سطوح انتقال دهنده های عصبی مغز می توانند منجر به افزایش احتمال ابتلا به PTSD گردد.

 عمده ترین عوامل خطر ساز عبارتند از :

  • رویداد آسیب زای مستمر
  • داشتن سابقه از دست دادن سلامت روانی
  • فقدان سیستم حمایتی مناسب از طرف خانواده و دوستان
  • رویداد آسیب زایی که مشخصا جدی و شدید است
  • سابقه خانوادگی PTSD
  • سابقه خانوادگی افسردگی

ابتلا به PTSD می تواند تمام زندگی ، روابط شغلی ، روابط بین فردی و تفریحات و لذت های روزمره فرد را تحت تاثیر قرار داده و فرد را مستعد برخی اختلالات روانی از قبیل افسردگی ، سوء مصرف مواد و دارو ، اختلال خوردن ، افکار خود کشی و اقدام به خود کشی کند.

اگرچه PTSD شدیدترین بیمارى روانى ناشى از جنگ محسوب مى شود، اما تنها عارضۀ جنگ نیست. دورى از خانه و خانواده و فقدان منابع نوازشى قبلى، محیط خشک و خشن جنگ، ترس مداوم از کشته شدن، فقدان غذا و بهداشت کافى و مناسب، آلودگى هاى شدید صوتى در میدان هاى جنگ، موقعیت هاى استرس زاى شدیدى مثل محاصره شدن و اسیر شدن و یا مورد شبیخون قرار گرفتن، تمرین هاى جنگى شدید و خشن و طاقت فرسا، بیمارى ها، آب و هواى نامناسب، رویارویى با حشرات و خزندگانى مثل مار و عقرب و پشه، استرس ناشى از برخورد خشن و آمرانه ى فرماندهان، کمبودها و معضلات ناشى از نیازهاى جنسى و مشکلات ارتباطى ناشى از آن با همرزمان و…. گوشه اى از عواملى هستند که مى توانند سبب ایجاد اضطراب و افسردگى و اختلال هاى متعدد در خلق و در شخصیت نظامیان حاضر در جنگ شود. اختلال هایى که مى تواند منجر به در هم شکستن مکانیسم هاى سالم و نرمال تطابق و سازگارى و مدیریت استرس شده و انسان هایى حساس و تحریک پذیر و زود انگیخت را به جاى بگذارد که به سرعت خشمگین مى شوند و پرخاشگرى مى کنند و وقتى در پایان دوره جنگیدنشان به خانه و جامعه مبدأ شان باز مى گردند با دیگران در گیرمی شوند و خشونت می ورزند.

مهمتر از همه ى این عوامل شاید این است که جنگ در ذات خود خشونت پرور است. جدا از علل و عوامل اجتماعى و تاریخى جنگ ها،جنگیدن، کشتن و کشته شدن ارضاء غریزه مرگ(Thanatos) است. غریزه اى که فروید آنرا یکى از دو غریزه ى اصلى انسان و نقطه مقابل غریزه زندگى(Eros) مى داند.مدیران جنگ، براى پیشبرد اهدافشان و پیروزى در جنگ، باید که غریزه مرگ را که اصلى ترین عنصر آن تهاجم و پرخاش گرى و ویران گرى است، در جنگجویان بپرورند. و غریزه کور است. غریزه شعور تفکیک دوست و دشمن را ندارد. وقتى قرار باشد ویران کنیم آن وقت ممکن است روابط عاطفى و دوستانه خود را ویران کنیم.

نکته جالب توجّه دیگر این است که  افرادى که سالهاى زیادى را در میدان هاى جنگ مى گذرانند، به تدریج شبکه  ارتباطى هم رزمان را جایگزین شبکه ى ارتباطى خانواده و دوستان قبلى خود مى کنند و هنگام بازگشت به دیار خود با آشنایان قبلى خود به شدت احساس بیگانگى مى کنند. آنها و مناسبات حاکم بر آنها را نمى فهمند. دلشان براى میدان هاى جنگ و روابطشان در آنجا تنگ مى شود. و این بیگانگى در بسیارى از موارد سبب پرخاشگرى و تعارض و نیز حتى جدایى و قطع ارتباط مى شود.

علاوه بر آن، جنگ کرده ها، در خیلى از مواقع احساس مى کنند که جامعه قدر جان فشانى آنها را نمى داند و به اندازه  کافى مزد زحمات آنها را نمى دهد. احساسى که خیلى از وقت ها منجر به طلبکارى، پرخاشگرى و درگیرى مى شود، اگرچه که ممکن است به ایزوله شدن و روى آوردن به الکل و مواد مخدر و عواقب آن نیزشود.

غلامرضا و طلعت هنوز با هم زندگى مى کنند. بچه دارند و حداقل بحران حادى در روابطشان نیست. ولى من فکر مى کنم طلعت هرگز خاطره ى شوم روزهاى خشونت و تهاجم غلامرضا را فراموش نخواهد کرد.



  1. سپاس از شما و اقای دکتر زمانی

Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱