صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  راهکار های حقوقی برا...
آذر
۵
راهکار های حقوقی برای تعویض اسامی تحقیر آمیز
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , ,
image_pdfimage_print

13235123505_9ea9873ca7_k

عکس: Haylee Sherwood

ماهرخ غلامحسین پور – روزنامه نگار

 حتما داستان سنگریزه را به خاطر دارید. یکی از درس‌های کتاب فارسی اول راهنمایی قدیم، سال‌هایی که هنوز همهٔ کتاب‌های درسی، کتاب دینی نبودند. آنها که عاشق اسمشان نیستند یا نامشان تحقیرآمیز است یا به هر دلیل دیگر حس خوشایندی نسبت به نامشان ندارند و سال‌های سال مثل یک تابوت مرده بر دوش، نام ناخوشایندشان را تحمل می‌کنند، مرا یاد داستان «سنگریزه» کتاب فارسی اول راهنمایی می‌اندازند.

 فکرش را که می‌کنی می‌بینی چقدر درس سنگریزه، درس اثرگذاری بوده که با وجود گذر بیش از سی سال از آن روز‌ها، هر وقت یک عنصر مزاحم روحت را می‌آزارد، به یاد پیام بزرگش می‌افتی. اینکه باید بنشینی، کفشت را در بیاوری و سنگریزه مزاحم را بگیری لابلای انگشتانت و با قدرت هر چه تمام تر دور بیندازی.

 براساس ماده ۹۹۷ قانون مدنی، هر فرد باید یک نام ونام خانوادگی درخور و شایسته داشته باشد و نام خانوادگی هر کس؛‌‌ همان نام خانوادگی پدر اوست. اما آدم‌ها باید با نامشان آشتی باشند. نام باید خوش آوا و خوش آیند دارنده‌اش باشد و حس تحقیر و شرمندگی ایجاد نکند چون نام آدم ها از آن چیزهاست که دائما با اوست و اگر از داشتنش شرمنده باشی، مدام و هر لحظه از عمرت رنجوری.

اسم پدرِ شکوفه «توفان» بود. از سال اول دبستان با هم همکلاس و دوست بودیم. اول هر سال که می‌شد شکوفه دل شورهٔ آن لحظه را داشت که معلم بگوید بلند بشوید، اسمتان، نام پدر و شغل پدرتان را بگویید، شکوفه گونه‌هایش گل می‌انداخت، آرام می‌گفت «توفان». و پشت همین یک کلمه هر بار توفانی به پا می‌شد. بچه‌ها مسخره‌اش می‌کردند. یکی می‌گفت، لابد اسم عمویت «رعد» است؟ آن یکی می‌گفت «باران» و «تگرگ» هم بین فامیلتان دارید؟ توفان!! هه هه هه و همه می‌خندیدند. شکوفه تا وقتی زنگ می‌خورد توی شکمش جمع می‌شد، ساکت می‌شد و بی‌صدا به تخته سیاه خیره می‌ماند.

حالا این سوال به ذهنم می‌رسد که چرا آدم‌هایی که اسمشان به جهالت یا از سر نادانی انتخاب شده و در تمام طول زندگی، بابت این نام تحقیر می‌شوند نسبت به تغییر آن اقدام نمی‌کنند؟ زن‌هایی که نامشان دختربس، گل بس، فتنه، نخواسته یا آغامادر است یا حتی مردانی که با عناوینی همچون سماور، طوطی، گدابالا، و هزار تومانی نامیده می‌شوند، چرا  تا آخر عمر این رنج را با خودشان جا به جا می‌کنند؟

متاسفانه در گذشته‌ای نه چندان دور با رویکردی تبعیض آمیز و هنگامی که زن زائو دختر زا بوده، اسم دخترک تازه به دنیا آمده دختربس، گل بس یا زن بس گذاشته می‌شد. تحقیری سکسیستی و از سر نگاهی قیم مآبانه به کودکی که تازه به زیست این جهان دعوت شده و این تحقیر برای همیشه با او باقی می‌ماند.

خبرگزاری فارس در آبان سال گذشته با استناد به گزارشی از ادارهٔ کل ثبت و احوال استان تهران نوشت که نام‌هایی همچون آغامادر، آبجی، آخرت، بخاره، بطری، بسته، تماشا، زن بس، خنجر، ترکه، چرت، چرمی، حرف ناز، دده، سبیله، سماور، شناور، طوطی، قنداب، گلدان، پالانی، بیچاره، گدا، سکو، مریخ، مخصوص، نتیجه، نخواسته، ویلا، هکتار و هزارتومانی، عذاب، نوشابه، گشنه، پرتقال، حیاط، پیرزن، قابله، پشه، گلابی، بستنی، میر خدا، یهودی، ترکه، بخشی از نام‌هایی بوده‌اند که در آن سال به علت تقاضای دارنده نام، از سوی این اداره به اسامی جدید تغییر کرده‌اند.

اینکه چرا علی رغم توصیه‌های عرفی و شرعی و احادیث و نقل قول‌ها، درگذشته و گا‌ها امروز بدون توجه به بازخورد‌ها اجتماعی، اسامی متفاوتی روی فرزاندانمان می‌گذاریم، بحث بسیار مفصلی است که در حوصله این مقاله نمی‌گنجد اما این اسامی ممکن است نام‌هایی برای افراد غیر هم جنس، یعنی اسم زنانه برای مردان، یا اسم مردانه برای زنان، اسم مکان یا شهر و یا اسامی تحقیر آمیز وصفی و صفتی با بار معنایی منفی باشند.

نام هایی مانند مهین رضا، پری تک، ولی بانو، یاسمین خان، آمریکا، آبادان، دریاقلی، اهواز، بغداد، فوری، پشه، سیدگرگ الله، بزعلی، کلاغ، انگور، تریاک، زردآلو، فلفل، نخود، گیلاس، روسپی، قیمتی، سوخته، فقیر، قاچاق، اسامی عجیبی هستند که در اداره‌های ثبت و احوال ایران ثبت شده‌اند.

راهکارهای حقوقی برای تعویض اسامی تحقیرآمیز

امیرسالار داوودی، وکیل پایه یک دادگستری و حقوقدان در این مورد می‌گوید: در ایران تغییر نام کوچک افراد، از طریق محاکم و ارایه دادخواست ممکن است.

او تاکید می‌کند که «برخی اسامی که جنبه تحقیری یا تخفیفی و یا وهن فرد را دارد، مثلا مواردی که نامی متعلق به جنس دیگری است ولیکن در مورد جنس مخالف استفاده شده و همچنین برخی اسامی احصا شده توسط شورای عالی ثبت احوال بدون نیاز به مراجعه دادگاه و تقدیم دادخواست و طی پروسه قضایی قابل تغییرند.

داوودی با اشاره به اینکه « نام خانوادگی افراد نیز توسط هیئت هایی مستقر در سازمان ثبت احوال با رعایت حق تقدم دارنده نام خانوادگی مورد تقاضا می‌تواند تغییر کند»، در این باره می‌افزاید: اما در خصوص نفس تغییر نام کوچک به این مفهوم که افراد جامعه مختار باشند از نام متعارف خود که مشکل تحقیر و وهن نیز ندارد انصراف بدهند، متاسفانه قانون حفظ اعتبار اسناد سجلی ممانعت می‌ کند.

به گفتهٔ این حقوقدان « درست است که تغییر اسامی از طریق دادگاه باید انجام شود و هر کسی خواست نام کوچکش را عوض کند اصولا باید در دادگاه ذی صلاح دادخواست بدهد، اما برخی اسامی که اداره ثبت و احوال مصادیق آن را اعلام می‌کند، بدون نیاز به دادخواست و مراجعه به دادگاه به صرف یک درخواست کتبی توسط خود ادارات ثبت احوال قابل تغییر است. به عنوان مثال اگر کسی بخواهد نامش را از مریم به نازی تغییر بدهد، از آنجایی که نام مریم از اسامی ممنوعه‌ای نیست که بار توهین آمیز داشته باشد، کار باید از طریق دادگاه انجام شود، اما یک سری اسامی هم هستند که طبق اعلام اداره ثبت احوال، مردم بدون نیاز به دادگاه می‌توانند نسبت به تغییر آن اقدام کنند، مانند صغری، دختر بس، خانوم کوچیک، چنگیز، تیمور و گرگین»

تغییر بی‌دلیل نام، منحصرا در اختیار دادگاه است

متاسفانه در ایران این آزادی عمل وجود ندارد تا اگر به هر دلیل نامت را دوست نداشته باشی، آزادانه و بدون محدودیت نسبت به تغییرآن اقدام کنی و بر اساس قوانین مدنی، اصولا تغییر اسم، بدون دلیل توجیه کننده، به واسطه قانون حفظ اعتبار اسناد سجلی امری است که منحصرا از طریق دادگاه و اعطای دادخواست امکان پذیر است.

به عنوان نمونه کسی که نامش در شناسنامه «مهدی» است اما از کودکی«آرمان» خطاب شده، اگر برای تبدیل نام شناسنامه و منطبق کردن نام سندی با نام واقعی‌اش به دادگاه مراجعه کند بایستی استشهادیه کتبی، بدین مضمون که از کودکی نامش آرمان بوده به دادگاه ارائه کند و تصمیم دراین باره به عهده دادگاه است.

اما «امیرسالار داوودی» توضیح می‌دهد که در مورد اسامی نامتعارف و تحقیرآمیز، قانون به شکل دیگری برخورد می‌کند: دقت کنید اگر نام کسی مثلا «دختر کوره» باشد و بخواهد آن را به «زهرا» تغییر بدهد، فقط کافیست یک درخواست نوشته و آن را تسلیم اداره ثبت احوال محل زندگی‌اش بدهد.

این وکیل دادگستری در مورد تغییر نام خانوادگی نیز شرح می‌دهد که «

 برای تغییر نام خانوادگی هم اصولا نیازی به رسیدگی قضایی نیست و افراد متقاضی تغییر نام خانوادگی با اخذ اجازه از دارندگان نام خانوادگی انتخاب شده در‌‌ همان حوزه ثبتی، صرفا درخواست تغییر را به شورای عالی ثبت تسلیم می کنند»

اسامی متفاوت و نوظهور سال‌های اخیر

تب نام‌های عجیبی که کمتر کسی با آن‌ها مواجه شده در سال‌های اخیر هم خودش داستان متفاوتی دارد، اسامی  نوظهوری که اخیرا رو به افزایش است مانند پریشاهدخت، آنتاشا، یاسمنگولا، نوشیکا، ریونیز، راتاناژ، تامارا یا نام هایی از این دست که در سطح جامعه قابل مشاهده است و به نظر می‌رسد هر چقدر که متمدن ترباشی نسبت به انتخاب عجیب ترین آنها از دیگری پیشی می‌گیری.

دارندگان اسم‌های عجیب هم وقتی ۱۸ سالشان شد می‌توانند نسبت به تغییر آن اقدام کنند چرا که بر اساس تبصره ماده ۴۱ قانون ثبت و احوال اگر شخصی احساس کند نام یا نام خانوادگی‌اش نامناسب است بعد از اتمام ۱۸ سالگی می‌تواند نسبت به تغییر آن اقدام کند.

به موجب ماده ۲۰ قانون ثبت احوال و تبصره‌های آن، انتخاب نام­هایی که موجب هتک حیثیت مقدسات اسلامی بوده و همچنین عناوین و القاب و نام های زننده و یا نا‌متناسب با جنسیت ممنوع است و نمونه‌هایی از نام‌های ممنوع نیز از طریق شورای عالی ثبت احوال شناسایی شده و به سازمان ثبت و احوال کشور، گزارش می‌شوند.

فراموش نکنیم نخستین مهری که ما نسبت به کودکمان روا می‌داریم، انتخاب نام شایسته‌ای است که در آن پیشاپیش، میزان توانایی و شخصیتش را ارزش گذاری نکرده باشیم. نامی که در آن جنسیتش را به سخره نگرفته باشیم و او بتواند با هر بار شنیدن نامش احساس رضایت مندی و آرامش خاطر کند.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱