صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »    میزان تحقق خواسته ...
آبان
۳۰
  میزان تحقق خواسته های خانه امن درحقوق ایران در آستانه کمپین ۱۶ روز نارنجی
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , ,
image_pdfimage_print

BW-16-orangeurworld

موسی برزین خلیفه لو- وکیل و پژوهشگر حقوقی

مقدمه

در راستای کمپین بین المللی ۱۶ روز فعالیت برای مبارزه با خشونت علیه زنان، خانه امن سال ۲۰۱۳ با ذکر ۱۶ شعار اعلام کرد «امیدوار است ۲۵ نوامبر سال ۲۰۱۴، نهادهای قانونگذاری ایران، در قوانین مرتبط با خشونت خانگی، اصلاحاتی را  جهت کمک رسانی به کنترل خشونت خانگی و امنیت زنان و کودکان از تصویب گذرانده و گام های اساسی با هدف مقابله با خشونت خانگی برداشته باشند.»

بسیاری از شعارهایی که خانه امن مطرح نمود، خواسته هایی بود در راستای اصلاح قوانین تبعیض آمیز و قوانینی که بستر خشونت خانگی را فراهم می کنند. یکی از اصلی ترین عوامل افزایش خشونت خانگی در ایران وجود مقرراتی هستند که به نوعی به خشونت خانگی دامن زده و حتی بدان مشروعیت می بخشند. بدون اصلاح این گونه مقررات بدون شک مبارزه با خشونت خانگی عقیم خواهد ماند.

در این نوشته بررسی خواهیم کرد که خواسته های خانه امن در سال ۲۰۱۳ که در همبستگی با کمپین بین المللی ۱۶ روز فعالیت برای مبارزه با خشونت علیه زنان اعلام شده بود تا چه حد تحقق یافته و تا چه میزان این خواسته ها وارد قوانین ایران شده است. برای بررسی این امر قوانین جدید التصویب همچون قانون مجازات اسلامی را مورد مطالعه قرار خواهیم داد. در قسمت اول به حرکات و تغییرات مثبت قوانین ایران خواهیم پرداخت و در قسمت دوم تغییرات منفی و رو به عقب و همچنین عدم تغییر وضعیت قبلی را مورد مطالعه قرار می دهیم.

سن مسئولیت کیفری

یکی از خواسته های خانه امن در سال ۲۰۱۳ از حکومت ایران این بود که سن ورود به مسئولیت کیفری دختران را از ۹ سال هجری قمری با ضوابط منرج در کنوانسیون حقوق کودک که ۱۸ سال است سازگار کنید.

 قوانین ایران سن بلوغ برای دختران را ۹ سال قمری و برای پسران را ۱۵ سال قمری تعیین کرده است. (۱) قانون قدیم مجازات اسلامی که سال پیش تغییر کرد نیز سن رسیدن به مسئولیت کیفری را همان سن بلوغ شرعی اعلام نموده بود.(۲) بدین ترتیب دختران پس از رسیدن به ۹ سال هجری قمری یعنی کمی بیشتر از ۸ سال دارای مسئولیت کیفری بوده و چنانچه مرتکب جرمی می شدند همانند بزرگسالان قابل مجازات بودند. این در حالی بود که بسیاری از اسناد بین المللی همچون کنوانسیون کودک سن مسئولیت کیفری را ۱۸ سال اعلام نموده است. تعیین این سن به عنوان سن مسئولیت کیفری اطفال دختر را در معرض خطر جدی قرار داده بود لکن در قانون جدید مجازات اسلامی که در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسید سن مسئولیت کیفری دستخوش تغییراتی شد. این تغییرات به شرح ذیل است:

۱-افراد کمتر از ۹ سال مطلقا مسئولیت کیفری ندارند.

۲- افراد ۹ تا ۱۵ سال چنانچه مرتکب جرایم تعزیری شوند قابل مجازات نیستند لکن یک سری اقدامات تربیتی برای آنان پیش بینی شده است. (ماده ۸۸ قانون مجازات اسلامی جدید)

۳- افراد ۱۵ الی ۱۸ سال چنانچه مرتکب جرایم تعزیری شوند قابل مجازات هستند لکن مجازات آنها نسبت به بزرگسالان متفاوت و خفیف تر می باشد و این مجازات خفیف در هر مرحله ای قابل تخفیف و تقلیل است. (ماده ۸۹ قانون مجازات اسلامی جدید)

۴- افراد نابالغ ۹ الی ۱۵ سال در صورت ارتکاب جرایم مستوجب حد یا قصاص مجازات نخواهند شد و فقط اقدامات تربیتی مشخص شده در قانون در حق آنان اعمال می شود. البته این مورد در قانون کمی مبهم است زیرا مشخص نیست که افراد ۹ الی ۱۵ سال بالغ محسوب می شوند یا نا بالغ. (تبصره ۲ ماده ۸۸ قانون مجازات اسلامی جدید)

۵- افراد بالغ کمتر از ۱۸ سال در صورت ارتکاب جرایم مستوجب حد یا قصاص همانند بزرگسالان مجازات خواهند شد اما به دادگاه این اختیار داه شده است که چنانچه تشخیص دهد مرتکب به رشد عقلی نرسیده است مجازات بزرگسالان را در حق وی اعمال نکند. (ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی جدید)

۶- محکومیت کیفری اطفال و نوجوانان فاقد آثار کیفری می باشد. (ماده ۹۵ قانون مجازات اسلامی جدید)

همانطور که مشخص است قانون جدید نسبت به قانون قبلی مقررات متفاوتی را نسبت به اطفال پیش بینی کرده است. در قانون قدیم دختران بالای ۹ سال مطلقا دارای مسئولیت کیفری بودند حال آنکه در قانون جدید دختر و پسر تفکیک نشده و همچنین سن مسئولیت کیفری کمی بالاتر رقته است.

گرچه مقررات قانون جدید در مورد سن مسئولیت کیفری هماهنگ با استانداردهای جهانی و موازین حقوق بشر نیست لکن در مقایسه با قانون قبلی می توان گفت تغییرات مثبتی اتفاق افتاده و قانونگذار به سمت احترام به حقوق کودکان گامی هرچند ناکافی برداشته است.

دیه

یکی دیگر از پیام های خانه امن به حکومت ایران برابر کردن دیه مرد و زن بود. دیه که نوعی جبران خسارات جنایت علیه قربانی است بر اساس موازین فقهی و قانونی در ایران نسبت به زن مرد متفاوت است. دیه زنان در قوانین ایران نصف دیه مردان تعیین شده است که این امر برخلاف اصل عدم تبعیض جنسیتی است. بر اساس قانون مجازات اسلامی قدیم دیه قتل زن مسلمان نصف دیه مرد تعیین شده بود (۳) و همچنین در مواقعی که مقدار دیه به بیش از یک سوم می رسد زنان مستحق دریافت نصف دیه مردان بودند.(۴)

در قانون جدید مجازات اسلامی مقررات دیه زن و مرد تفاوت کرده است. اولا اینکه نصف بودن دیه زن و مرد در موارد غیر قتل و بیش از یک سوم دیه از قانون حذف شده است. بدبن ترتیب دیه زن مرد در موارد غیر قتل تا هر میزان برابر است در حالی که در قانون سابق در مواقع بیش از یک سوم دیه زن نصف دیه مرد تعیین شده بود. دوما در موارد قتل گرچه قانون جدید صراحتا اعلام کرده است که دیه زن نصف دیه مرد است (۵) اما در ادامه راهکاری برای جبران مقداری که زن نمی تواند دریافت کند پیش بینی کرده است. بدین توضیح که قانونگذار مقرر کرده است در مواردی که دیه زن کمتر از مرد باشد مابه التفاوت توسط صندوقی به نام تأمین خسارت های بدنی پرداخت خواهد شد.(۶) بدین نحو در عمل زنان ایرانی خواهند توانست همان مقداری را که مردان از بابت دیه به آنها تعلق می گیرد دریافت کنند.

همانگونه که مشخص می شود قانون جدید هرچند که نتوانسته است از سیاست های تبعیض علیه زنان چشم بپوشد لکن با ارائه راهکاری سعی کرده است که مقدار دریافتی دیه را نسبت به زن و مرد برابر نماید. این امر گامی مثبت و رو به جلو و هماهنگ با موازین حقوق زنان محسوب می شود.

پی نوشت

۱-بر اساس تبصره ۱ ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی ایران: « سن بلوغ در پسر پانزده سال تمام قمری و در دختر نه سال تمام قمری است .»

۲-بر طبق تبصره اول ماده ۴۹ قانون مجازات اسلامی قدیم: «منظور از طفل کسی است که به حد بلوغ شرعی نرسیده باشد.»

۳-بر طبق ماده ۳۰۰ قانون مجازات اسلامی سابق: «دیه قتل زن مسلمان خواه عمدی و خواه غیر عمدی نصف دیه مرد مسلمان است.»

۴-بر اساس ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی سابق: «دیه زن و مرد یکسان است تا وقتی که مقدار دیه به ثلث دیه کامل برسد در آن صورت دیه زن نصف دیه مرد است.»

۵-بر طبق ماده ۵۵۰ قانون مجازات اسلامی جدید: « دیه قتل زن، نصف دیه مرد است.»

۶-تبصره ماده ۵۵۱ قانون مجازات اسلامی جدید در این زمینه مقرر کرده است: « درکلیه جنایاتی که مجنیٌ‌علیه مرد نیست، معادل تفاوت دیه تا سقف دیه مرد از صندوق تأمین خسارتهای بدنی پرداخت می‌شود.»



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱