صفحه اصلی  »  این سو و آن سو خبر  »  پژوهش‌ها از تنهایی س...
مهر
۹
پژوهش‌ها از تنهایی سالمندان چه می‌گویند؟
این سو و آن سو خبر
۰
image_pdfimage_print

13582_495

عکس: مهرخانه

براساس این پژوهش هرچند حمایت اجتماعی به طور کلی بر رضایت مندی از زندگی، سلامت عمومی و احساس تنهایی مؤثر است، اما تأثیر حمایت اجتماعی عاطفی و حمایت اجتماعی ابزاری بر زنان و مردان سالمند متفاوت است. حمایت عاطفی هم برای مردان و هم برای زنان مؤثر بوده است؛ در حالی‌که میزان همبستگی حمایت ابزاری با رضایتمندی از زندگی، سلامت عمومی و احساس تنهایی برای زنان معنی‌دار نیست و این بدان معناست که زنان از حمایت عاطفی بیش از حمایت ابزاری سود می‌برند.

کابوس تنهایی شاید اولین معضل سن پیری باشد. در واقع از میان مسائل سالمندان، احساس تنهایی آنها، نیاز به توجه ویژه دارد؛ چراکه سالمندان آن را بنا به دلایل مختلف از قبیل نقص‌های جسمی ‌و از دست دادن نزدیکان و کمرنگ شدن ارتباطات، تجربه می‌کنند. بخشی از جمعیت سالمند به دلیل از دست دادن همسر، سال‌های واپسین عمر خود را در تنهایی می‌گذرانند. این سالمندان تنها نسبت به سایر سالمندان که متأهل و مستقل هستند، از لحاظ جسمانی و روانی آسیب‌پذیرترند.

به گزارش مهرخانه، مسائل و مشکلات سالمندان تنها به عنوان آسیب‌پذیرترین افراد این قشر مورد مطالعه و بررسی بسیاری از روانشناسان و پژوهشگران قرار گرفته است. برای بازخوانی ابعاد و علل این معضل و آشنایی با مشکلات سالمندان تنها و راه‌های پیشنهادی برای عبور از این دوره از زندگی، به اختصار سه پژوهش را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

مردانی که سطح پایین حمایت اجتماعی دارند نسبت به زنان، بیشتر ممکن است منزوی شوند، زنان سالمند نیازمند حمایت عاطفی

دکتر عبدالله معتمدی شلم‌زاری، دکتر جواد اژه‌ای، دکتر پرویز آزاد فلاح و دکتر علیرضا کیامنش در پژوهشی با عنوان “بررسی نقش حمایت اجتماعی بر احساس تنهایی، رضایت عمومی و رضایت‌مندی از زندگی در بین سالمندان”، ۲۰۰ نفر از سالمندان شهر شهرکرد را به طور تصادفی انتخاب و با توجه به هدف و فرضیات ارائه‌شده مورد آزمون قرار دادند. آزمون ها عبارت بودند از: مقیاس رضایتمندی از زندگی دینر و پاوت و پرسشنامه سلامت عمومی گلدبرگ و ویلیامز.

در این پژوهش حمایت عاطفی ایجاد نوعی رابطه صمیمی و بامحبت با سالمند دانسته شده و منظور از حمایت ابزاری ارائه خدمات، کمک در فعالیت ها، دادن پول و سایر کمک هایی است که در اختیار سالمند قرار می‌گیرد.

اطلاعات به‌دست آمده از این تحقیق نشان می‌دهد که بین انواع حمایت اجتماعی با رضایتمندی از زندگی، سلامت عمومی و احساس تنهایی همبستگی وجود دارد و تمامی ضرایب همبستگی به‌دست آمده معنی‌دار هستند. علاوه بر این رابطه بین انواع حمایت اجتماعی و احساس تنهایی منفی است. این بدان معناست که سالمندانی بیشتر احساس تنهایی می‌کنند که از حمایت اجتماعی پایین‌تری برخوردارند.

در این پژوهش آمده است: “آنجر و همکاران (۱۹۹۹) معتقدند تأثیرات حمایت اجتماعی در دو جنس متفاوت است. خیلی از زنان سالمند ممکن است بخش مهمی از زندگی‌شان را به مراقبت کردن و گسترش دوستی‌هایشان پرداخته و بنابراین ممکن است به شبکه‌های حمایت اجتماعی بیشتر عادت کرده و تقاضای کمک داشته باشند. در مقایل خیلی از مردان سالمند ممکن است بخش مهمی از زندگی‌شان را وقف پیشرفت شغلی کرده و بنابراین آنها نیز شبکه‌های اجتماعی یا مهارت‌های مرتبط با حمایت اجتماعی را حفظ کنند. حمایت اجتماعی برای زنان تأثیرات قوی‌تری دارد، زیرا زنان هم قادر به کسب آن و هم قادر به استفاده مؤثرتر از آن هستند. در مقایل حمایت اجتماعی ممکن است برای مردان مؤثرتر باشد؛ زیرا خیلی از مردان به نظم و ترتیب دادن به حمایت اجتماعی وقتی نیازمند آن هستند، عادت ندارند. مردانی که سطح پایین حمایت اجتماعی دارند ممکن است به طور خاص منزوی شوند، اما زنان با حمایت اجتماعی کم ممکن است قادر باشند با ایجاد تماس‌های اجتماعی جدید یا تقویت ضعف‌های خود، انزوای اجتماعی را جبران کنند.”

براساس این پژوهش هرچند حمایت اجتماعی به طور کلی بر رضایتمندی از زندگی، سلامت عمومی و احساس تنهایی مؤثر است، اما تأثیر حمایت اجتماعی عاطفی و حمایت اجتماعی ابزاری بر زنان و مردان سالمند متفاوت است. حمایت عاطفی هم برای مردان و هم برای زنان مؤثر بوده است؛ در حالی‌که میزان همبستگی حمایت ابزاری با رضایتمندی از زندگی، سلامت عمومی و احساس تنهایی برای زنان معنی‌دار نیست و این بدان معناست که زنان از حمایت عاطفی بیش از حمایت ابزاری سود می‌برند.

سالمندانی که در سطح نگرش مذهبی قوی قرار دارند،کمتر احساس تنهایی می‌کنند

الیکا پیمان‌فر، مهناز علی‌اکبری دهکردی و طیبه محتشمی ‌در پژوهشی با عنوان “مقایسه احساس تنهایی و احساس معنا در زندگی سالمندان با سطوح نگرش مذهبی متفاوت” از ۲۲۱ نفر از سالمندان شهرستان ارومیه خواستند تا به پرس‌ نامه نگرش مذهبی خدایار‌ فرد و همکاران، پرسش‌نامه احساس تنهایی راسل و پرسش نامه معنابخش‌بودن صالحی پاسخ دهند.

نتایجی که از روش تحلیل واریانس چندمتغیری و روش پیگیری شفه به دست آمد، نشان داد که هرچه سالمندان در سطح قوی‌تر نگرش مذهبی قرار داشته باشند، احساس معنا در زندگی در آنها نیز بیشتر است؛ چراکه مذهب می‌تواند ارزش مثبتی در پر کردن فضای خالی زندگی، حمایت اجتماعی از سالمندان، مواجهه با استرس و سازگاری مناسب برای موقعیت و معنادهی زندگی و مرگ داشته باشد. احساس تعلق مذهبی، انجام مناسک و اعمال مذهبی، و حضور در گروه‌های مذهبی، انرژی، آرامش درونی و احساس تعلق بی‌کران را برای سالمندان فراهم می‌آورد.

می‌توان بر مذهب به مثابه یک عامل برای تعدیل مشکلات در این دوره حساس تمرکز کرد. مذهب می‌تواند هم به عنوان یک نهاد اجتماعی و هم به منزله یک منبع معنابخش؛ به‌ویژه برای سالمندان، مفید باشد. نقش مذهب در ارائه خدمات و دوستی‌ها و ابزارهای روانی که برای مقابله و تطابق با موضوعات زندگی روزانه، همچون تغییرات، فقدان و مرگ فراهم می‌سازد، دارای اهمیت ویژه‌ای است.

از سویی یکی از واقعیت‌های انکارناپذیر در سالمندی، نزدیک شدن به واقعیت مرگ است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که ایمان و معتقد بودن به زندگی پس از مرگ، با ترس کمتر از مرگ رابطه دارد. افرادی که مذهبی‌ترند، ترس کمتری را نیز گزارش کرده‌اند. در واقع، نگرش‌های مذهبی باعث می‌شود افراد بر ترس خود غلبه کرده و آرامش بیشتری را در زندگی خود احساس کنند و با آسودگی بیشتری با این واقعیت کنار بیایند.

صاحب‌نظران تقریباً معتقدند که اعتقادات و فعالیت‌های مذهبی در میان سالمندان، رایج‌تر از بزرگسالان است و همچنان که بر سن افراد سالمند افزوده می‌شود، سروکار داشتن با مذهب، پیش‌بینی‌کننده قوی‌تری برای سلامت بیشتر، شادمانی و رضایتمندی از زندگی خواهد بود. بنابراین، آنچه از یافته‌های پژوهشی حاصل می‌شود این است که نگرش‌های مذهبی و عملکرد‌های دینی در دوره سالمندی، نقش مهمی‌ در پر کردن فضای خالی زندگی و غلبه بر احساس تنهایی دارد. بیشتر سالمندان، ارتباط با خدا و انجام فعالیت‌های مذهبی را وسیله‌ای جهت آرامش درونی معرفی کرده‌اند.

خاطره‌گویی راهی برای کاهش احساس تنهایی سالمندان

فاطمه شیبانی تذرجی و شهلا پاکدامن در پژوهشی با عنوان “تأثیر موسیقی‌درمانی، خاطره‌گویی و انجام فعالیت‌های دلخواه بر کاهش احساس تنهایی سالمندان” با روش پژوهش شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پساآزمون با گروه گواه، نمونه‌ای متشکل از ۷۸  فرد سالمند؛ ۴۰ مرد و ۳۸ زن) در شهرستان سیرجان) به شیوه در دسترس انتخاب و با استفاده از بسته‌های آموزشی؛ موسیقی‌درمانی، خاطره‌گویی و انجام فعالیت‌های دلخواه و آزمون احساس تنهایی بررسی کردند. گروه گواه متشکل از ۱۰ مرد و ۱۰ زن بود و در هر گروه آزمایش ۲۰ نفر، ۱۰ زن و ۱۰ مرد شرکت داشتند.

نتایج این پژوهش نشان داد که موسیقی‌درمانی بر هیچ‌یک از خرده‌مقیاس‌های احساس تنهایی مردان تأثیر نداشته، اما موجب کاهش احساس تنهایی ناشی از ارتباط با دوستان و نشانه‌های عاطفی تنهایی در زنان شده است. در راستای تأثیر موسیقی بر احساس تنهایی سالمندان اشاره شد که جلسات موسیقی‌درمانی موجب فراهم آوردن موقعیت‌هایی برای ایجاد روابط اجتماعی شده و باعث می‌شود که افراد نسبت به محیط اطراف خود حساسیت و آگاهی بیشتری پیدا کنند.

بخش دوم پژوهش به بررسی تأثیر خاطره‌گویی می‌پردازد. درمان از طریق خاطره‌گویی عبارت از موقعیت و مداخله‌ای است که اغلب برای افراد سالخورده به کار می‌رود که در طبقه‌بندی مداخلات و مراقبت‌های پرستاری با عنوان یادآوری رویدادها، احساسات و تفکرات گذشته، به منظور ایجاد و تسهیل احساس لذت و بالا بردن کیفیت زندگی یا سازگاری با موقعیت‌های فعلی به کار می‌رود. درمان خاطر‌ه‌گویی گروهی، قابلیت ذاتی دارد که انزوای اجتماعی و افسردگی را کاهش دهد، عملکرد شناختی، اعتماد به نفس، احساس رضایت از زندگی و ارزش‌های شخصی را افزایش دهد و بهبود بخشد. تقسیم خاطرات با دیگران همچنین به افراد کمک می‌کند که به تمامیت خود دست یابند.

در واقع خاطره‌گویی افراد سالخورده را تشویق می‌کند که به طور فعالانه‌ای گذشته خود را بازسازی کنند و در خاطرات دیگران سهیم شوند. به علاوه آنها را تشویق می‌کند تا با شنوندگان کنونی ارتباط داشته باشند. همچنین به سالمندان منزوی که به تنهایی زندگی می‌کنند، شانس اجتماعی‌شدن می‌دهد و می‌تواند راه‌حلی مفید و ثمربخش برای پرکردن تنهایی آنها باشد.

جهت‌گیری شناختی، شرکت در یک فعالیت معنابخش و لذت‌آفرین، کمک به داشتن تعاملات مثبت، کاهش احساس تنهایی و تقویت راهبردهای مقابله‌ای؛ از جمله نتایجی است که برای خاطره‌گویی سالمندان ذکر شده است.

همچنین در بخش سوم این پژوهش نشان داده شده است که برای افراد سالمند انجام فعالیت‌های دلخواه در اوقات فراغت منبعی برای حفظ سلامتی و سرگرمی ‌آنها است. به طور مکرر نشان داده شده است که فعال ماندن در دوره پایانی زندگی به همان نسبت که سلامت را ارتقاء می‌دهد، با بیماری کمتر و مرگ و میر پایین‌تر همراه است.

پر کردن اوقات فراغت سالمند با فعالیت‌های مناسب، چیزی است که باعث سالمندی موفق و موجب غلبه بر مشکلات مربوط به کاهش نقش‌های اجتماعی می‌شود و در سازگار شدن با تغییرات مربوط به این دوره نقش دارد.

در این پژوهش شرکت در برنامه مداخله‌ای انجام فعالیت‌های دلخواه نیز، موجب کاهش احساس تنهایی ناشی از ارتباط با دوستان در مردان و کاهش احساس تنهایی ناشی از ارتباط با خانواده و نشانه‌های عاطفی تنهایی زنان شده است. همچنین اشاره شده است که پژوهش موسیوم (۲۰۰۴) نشان می‌دهد که بیشتر ما در کنار دیگران بسیار خوشحال‌تر هستیم و سالمندانی که در کارهای اجتماعی فعال‌تر باقی مانده‌اند، در سال‌های آخر عمر سرحال‌ترند.

این پژوهش همچنین تصریح می‌کند که در بین شیوه‌های مقابله‌ای سالمندان، مذهب و معنویت نقش مهمی‌ در پر کردن فضای خالی زندگی و معنادار کردن آن دارد.

این پژوهش به این نتیجه می‌رسد که تفاوت موجود در نتایج میان سالمندان زن و مرد می‌تواند ناشی از برنامه‌های متفاوتی باشد که در آن شرکت داشتند. در مردان ماهیت بحث و گفتگوی گروهی عملاً تعامل میان افراد را بالا برده و تنهایی ناشی از ارتباط با دوستان را کاهش داده است و در زنان شرکت در برنامه‌های مذهبی دو مؤلفه دیگر تنهایی را بهبود بخشیده است.

به گزارش مهرخانه، آن چه که دانش امروزی به آن توجه می‌کند تنها طولانی کردن دوران زندگی نیست، بلکه بایستی توجه داشت که سال‌های پایانی عمر انسان باید در کمال آرامش و سلامت جسمی ‌و روانی سپری شده و ضمن توجه به مسائل جسمی ‌به جنبه‌های روحی و روانی افراد در سال‌های آخر عمر نیز توجه داشت. جامعه ما یک جامعه دینی و با گرایش‌های مذهبی محکمی‌ است و بهتر است از این ظرفیت در جهت کمرنگ‌کردن ترس از مرگ و ایجاد امید به زندگی در سالمندان تنها نهایت استفاده را برد تا سالمندان با آرامش خاطر سال‌های پایانی عمر خود را بگذرانند.



Leave a reply

Your email address will not be published.

مشاوره حقوقی رایگان برای قربانیان خشونت خانگی

روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۶ عصر تا ۱۰ شب مشاوران خانه امن پاسخگوی شما هستند.

مشاوره حقوقی رایـــگان

شماره تماس: ۸۵۳۱۲۶۰۰-۰۲۱