صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و حقوق  »  آیا سقط جنین جنایت ا...
مرداد
۲۷
۱۳۹۳
آیا سقط جنین جنایت است؟
مرداد ۲۷ ۱۳۹۳
خشونت خانگی و حقوق
۰
, , , , , ,
image_pdfimage_print

3377899078_d02ce06bb2_z

عکس: Bethany Brown

ویدا بالیخانی – روزنامه نگار

مقدمه:

سقط جنین چیست؟ و چرا قانون و مذهب این حق زن بر بدن خود را سلب کرده است؟ چرا نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از کشورهای توسعه یافته جهان این حق به صورت چالشی بحث برانگیز در آمده و هنوز قانونگذاران با احتیاط آن را مورد بررسی قرار می دهند؟ چرا کمپین های ضد سقط جنین در بسیاری از کشورها بوجود آمده و حتی پزشکانی که عمل سقط جنین را انجام می دهند به قتل می رسند؟ آیا سقط جنین یک جنایت است؟

اینها سوالاتی است که با مطالعه قوانین به ذهن هرکسی ممکن است خطور کند اما آنچه مسلم است اختلاف نظر میان حقوقدانان و قانونگذاران و متخصصان علم پزشکی، کماکان از عوامل تغییر قانون در این مورد بخصوص بوده و زنان بسیاری در تلاطم این چالش ها قربانی می شوند. همچنین در بحث های پیرامونی، که با حق زن بر بدنش درآمیخته این قوانین مورد نقد و اعتراض است.

اخیرا” دکتر آمنه بیک محمدی رئیس اداره پزشکی قانونی مرکزی تهران در گفت گو با ایرنا در مورد شرایط صدور مجوز سقط جنین اظهار می کند: شرایط مربوط به وجود یک بیماری جدی در مادر، مشکلات و ناهنجاری های جنینی، تشخیص قطعی ناهنجاری با آزمایش ژنتیک معتبر و یا سونوگرافی معتبر، ناهنجاری یا ناهنجاریها موجب حرج مادر ، رضایت آگاهانه و کتبی مادر، سن بارداری کمتر از ۱۹ هفته براساس سونوگرافی معتبر و اینکه حرج مادر توسط سه متخصص مربوطه تشخیص و به تایید پزشکی قانونی برسد را شامل می شود.

  رئیس اداره پزشکی قانونی مرکزی تهران درباره مدارک لازم مورد نیاز برای تشکیل پرونده درخواست صدور مجوز سقط درمانی گفت: شناسنامه یا کارت ملی مادر باردار و حضور مادر در مرکز به همراه مدارک پزشکی مرتبط از جمله سونوگرافی یا آزمایش ژنتیک یا مدارک موید بیماری مادر الزامی است.

 سقط درمانی چیست؟  در اصطلاح پزشکی قانونی، خروج عمدی یا خودبه خودی جنین، قبل از آنکه قادر به زندگی در خارج رحم باشد را، سقط جنین گویند و در اصطلاح حقوق جزا، سقط جنین جرمی است که نتیجه آن بیرون انداختن جنین از رحم باشد و فاعل جرم (اعم از مادر، پدر و یا شخص ثالث) قصد این نتیجه را داشته باشد. خواه وسائلی به کار برده باشد، خواه نه  مورد صدق جنین آن است که جنین عادتاً بعد از سقط قابل ادامه زندگی نباشد. ولی به هر حال زنده ساقط شدن مانع صدق جرم نیست .

سقط درمانی در قانون

رئیس اداره پزشکی قانونی مرکزی تهران با اشاره به عواقب قانونی تاخیر و یا اشتباه پزشک آزمایشگاه در پروتکل تست های غربالگری که منجر به تولد نوزاد با ناهنجاری شود که اندیکاسیون سقط درمانی داشته است، گفت: در صورت شکایت مادر در این خصوص تشخیص خطای پزشکی در کمیسیون پزشکی قانونی انجام و خسارت در صورت درخواست والدین کودک پرداخت می شود.

بیک محمدی مجازات قانونی سقط عمدی جنین توسط پزشک و کادر درمان را پرداخت دیه برحسب سن جنین به همراه حبس از ۲ تا ۵ سال اعلام کرد.

آیا سقط جنین قتل محسوب می شود؟ ممکن است سقط جنین در نتیجه جرم دیگری مثل ضرب حاصل شود و حسب تعریف، عنوان سقط هم صدق نکند مثل اینکه چند روز مانده به تولد، براثر ضرب بچه ساقط شود و چون عادتاً طفل در این موقع قادربه ادامه زندگی است عنوان سقط جنین صدق نمی کند . اگر هم طفل، مرده به دنیا بیاید، آن وقت عمل عنوان قتل به خود می گیرد .

پزشکی قانونی یا دادپزشک مرجعی صاحب صلاحیت برای اظهار نظر پزشکی حقوقی در دادگاه‌ها برای سقط جنین هستند.

در قانون مجازات اسلامی پیشین و قانون مجازات اسلامی جدید به طور مستقیم به سقط درمانی اشاره نشده است اما در موادی که مربوط به سقط جنین هستند مانند قصاص و دیات می توان اشاراتی در این زمینه یافت که در ذیل به صورت جداگانه به دلیل تغییراتی که در آنها داده شده است به آنها اشاره می شود.

قانون مجازات اسلامی جدید

موادی که در قانون مجازات اسلامی جدید به سقط جنین مربوط می شوند عبارتند از:

فصل سوم- شرایط عمومی قصاص

 ماده ۳۰۶- جنایت عمدی بر جنین، هرچند پس از حلول روح باشد، موجب قصاص نیست. در این صورت مرتکب علاوه بر پرداخت دیه به مجازات تعزیری مقرر در کتاب پنجم«تعزیرات» محکوم می‌شود.

تبصره- اگر جنینی زنده متولد شود و دارای قابلیت ادامه حیات باشد و جنایت قبل از تولد، منجر به نقص یا مرگ او پس از تولد شود و یا نقص او بعد از تولد باقی بماند قصاص ثابت است.

فصل هفتم – دیه جنین

ماده ۷۱۶- دیه سقط جنین به ترتیب ذیل است:

الف- نطفه ای که در رحم مستقر شده است، دوصدم دیه کامل

ب- علقه که در آن جنین به صورت خون بسته در می آید، چهارصدم دیه کامل

پ- مضغه که در آن جنین به صورت توده گوشتی در می آید، شش صدم دیه کامل

ت- عظام که در آن جنین به صورت استخوان درآمده لکن هنوز گوشت روییده نشده است، هشت صدم دیه کامل

ث- جنینی که گوشت و استخوان بندی آن تمام شده ولی روح در آن دمیده نشده است یک دهم دیه کامل

ج- دیه جنینی که روح در آن دمیده شده است اگر پسر باشد، دیه کامل و اگر دختر باشد نصف آن و اگر مشتبه باشد، سه چهارم دیه کامل

ماده ۷۱۷- هرگاه در اثر جنایت وارد بر مادر، جنین از بین برود، علاوه بر دیه یا ارش جنایت بر مادر، دیه جنین نیز در هر مرحله ای از رشد که باشد پرداخت می‌شود.

ماده ۷۱۸- هرگاه زنی جنین خود را، در هر مرحله ای که باشد، به عمد، شبه عمد یا خطاء از بین ببرد، دیه جنین، حسب مورد توسط مرتکب یا عاقله او پرداخت می‌شود.

تبصره – هرگاه جنینی که بقای آن برای مادر خطر جانی دارد به منظور حفظ نفس مادر سقط شود، دیه ثابت نمی‌شود.

ماده ۷۱۹- هرگاه چند جنین در یک رحم باشند سقط هریک از آنها، دیه جداگانه دارد.

ماده ۷۲۰- دیه اعضاء و دیگر صدمات وارد بر جنین در مرحله ای که استخوان‌بندی آن کامل شده ولی روح در آن دمیده نشده است به نسبت دیه جنین در این مرحله محاسبه می‌گردد و بعد از دمیده شدن روح، حسب جنسیت جنین، دیه محاسبه می‌شود و چنانچه بر اثر همان جنایت جنین از بین برود، فقط دیه جنین پرداخت می‌شود.

ماده ۷۲۱- هرگاه در اثر جنایت و یا صدمه، چیزی از زن سقط شود که به تشخیص کارشناس مورد وثوق، منشأ انسان بودن آن ثابت نگردد، دیه و ارش ندارد لکن اگر در اثر آن، صدمه ای بر مادر وارد گردد، حسب مورد دیه یا ارش تعیین می‌شود.

مواد مربوط به سقط جنین در قانون مجازات اسلامی پیشین:

مجازات سقط جنین

ماده ۶۲۲ – هر کس عالماً عامداً به واسطه ضرب یا اذیت و آزار زن حامله، موجب سقط جنین وی شود علاوه بر پرداخت دیه یا قصاص حسب مورد به حبس از یک تا سه سال محکوم خواهد شد.

ماده ۶۲۳ –  هر کس به واسطه دادن ادویه یا وسایل دیگری موجب سقط جنین زن گردد به شش ماه تا یک سال حبس محکوم می شود و اگر عالماً و عامداً زن حامله ای را دلالت به استعمال ادویه یا وسایل دیگری نماید که جنین وی سقط گردد به حبس از سه تا شش ماه محکوم خواهد شد مگر این که ثابت شود این اقدام برای حفظ حیات مادر می باشد و در هر مورد حکم به پرداخت دیه مطابق مقررات مربوط داده خواهد شد.

ماده ۶۲۴ – اگر طبیب یا ماما یا داروفروش و اشخاصی که به عنوان طبابت یا مامایی یا جراحی یا داروفروشی اقدام می کنند وسایل سقط جنین فراهم سازند و یا مباشرت به اسقاط جنین نمایند به حبس از دو تا پنج سال محکوم خواهند شد و حکم به پرداخت دیه مطابق مقررات مربوط صورت خواهد پذیرفت.

 به موجب ماده ۷۱۵ قانون مجازات اسلامی [هرکس به علت بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا عدم رعایت نظامات دولتی یا عدم مهارت رانندگی موجب سقط جنین زنی گردد ، به حبس از دو ماه تا یکسال و به پرداخت دیه در صورت مطالبه از ناحیه مصدوم محکوم می شود .]

باب دوازدهم – دیه سقط جنین

ماده ۴۸۷ – دیه سقط جنین به ترتیب زیر است:

۱- دیه نطفه که در رحم مستقر شده بیست دینار.

۲- دیه علقه که خون بسته است چهل دینار.

۳- دیه مضغه که به صورت گوشت درآمده است شصت دینار.

۴- دیه جنین در مرحله ای که به صورت استخوان درآمده و هنوز گوشت نروییده است هشتاد دینار.

۵- دیه جنین که گوشت و استخوانبندی آن تمام شده و هنوز روح در آن پیدا نشده یکصد دینار.

تبصره: در مراحل فوق هیچ فرقی بین دختر و پسر نمی باشد.

۶- دیه جنین که روح در آن پیدا شده است اگر پسر باشد دیهی کامل و اگر دختر باشد نصف دیهی کامل و اگر مشتبه باشد سه ربع دیه   کامل خواهد بود.

ماده ۴۸۸ – هر گاه در اثر کشتن مادر، جنین بمیرد و یا سقط شود دیه  جنین در هر مرحله ای که باشد باید بر دیه مادر افزوده شود.

ماده ۴۸۹ – هر گاه زنی جنین خود را سقط کند دیه آن را در هر مرحله ای که باشد باید بپردازد و خود از آن دیه سهمی نمی برد.

ماده ۴۹۰ – هر گاه چند جنین در یک رحم باشند به عدد هر یک از آنها دیه جداگانه خواهد بود.

ماده ۴۹۱ – دیه اعضای جنین و جراحات آن به نسبت دیه همان جنین است.

ماده ۴۹۲ – دیه سقط جنین در موارد عمد و شبه عمد بر عهده جانی است و در موارد خطای محض بر عاقله اوست خواه روح پیدا کرده باشد و خواه نکرده باشد.

ماده ۴۹۳ – اگر در اثر جنایت چیزی از زن ساقط شود که منشأ انسان بودن آن طبق نظر پزشک متخصص ثابت نباشد دیه و ارش ندارد لکن اگر در اثر آن صدمه ای بر مادر وارد شده باشد برحسب مورد جانی محکوم به پرداخت دیه یا ارش خواهد بود.

توضیح :

–               سقط جنین عمدی آنست که جانی فعلی انجام دهد که نوعاً موجب جنایت شده و قصد سقط جنین زن حامله را داشته باشد .

–               سقط جنین شبه عمدی آنست که جانی فعلی  انجام دهد که نوعاً سبب جنایت نمی شود و قصد جنایت را نسبت به زن حامله نداشته باشد. مثل اینکه به قصد تادیب زن او را بزند ولی براثر این زدن جنین زن سقط گردد .

–               سقط جنین خطایی آنست که جانی نه قصد جنایت(سقط جنین زن حامله) را داشته باشد و نه قصد فعل واقع شده بر مجنی علیه را مثل اینکه سنگی بیندازد و براثر اتفاق، سنگ به شکم و رحم زن اصابت کرده، موجب سقط جنین گردد .

–               عاقله یعنی خویشاوندان .

ماده ۴۹۳ – اگر در اثر جنایت چیزی از زن ساقط شود که منشاء انسان بودن آن طبق نظر پزشک متخصص ثابت نباشد دیه و ارش ندارد لکن اگر در اثر آن صدمه ای به مادر وارد شده باشد برحسب مورد جانی محکوم به پرداخت دیه یا ارش خواهد بود.

سقط اورژانسی و‍ سقط درمانی در قانون :

حسب  ماده واحده مصوب ۱۳۸۴/۳/۱۰ مجلس شورای اسلامی ؛سقط درمانی با تشخیص قطعی سه پزشک متخصص و تایید پزشکی قانونی مبنی بر جنین که به علت عقب افتادگی یا ناقص الخلقه بودن موجب حرج مادر است و یا بیماری مادر که با تهدید جانی مادر توام باشد قبل از ولوج روح( چهارماه) با رضایت زن مجاز می باشد و مجازات و مسئولیتی متوجه پزشک مباشر نخواهد بود.  متخلفین از اجرای مفاد این قانون به مجازات های مقرر در قانون مجازات اسلامی محکوم خواهند شد.

–               زوجین با مراجعه به پزشک متخصص زنان و مامایی درخواست سقط درمانی می نمایند .

–               پزشک پس از طی آزمایشاتی از زوجه حامله، اگر احتیاج به سقط درمانی را ضروری تشخیص دهد، توصیه نامه یا معرفی نامه ای به او می دهد. این معرفی نامه باید شامل عکس بیمار، مشخصات شناسنامه ای برای احراز هویت، تشخیص بیماری و روش تشخیص آن باشد.

–               به همراه این معرفی نامه تصویر شناسنامه زوجین برای احراز هویت و نیز نتایج آزمایشات پاراکلینیک ارائه  می شود.

–               درمورد ضرورت های سقط ناشی از علل جنینی، انجام حداقل ۲ نوبت سونوگرافی و در مورد ضرورت های سقط ناشی از علل مادری حداقل یک نوبت سونوگرافی برای تعیین سن حاملگی به همراه حداقل دو مشاوره تخصصی در تایید بیماری الزامی است.

–               پس از طی این مراحل با مراعات کلیه جنبه های بهداشتی/پزشکی جنین سقط و سقط درمانی صورت می گیرد.

توجه: رسیدگی به درخواست سقط انتخابی طبق دستورالعمل جدید سازمان پزشکی قانونی کشور تنها در ادارات کل پزشکی قانونی مراکز استان ها و با دستور مقام قضایی که معمولاً معاونت دادگستری است انجام می شود .

اختلاف نظر در تدوین قانون سقط جنین 

سقط جنین یا سقط حمل یکی از جرائمی است که جوامع پیوسته با آن درگیر بوده اند و راه یابی برای مقابله با آن از جمله مسائل و مشکلات جوامع بشری بوده و از دیرباز نیز مقررات خاصی برای جلوگیری از وقوع این پدیده و تعقیب و مجازات مرتکبان آن تدوین شده است.

نکته قابل ذکر آن است که قوانین و مقررات و همچنین در کتب و آثار صاحب نظران کیفری ، راجع به مفهوم و معنی این جرم و مجازات آن اتفاق نظر دیده نمی شود.

جنین در منابع دینی و فقهی:

در قرآن کریم آیه ۱۵-۱۱ سوره مؤمن مراحل رشد جنین را  اینگونه بیان می دارد: ما انسان را از گل فشرده آفریدیم .سپس او را نطفه ای قرار دادیم در جایگاهی استوار (جنین)، سپس  آن نطفه را خون بسته  (علقه) ساختیم، و خون بسته را به  صورت گوشت جویده (مضغه) در آوردیم، و بعد از آن، گوشت  جویده را به صورت استخوان (عظم) در آوردیم، و بعد استخوان رابه گوشت (لحم) پوساندیم ، پس از آن آفرینشی دیگر در آن پدید آوردیم(دمیدن روح در جنین) .علمای عظام در هیچ یک از مراحل رشد جنین بیان شده در آیات فوق سقط را جایز ندانسته اند مگر در مقام اضطرار و حصول شرایط خواص آنهم قبل از دمیدن روح در جنین.

برخی از علما از جمله حضرت امام خمینی(ره) و آیت الله اراکی و آیت الله گلپایگانی سقط جنین را مطلقاً حرام می دانند مگر اینکه ادامه حاملگی برای جان مادر خطر داشته باشد که فقط در صورتی که روح در جنین دمیده نشده ، سقط را جایز

جمع بندی

بنابر این در هر دو قانون، سقط جنین به صورت مشروط پذیرفته شده است.

منابع:

قانون مجازات اسلامی جدید

قانون مجازات اسلامی پیشین

 http://maghallat.blogfa.com/post/4



Leave a reply

Your email address will not be published.

x


اکتبر، ماهی برای پیشگیری و مبارزه با خشونت خانگی برای همه


«یک ماه برای مبارزه با خشونت خانگی»