صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و اجتماع  »  اهمیت آموزش مهارت ها...
مرداد
۲۱
۱۳۹۳
اهمیت آموزش مهارت های زندگی در مدارس
مرداد ۲۱ ۱۳۹۳
خشونت خانگی و اجتماع
۰
, , , , ,
image_pdfimage_print

Mohammadali F.

عکس: Mohammadali F.

مژگان میراشرافی- مددکار اجتماعی 

رشد جمعیت و توسعه نامتوازن و ناپایدار آن در ایران، موجب افزایش آسیب های اجتماعی شده است. اسناد و اخبار موجود بیانگر گسترش ضرب و شتم همچنین قتل در خانواده ها است که نشان از تنش و خشونت در لایه های درونی جامعه دارد. با توجه به این نکته که شرایط خاص هر جامعه از حیث رشد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی از اهمیت زیادی در شکل گیری شخصیت افراد آن جامعه برخوردار است، طبیعی است که رشد روانی و اجتماعی افراد همواره تحت تاثیر این عوامل قرارگیرد، حال اگر این شرایط و امکانات به صورت همگونی در جامعه وجود نداشته باشد تضادها و اختلاف هایی بوجود می آیند که زمینه ساز بروز خشونت و جرم هستند.

در مورد نوجوانان و جوانان نیز بسیاری ازرفتارهای خشونت آمیزشان نشان دهنده تلاش نادرست آنها برای حل تضادها، اختلافات، نارسایی ها و کمبودهایی است که دارند وغالبا از غفلت، ناآگاهی و تعبیر نادرست از هنجارها و معیارهای اخلاقی و حقوقی نشأت می گیرد.

به گزارش پایگاه خبری وزارت ورزش و جوانان، براساس تحقیقی که برروی میزان شیوع و علل و عوامل خشونتی که در میان جوانان صورت گرفته است، در میان ۴۵۰۰ نفر از جوانان ساکن در ۹ استان: تهران، آذربایجان شرقی، اصفهان، قم، قزوین، زنجان، چهارمحال بختیاری، ایلام و بوشهر؛ پسران نسبت به دختران بیشتر دست به خشونت می زنند و جوانان ۱۵ تا ۱۹ سال خشونت بیشتری نسبت به جوانان ۲۰ تا ۲۴ ساله دارند. کسانی که سطح تحصیلاتشان زیر دیپلم است نسبت به کسانی که تحصیلاتشان فوق دیپلم و بالاتر است، خشونت بیشتری داشته اند که به لحاظ آماری معنادار بوده است. همچنین به لحاظ آماری جوانان ساکن در استان های کمتر توسعه یافته نسبت به جوانان مقیم در استان های نیمه توسعه یافته، بیشترین میزان خشونت را دارند.

با نگاهی اجمالی به آمار مطرح شده از سوی سازمان های مختلف در مورد رفتارهای خشونت آمیز در میان جوانان، به نظر می رسد که آمار ضرب و شتم، خشونت خانگی و کودک آزاری دزدی و جرم های دیگر در ایران نسبت به کشورهای مشابهی مانند: مالزی و ترکیه رشد داشته است. که بیشترین گروه درگیر با مسئله خشونت، گروه فعال و جوان جامعه است و به همین دلیل و از آنجا که این گروه سنی نقش مهمی در اقتصاد جامعه بازی می کنند، آسیب های جسمی و روانی آنان، موجب وارد آمدن صدمات اقتصادی به علت از کارافتادن نیروی فعال کار می شود.

امروزه در سراسر جهان بر اهمیت بهداشت روانی تاکید فراوانی می شود و روز به روز با انجام پژوهش های وسیع و گوناگون اهمیت و نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی آشکارتر می گردد.  به نظر می رسد، ارتقاء سلامت روان و آموزش مهارت های اجتماعی و زندگی می تواند  به عنوان راهی برای مواجهه با بحران های اجتماعی از جمله خشونت، کارکرد موثری داشته باشد. براین اساس مدرسه و محیط های آموزشی کانون توجه صاحب نظران سلامت روانی هستند.

توجه به این نکته که نوجوانان و جوانان بیشتر اوقات خود را در مدارس می گذرانند، روشن می کند که آموزش های ارائه شده در مدارس نقش مهمی درایجاد مهارت های ارتباطی و سلامت روانی افراد در بزرگسالی دارد.

نوجوانان و جوانان به سبب بی تجربگی و ناآگاهی از مهارت های بازدارنده، تسهیل کننده و اصلاحی، بیشتر در معرض آسیب های جدی روانی و اجتماعی به خصوص خشونت هستند. دانش آموزانی که مهارت های مقابله با موقعیت های تنش زا را ندارند، به نوعی مقهور آنها می شوند و بدین ترتیب مستعد اختلالات روانی، عاطفی، افسردگی، اضطراب و احتمالا مصرف مواد مخدر و رفتارهای خشونت آمیز خواهند شد.

نتایج تحقیقات گوناگون در سراسر دنیا نشان داده است که آموزش مهارت های زندگی می تواند توانمندی افراد را برای مقابله موفق با چالش های زندگی افزایش دهد، عزت نفس آن ها را بالا ببرد و به آن ها یاد بدهد که چطور بتوانند خشم خود را مهار نموده و برای برخورد با ناکامی ها روش درستی را اتخاذ نمایند.

آموزش مهارت های زندگی و اجتماعی سبب افزایش عزت نفس،بهبود رفتارهای اجتماعی و سازگاری اجتماعی، افزایش رضایت سیستم خانوادگی و سازگاری با خانواده، افزایش مهارت حل مسائل شخصی و بین فردی و افزایش مهارت های مقابله ای شده است براساس مطالعات انجام شده .برنامه های پیشگیری مبتنی بر مهارت های زندگی،بسیار موثرتر از گرایش های سنتی است.  یافته ها به اثرات مثبت این آموزش ها بر مهارت دانش آموزان در حل مشکلات بین فردی و مقابله با اضطراب دلالت دارند. به دنبال چنین آموزش هایی، شرکت کنندگان قادر می شوند تا تعارض های خود را باهم سالان، به نحو سازنده ای حل کنند و محبوبیت بین فردی بیشتری یابند.

برنامه مهارت های زندگی یک مدل آموزشی است که به منظور رشد مهارت های عملی که برای زندگی روزمره ضروری هستند، کاربرد دارد. معمولا محتوای مهارت های زندگی، به جای آموزش معلم مدار، یادگیری تجربی و عملی است که مکانیزم اساسی آن تغییر رفتار افراد است، به نحوی که این یادگیری ها می توانند به موقعیت خارج از کلاس درسی نیز تعمیم داده شوند.

از آنجایی که مدارس نقش مهمی در پیشگیری از آسیب های روانی، اجتماعی و ارتقاء سطح بهداشت روان دانش آموزان دارند، به همین جهت در سال های اخیر، برنامه های پیشگیرانه در مدرسه گسترش یافته اند. شواهد نشان می دهند که این گونه برنامه ها نتایج و پیامدهای مطلوبی را در افزایش عملکرد تحصیلی و کاهش رفتارهای خطرآفرین بین دانش آموزان به دنبال دارند. بدین ترتیب نقش و اهمیت برنامه مهارت های زندگی، با توجه به اهداف سازنده آنها در ابعاد گوناگون زندگی نسل نوجوان و جوان انکارناپذیر است.

بدین منظور بسیاری از کارشناسان علوم اجتماعی معتقدند که برنامه های آموزش مهارت های زندگی باید به صورت مداخله دراز مدت انجام شود، می توان گفت تنها از مداخله های طولانی مدت انتظار می رود که سلامت روان را بهبود بخشند و برآمادگی رفتاری اثرگذارند و در نتیجه تغییراتی در رفتارهای سالم و رفتارهای اجتماعی ایجاد کنند. اجرای بلند مدت این برنامه ها در مدارس منجر به بروز تغییرات معنی داری در سلامت رفتار و رفتارهای اجتماعی خواهد شد. مهارت های زندگی؛ شخص را قادر می سازد تا دانش، نگرش و ارزش های وجودی خود را به توانایی های واقعی و عینی تبدیل کند تا بتواند از این توانایی ها در استفاده صحیح تر نیروهای خود بهره گیرد و زندگی مثبت و شادابی را برای خود فراهم سازد.

نهاد آموزش و پرورش به عنوان یکی از نهادهای زیربنایی جامعه می تواند در این خصوص نقش مهم و ارزنده ای را ایفا کند. کشورهای توسعه یافته مدت ها است در این ارتباط اقدام موثر داشته اند و به دنبال تحقیقات گسترده، آموزش مهارت های زندگی به صورت رسمی و مدون در برنامه ریزی آموزشی آنان گنجانده شده است. در ایران نیز با آنکه در سال های اخیر آموزش مهارت های زندگی در برخی مدارس به اجرا درآمده اند اما به نظر می رسد که از نظر محتوا و اجرا، با ضعف ها و چالش های فراوانی روبرو است.

یکی از این چالش های مدارس، نبودن نیروی متخصص برای آموزش به نوجوانان و جوانان است. حضور یک مددکاراجتماعی و مشاور دانش آموخته در این حوزه این امکان را به جوان در مدرسه می دهد که اگر دچار مشکلات فردی و یا حتی گروهی است، با یک متخصص گفتگو کند. همه جانبه نگری این متخصصان و اهمیت فرد، گروه و جامعه برای او، این امکان را به متخصص می دهد که به عنوان حلقه ارتباطی بین جوان و جامعه به ایفای نقش بپردازد و با درک عمیق و گسترده از شرایط نوجوان و جوان، نقش اساسی را در آموزش مهارت های اجتماعی به آنان و پیشگیری از خشونت و آسیب های اجتماعی ایفا کند.

به نظر می رسد حضور یک مددکاراجتماعی و مشاور در هر مدرسه، هزینه چندانی برای نظام آموزشی نخواهد داشت، اما قطعا می تواند مانع هزینه های اجتماعی بسیار زیادی برای جامعه شود.

 منابع:

۱)  وضعیت خشونت در میان جوانان؛ نتایج یک تحقیق، همشهری انلاین، ۱۳

۲)روزنامه ابتکار ، زیر بیست ساله ها خشن ترند،۱۳۹۱

۳)  برای پرهیز از خشونت ، به نوجوانان مهارتهای زندگی بیاموزیم

۴) ارزیابی مهارت های زندگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری، فصلنامه روانشناسی تربیتی،۱۳۸۹

۵) فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی سال یازدهم، شماره ۴۳ ، عوامل مرتبط با خشونت و سابقه آن در بین جوانان ۱۸تا ۳۵ سال زندان کرمان

۶) پایگاه اطلاع رسانی وزارت ورزش و جوانان ، ۱۳۹۱



Leave a reply

Your email address will not be published.

x


اکتبر، ماهی برای پیشگیری و مبارزه با خشونت خانگی برای همه


«یک ماه برای مبارزه با خشونت خانگی»