صفحه اصلی  »  خشونت خانگی و اجتماع  »     ازدواج سفيد زائید...
مرداد
۷
۱۳۹۳
   ازدواج سفید زائیده شرایط درونى جامعه است
مرداد ۷ ۱۳۹۳
خشونت خانگی و اجتماع
۰
, , , , , ,
image_pdfimage_print

 nahid

 

بر اساس اعلام رسمی سازمان ثبت احوال کشور هر ساعت ۱۶طلاق در کشور به ثبت می‌رسد. بررسی آمار ۱۰سال گذشته طلاق در کشور هم نشان می‌دهد که این آمار همیشه رو به افزایش بوده است. همین موضوع موجب نگرانی خانواده‌ها و کارشناسان شده است و دیگر ضرب‌المثل عروس باید با لباس سفید به خانه بخت برود و با لباس سفید برگردد از سر زبان ها افتاده است، همچنان این سوال باقیست، دلایل افزایش آمار طلاق چیست؟ و اصولا بالا رفتن آمار طلاق بد است؟

برای پیدا کردن جواب سوال هایمان با دکتر ” ناهید مطیع ” محقق و مدرس مسایل جنسیت به گفت و گو نشستیم. وی بنیان‌گذار بخش مطالعات زنان در دانشگاه آزاد اسلامی و مؤسس یک سازمان غیردولتی زنان به نام «محققان مستقل مسایل زنان» بوده و مدتی هم مدیریت هر دو سازمان یاد شده را به عهده داشته است. او با چندین کنفرانس ملی و بین‌ا‌لمللی به عنوان سخنران، هماهنگ کننده و مشاور همکاری کرده و نیز در چندین دوره تخصصی مطالعات جنسیت، فلوشیپ دریافت کرده است. ناهید مطیع درباره نگرانی مسوولان و آمار منتشر شده از افزایش طلاق و نسبت آن با آمار ازدواج می گوید:

نگرانی جدی است. بله آمار طلاق افزایش و شاید ازدواج کاهش پیدا کرده است، اما اگر شاخص آنها را با هم مقایسه کنیم ازدواج نسبتش به طلاق کمتر نیست شاید در دوره های کوتاه مدتی که اداره ثبت گزارش می دهد کاهش ازدواج و افزایش طلاق را نشان دهد اما در دوره های ۵ ساله آمار ازدواج بیشتر است.

اما به هر حال با یک روند افزایش طلاق در مناطق شهری و روستایی مواجه هستیم که در دهه ۷۹ و ۸۰ این روند آغاز و ادامه پیدا کرد و در مورد آن سیاست هایی نیز اتخاذ شده، مبنی بر اینکه چطور می شود جلوی این روند افزایشی را گرفت.

وقتی ما می گوئیم طلاق افزایش پیدا کرده اولین جمله ای که در ذهن هر کس خطور می کند اینست که “زن خواسته” بوده است. ما نمی دانیم “زن خواسته” یا “مرد خواسته” یا “توافقی”  بوده اما در مورد طلاق های زن خواسته دو دیدگاه وجود دارد:

۱-     فعالان حقوق زن می گویند به دلیل اینکه در قوانین ایران حقوق زن و مرد برابر نیست زنان برای رسیدن به حقوق برابر و چون دیگر حاضر به ادامه زندگی که نمی خواهند نیستند خواستار طلاق می شوند.

۲-     اگر فرض کنیم افزایش روند طلاق به دلیل خواست طلاق از طرف زنان است، این منظر سنتی است که می گویند زن نباید حق طلاق داشته باشد زن باید در خانه بماند …..

اما در واقع آن چیزی که در حال تغییر است قراردادهای حاکم بر خانواده است. به عنوان مثال باورهایی وجود داشت که طلاق را قبیح می دانستند، داشتن فرزند بیشتر خوب است، دختر باید در سن معینی ازدواج کند، مرد باید ۵ سال از زن بزرگتر باشد.

 در حقیقت این آمار پیام دارند و به ما می گویند که ملاک ها و قرار دادها و ابعاد حاکم بر آن تغییر کرده اند. سن ازدواج بالا رفته، اختلاف سنی کم شده، روی این پدیده ها باید تحقیق شود چون پدیده ای به اسم ازدواج سفید گسترده شده است،( زوجی که بدون عقد نکاح با یکدیگر زندگی می کنند) جشن طلاق در شهرهای بزرگ یا پدیده افزایش خانواده تک نفره ( یعنی یک نفر زیر یک سقف زندگی می کند) خانواده زن سرپرست رو به افزایش است اینها به ما نشان می دهند که قراردادهای قدیمی در حال عوض شدن هستند و رسم و رسوم های جدیدی ابداع شده اند، یعنی از خانواده هسته ای به سمت تنوع شکل خانواده می رویم مانند خانواده های زن سرپرست، خانواده های مهاجر(زوج  مهاجرت می کند و زوج دیگر می ماند)، این جدایی و فاصله مشکلات و معضلات جدیدی را بوجود می آورد و شاید بهتر باشد به جای اینکه نگران آن باشیم چرا طلاق صورت می گیرد و چرا بچه کم است شاید بهتر باشد سیاست گذاران به این موضوعات جدی تری از این دست فکر کنند شکل سنتی خانواده از بین رفته خانواده هسته ای زن و مرد و بچه ها شکل اصلی خانواده شده است و از نظر آماری هم شکل برتر خانوده شد که در بالای جدول قرار می گیرد.

بدین ترتیب شما اشکال جدیدی برای خانواده تعریف می کنید. درست فهمیدم ؟

بله  با توجه به تحولاتی که اتفاق افتاده و به آنها اشاره شد می توان اشکال جدید خانواده را به این ترتیب نام برد:

۱-     خانواده زن سرپرست

۲-     تک نفره

۳-     مهاجر

۴-     خانواده سفید

حتی قراردادهای ازدواج سبک و سیاقشان تغییر کرده است، مثلا” دیگر طلاق آنچنان قبیح نیست و مانند گذشته مذموم شمرده نمی شود. مورد دیگری که اتفاق افتاده یک دوران نامزدی بوجود آمده که با خواندن صیغه محرمیت، دو نفر  تبدیل به خانواده می شوند اما زیر یک سقف نمی روند. بیشتر طلاق ها مربوط می شود به شکسته شدن دوران نامزدی است. یعنی تو یک شبه خانواده تشکیل دادی ولی خانواده بوجود نیامده است که حدود نیمی از طلاق ها مربوط به این دوران می شود.

یکی از قراردادها و یا سبک و سیاق ازدواج ها مربوط به مهریه های طلایی است یعنی اگر بر گردیم به بعد از انقلاب به دلیل قوانین که از زن دفاع نمی کردند خانواده ها برای حمایت از دخترانشان سکه را برای مهریه می گذاشتند که خود آن نیز مشکلاتی بوجود آورد. مطمئن نیستم قانون ۱۱۰ سکه اجباری باشد اگر خانواده ها بخواهند افزایش بدهند هیچ ممانعتی وجود ندارد.

شما در تقسیم بندی به ازدواج سفید اشاره کردید که این روزها پیرامون آن بحث هایی وجود دارد. اساسا ازدواج سفید چیست؟

ازدواج سپید به “هم زیستى ” زوجین بدون ازدواج ثبت شده گفته مى شود. اینکه چرا بوجود آمده و چه عوارضى بر جامعه دارد، خود مى تواند مورد تحقیق قرار گیرد. بسیارى از صاحب نظران معتقدند که این شکل از هم زیستى زاییده فرهنگ غربى است. ولى به نظر من تا شرایط درونى یک جامعه برای پیدایش یک پدیده اجتماعی و پایداریش فراهم نباشد، آن پدیده اتفاق نمى افتد. حالا چه خوشایند ما باشد چه نباشد. شاید بتوان گفت دلیل پیدایش این پدیده اجتماعى به شرائط اقتصادی، اجتماعى و حقوقى موجود در نهادهای عمومى برمى گردد. از نظر اقتصادی جوانان ما در گیر بیکاری، نداشتن سرمایه و مسایل اقتصادی و مشکلات اداره یک خانواده هسته اى متعارف هستند. آنها از نظر اجتماعی و فرهنگى نمى توانند یا نمى خواهند توقعات غالب بر ازدواج و تشکیل خانواده را بر آورده کنند. از نظر حقوقى هم عدم هم ترازى و برابرى زوجین در قانون مى تواند تمایل جوانان را بر انتخاب این شکل از خانواده افزایش دهد.

خانم مطیع برگردیم به بررسی افزایش آمار طلاق، هنوز سوال اول من به قوت خود باقیست، چرا ازدواج ها کم شده و طلاق افزایش پیدا کرده است خانواده تک سرپرست زیاد شده چرا سن ازدواج بالا رفته است؟

شما باید ساختارهای اقتصادی – اجتماعی جامعه را نگاه کنید بیکاری بالاترین روند را طی ۵ سال گذشته داشته یعنی ۴۰ میلیون نفر غیر فعالند و حدود ۲۰ میلیون دیگر بار این ۴۰ میلیون را به دوش می کشند.

تهیه مسکن از دیگر مشکلات ازدواج است. ۶۰ در صد خانواده های ایران اجاره نشین هستند بخصوص در شهر های بزرگ که اجاره ها کمر شکنند.

باید توجه کنیم اگر در گذشته خانواده های والدی می توانستند به بچه هایشان کمک کنند حالا دیگر نمی تواند. چون خود پدر و مادرها هم مشکل تهیه معیشت دارند. آپارتمان نشین شده و مشکلات خاص خود را دارند و توان حمایت از فرزندانش را ندارد اینها از پیامده های این خانواده تک نفره است.

این سطحی نگری است که تشویق به بچه دار شدن و یا ممانعت از حق طلاق زن یا زود ازدواج کردن دختران می شود. در حقیقت خود خانواده ها انتخاب کرده اند که چطور با این مشکلات مواجه شوند تک فرزندی ، دوران نامزدی … از راه حل هایی هستند که خانواده ها برای مواجهه با این مشکلات استفاده می کنند و باید به عنوان یک محقق بگویم بدون بررسی خواسته های خانواده ها، مشکلاتی که با ان روبرو هستند، فشارهایی که تحمل می کنند نمی توانیم دستورالعمل صادر کنیم. سعی کنیم این فشارها را کم کنیم خانواده تحت فشار، خودش نمی تواند مشکلاتش را حل کند.

ممنون ازتوضیحاتی که دادید ولی من هنوز مایلم بدانم شما افزایش آمار طلاق را یک پدیده اجتماعی مضر تلقی می کنید ؟

به طور کلى نمى توان طلاق را بد یا خوب دانست. خانواده ای که اعضای آن در تنش دائم به سر مى برند یا یکى از زوجین (عموما زنان) تحت فشار است، مسلما محیط مناسبى برای زندگى نیست. در این خانواده ها، فشار بر روى هر یک از أعضا به دیگران منتقل مى شود. و أساسا خانواده تبدیل به محیط پر خطرى مى شود. ولى طلاق هم بدون مشکل نیست، برای زنان این مشکلات بیشتر است، چون باید استقلال مالى داشته باشند و معمولا برای گرفتن سرپرستى و قیمومت فرزندان مشکل دارند. تطبیق با شرائط فرهنگى بعد از طلاق هم مسائل خودش را دارد.

اگر شما یک مقام تصمیم گیر بودید برای کاهش آمار طلاق چه دستور العملی را توصیه می کردید؟

من فکر مى کنم نوشتن هر دستورالعمل، منشور و یا هر قانونى نمى تواند بدون درک درست و کارشناسی ازشرائط حاکم بر خانواده کار امد نیست و حتی ضربه زننده است. به علاوه خانواده یک نهاد خصوصى است و این بدان معناست که در دوران جدید خانواده ها راه و رسم زندگى خود را بر حسب آنچه برایشان کارکرد دارد، انتخاب مى کنند.

هر گونه دخالت غیر کارشناسانه در محیط خصوصى خانواده یا مى تواند بى اثر باشد و یا مخرب. اما می دانم که مثلا برای افزایش جمعیت سیاست هاى تشویقى مسلما مفیدتر از بکارگیری روش هاى تند و آمرانه، همراه با مجازات در امر بچه دار شدن یا نشدن است. خانواده ای که از نظر اقتصادی تحت فشار است، فرزند بیشتر نمى خواهد، چون توان نگهداری و بزرگ کردنش را ندارد. بنابراین با دستورالعمل نمى توان وادارش کرد که بچه دار شود. بدیهى است که حل مشکلات اقتصادی اش در برنامه ریزى توسعه الویت دارد.



Leave a reply

Your email address will not be published.